چوار كوردەكەی، یەكێتی جیهانی زانایانی موسڵمان كێن؟

عەلی قەرەداغی وەك ئەمینداری ڕێكخراوەكە هەڵبژێردرایەوە

چوار كوردەكەی، یەكێتی جیهانی زانایانی موسڵمان كێن؟

1669 خوێندراوەتەوە

لەكۆی 31 كەس، 4 كورد دەبنە ئەندامی ئەمینداریەتی یەكێتی جیهانی زانایانی موسڵمان.

چەند رۆژی رابردوو، توركیا تاكە لانكە و پەنای زانایانی جیهانی ئیسلامی بوو، تاكو دوای چوار ساڵ، كۆنگرەیەكی دیكە ببەستن و سەرۆكێك و كۆمەڵێك ئەندامی نوێ هەڵبژێرن و جاڕنامەیەكی دیكە بەرووی جیهاندا بدەن.

رێكخراوی (یەكێتی جیهانی زانایانی موسڵمان) كە ساڵی 2004 دامەزراوە، كۆنگرەی ئەمجارەی جیاواز بوو، چونكە سەرۆكی رێكخراوەكە كە د.یوسف قەرزاوی بوو، وازی لە سەرۆكایەتیەكەی هێناو تەسلیمی كەسێكی دیكەی كرد.

 

وێنەیەك لە رۆژانی كۆنگرەكەی (یەكێتی جیهانی زانایانی موسڵمان) لە ئەستەنبوڵ

 

 
لەدوای یوسف قەرزاوی بەهەڵبژاردن لەنێو كۆنگرە (د.ئەحمەد رەیسونی) كە زانایەكی مەغریبیە بە بەدەستهێنانی %93 دەنگەكان توانی جێگەی قەرزاوی بگرێـتەوە، رەیسونی، كە پێشتر جێگری سەرۆكی یەكێتییەكە بووە و یەكێكیشە لە دامەزرێنەرانی رێكخراوەكە.

 

،،

بەڵام ئەمجارە بۆ كوردەكان جیاواز بوو چونكە توانیان جگە لە قەرەداغی سێ زانای دیكەش ببەنە نێو ئەمیندارییەتی رێكخراوەكە.

 

د.ئەحمەد رەیسونی سەرۆكی نوێی یەكێـتی جیهانی زانایانی موسڵمان

 

 

جیاوازییەكی دیكەی كۆنگرە، بۆ كوردەكان بوو

هەرچەندە ساڵی 2004 هەریەك لە د.عەلی قەرەداغی و د.عومەر عەبدولعەزیز وەك دوو كەسایەتی كورد لەنێو دەمەزرێنەرانی یەكێتییەكەدا بوون، بەڵام ژمارەیان لە ئەندامێتی لە نێو ئەمیندارییەتی رێكخراوەكە تەنها یەك كەس بوو كە قەرەداغی بوو دواتریش كرا بە ئەمینداری گشتی رێكخراوی ناوبراو.

بەڵام ئەمجارە بۆ كوردەكان جیاواز بوو چونكە توانیان جگە لە قەرەداغی سێ زانای دیكەش ببەنە نێو ئەمیندارییەتی رێكخراوەكە.

یەكێـتی جیهانی زانایانی موسڵمان نوێنەرایەتی 90 هەزار ئەندامی زانای جیهان دەكات، بەڵام تەنها 31 كەس دەتوانن ببنە ئەندامی ئەمیندارییەت.

لەنێو ئەو 31 ئەندامەدا، ئەمجارە كوردەكان توانیان چوار كورسی بۆ خۆیان دابین بكەن، كە پێ دەچێت قەرەداغی هۆكارو یارمەتیدەری یەكەمی كوردەكان بووبێت لەم سەركەوتنە.

 


چوار كوردەكە كێن؟

یەكەم: پرۆفیسۆر عەلی قەرەداغی

هەرچەندە پێشتریش ئەمینداری گشتی یەكێتی زانایانی جیهانی موسڵمان بوو، بەڵام لەم كۆنگرەیەشدا جارێكی دیكە كرایەوە بە ئەمینداری گشتی و لەنێو ئەمینداریەتی رێكخراوەكەش رۆڵێكی باڵای هەیە.

 

قەرەداغی، لەكاتی پێشكەشكردنی وتار لەنێو هۆڵی كۆنگرە

،،

قەرەداغی دەیەوێت وەك پیاوێكی یونیڤێرساڵ مامەڵە بكات، بۆیە هەندێ كات لێدوانەكانی بۆ هەندێ پرس لەسەر ئاستی جیهان، بوونەتە هۆی ئەوەی لە كۆمەڵگەی كوردیدا لەبەرامبەر دەستخۆشی، رەخنەبارانیش بكرێـت.

