چیرۆكی