 

 

خاڵی بەهێزی قەرەداغی دەگەڕێتەوە بۆ ناوبانگی لەسەر ئاستی جیهانی ئیسلامی وەك زانایەكی ئابوری و كەسایەتییەكی ئیسلامی دیار. هەروەها مامۆستا ئەمیری قەتەریش بووە (شێخ تەمیم).

 

قەرەداغی دەیەوێت وەك پیاوێكی یونیڤێرساڵ مامەڵە بكات، بۆیە هەندێ كات لێدوانەكانی بۆ هەندێ پرس لەسەر ئاستی جیهان، بوونەتە هۆی ئەوەی لە كۆمەڵگەی كوردیدا لەبەرامبەر دەستخۆشی، رەخنەبارانیش بكرێـت.

 

بەڵام ئەمە نابێتە هۆی ئەوەی كە كەسایەتی و ناوبانگی ئەم پیاوە لەكەدار بكرێت، چونكە توانیویەتی لە گوندێكی ناوچەی قەرەداغی باشووری كوردستانەوە ببێتە كەسایەتییەكی جیهانی و قسەو فتواكانی رەواجی خۆی هەبێـت.

 

،،

وەك پاڵەوانێك ناوی هاتووە كاتێك داوایان لێكردووە لەنێوان پەتی سێدارەو پیاهەڵدان بە بەعسدا یەكێكیان هەڵبژێرت، بەڵام بەعسیبوونی رەدكردووەتەوە.

 

 
دووەم: د.موحسین عەبدولحەمید


پێدەچێت دوای قەرەداغی موحسین عەبدولحەمید كەسی دووەم بێـت كە لەسەر ئاستی جیهان كورد بێت و ناسراو بێت.

هەرچەندە ئەو (عەبدولحەمید) زۆرتر وەك كەسێكی ئیسلامی سونە مەزهەبی ئیخوانی دەركەتووە، چونكە ساڵانێك كەسی یەكەمی حزبی ئیسلامی عێراقی بووە كە دواتر بەهۆی هەندێ كێشەوە، تاریق هاشمی لەجێگەكەی دادەنرێت و ئەمرۆش سامەرائی لەجێگەی هەردووكیانە.

 

د.موحسین عەبدولحەمید

 

 

 

خاڵی بەهێزی ناوبراو ئەوەیە وەك بیرمەندێكی ئیسلامی دەركەوتووە، لەسەردەمی رژێمی بەعسیشدا، وەك پاڵەوانێك ناوی هاتووە كاتێك داوایان لێكردووە لەنێوان پەتی سێدارەو پیاهەڵدان بە بەعسدا یەكێكیان هەڵبژێرت، بەڵام بەعسیبوونی رەدكردووەتەوە.

،،

سەید ئەحمەد وتاربێژیكی سەركەوتووە، هەر ئەمەش هۆكاری سەرەكی ناوبانگ پەیداكردنی ناوبراوە، بەدەر لەوەش كە ساڵانێك لە بەغدا وتاربێژ بووە لەوێ زۆرێك لە زانایانی دەرەوەی كوردستانی ناسیوە.

 

 

سێیەم: د.سەید ئەحمەد پێنجوێنی


چەند مانگێك لەمەوبەر بەدرووستی دوای گەڕانەوەی (قەرەداغی) بۆ كوردستان، لقێكی یەكێتییەكە لە هەولێری پایتەخت كرایەوە، سەید ئەحمەد كرایە بەرپرسی لقە نوێیەكە.

 
ئیدی لێرەوە بەختی سەید ئەحمەد بەرووی زانایانی جیهانی موسڵمان كرایەوە و تا دواجار لە كۆنگرەی ئەمجارەدا كرایە ئەندامی ئەمیندارییەتی رێكخراوەكە.

 

د.سەید ئەحمەد پێنجوێنی

 

 

سەید ئەحمەد وتاربێژیكی سەركەوتووە، هەر ئەمەش هۆكاری سەرەكی ناوبانگ پەیداكردنی ناوبراوە، بەدەر لەوەش كە ساڵانێك لە بەغدا وتاربێژ بووە لەوێ زۆرێك لە زانایانی دەرەوەی كوردستانی ناسیوە.

 

،،

دوای ناسری سوبحانی و ئەحمەدی موفتی زادە، وەك دوو زانای گەورەو دیاری سونە مەزهەبی كورد زمان لە رۆژهەڵاتی كوردستان، چەند كەسایەتییەكی دیكە ماونەتەوە كە لە پەنجەكانی دەست تێ ناپەرن بۆ نوێنەرایەتیكردنی ئەم رەوتە.

 

 

 

چوارەم: عەبدولرەحمان پیرانی

كەسایەتی چوارەم كە لە نێو كۆنگرەدا وەك كوردێك هەڵبژێردرا بۆ ئەندامی ئەمیندارییەتی رێكخراوی زانایانی جیهانی موسڵمان، پیرانی بوو، كە سەرۆكی حزبی دەعوەو ئیسڵاحی باڵی ئیخوان موسلمینە لە ئێران.

هەرچەندە ئەم پیاوە هاوشێوەی ئەوانی دیكە كەسایەتییەكی ئیسلامی دیار نییە لەسەر ئاستی موسڵمانانی جیهان، بەڵام خاڵی بەهێزی ناوبراو دەگەرێتەوە بۆ ئەوەی كە نوێنەرایەتی سونەی كوردی ئێران دەكات و پێویست بووە بۆ ئەندامێتی ئەمیندارییەت.

 

عەبدولرحمان پیرانی

 

 

دوای ناسری سوبحانی و ئەحمەدی موفتی زادە، وەك دوو زانای گەورەو دیاری سونە مەزهەبی كورد زمان لە رۆژهەڵاتی كوردستان، چەند كەسایەتییەكی دیكە ماونەتەوە كە لە پەنجەكانی دەست تێ ناپەرن بۆ نوێنەرایەتیكردنی ئەم رەوتە.

 

بۆیە پیرانی یەكێكە لەو كەسە دیارانەی رۆژهەڵات كە حزبەكەشی وەك باڵێكی سەر بە ئیخوان ئەژمار دەكرێت، بۆیە لە كۆنگرە دەنگی پێویستی بەدەست هێنا.

 

سەرەرای ئەوەی ئەم كەسایەتییانە هەریەكەیان خاوەنی تایبەتمەندی خۆیانن، بەڵام جوگرافیاش یەكێكی دیكەیە لەو هۆكارانەی كە لە هەڵبژاردنی ئەندامەكانی ئەمینداریەتی زانایان رۆڵی هەبووە.


چونكە رێكخراوەكە خۆی بە یەكێتییەكی جیهانی و سەرتاسەری دەزانێـت بۆ هەموو زانایەكی موسڵمان، بۆیە دەیەوێت ئاشنا ببێت بە زاناو مەلای هەموو نەتەوەكان.

 

،،

سەبارەت بە كوردستانیش، رێكخراوەكە هێندەی وەك كەسایەتی دەوری هەبووە وەك رێكخراوێك بۆ كۆمەڵگەی كوردی دەوری نەبووە، بێجگە لەوەی كۆمەڵێك زانای دیاری كوردستان توانیویانە ببنە ئەندام تیایدا.

 

 

رۆڵی رێكخراوەكە بۆ موسڵمانان بەگشتی و كورد بەتایەتی؟

دەتوانین ئەوە بڵێین، هەرچەندە لە سەرەتاوە وڵاتی قەتەر دەورێكی باش و گرنگی گێراوە بۆ راگرتن و گەورەكردنی ئەم رێكخراوە جیهانییە ئیسلامییە، بەڵام ئەمرۆ بەهۆی كێشەكانی ئەم وڵاتە لەگەڵ (میسر و سعودیە و ئیمارات و بەحرەین) بەجۆرێك لە جۆرەكان رۆڵی رێكخراوەكەی لە چەند وڵاتێك كورت كردووەتەوە.
هەر ئەم كێشە سیاسیانەش وایكردووە رێكخراوەكە برژی بەر بكەوێت و هەندێ وڵات بیخەنە لیستی تیرۆرو كێشە بۆ رابەرو سەركردەكانی درووست بكەن و گەران و سەردانەكانیان قەدەغە بكەن.

 

سەبارەت بە كوردستانیش، رێكخراوەكە هێندەی وەك كەسایەتی دەوری هەبووە وەك رێكخراوێك بۆ كۆمەڵگەی كوردی دەوری نەبووە، بێجگە لەوەی كۆمەڵێك زانای دیاری كوردستان توانیویانە ببنە ئەندام تیایدا.

 

د.عەلی قەرەداغی هەرچەندە ئەمینداری رێكخراوەكەش بووە، بەڵام وەك خودی خۆی هەندێ فەتواو قسەی كردووە كە بۆ كورد گرنگ بوون، بۆ نموونە فتوای بە شەهید لەقەڵەمدانی هەر پێشمەرگەیەك كە لەشەری بكوژرێت.

 

 

 

 

یەكێـتی جیهانی زانایانی موسڵمان، رێكخراوێكی ئیسلامی سونی ـ شیعییە كە لەسەر ئاستی جیهان وا خۆی وێنا دەكات دژی هیچ وڵاتێك نەبێت، و جەنگێكی هێمنانەو شارستانی لەگەڵ وڵاتانی ئەوروپی دەكات.

 

author photo

ماسته‌ر له‌ زانسته‌ رامیارییه‌كان

ئه‌ندامى كاراى سه‌ندیكاى ڕۆژنامەنووسانی کوردستان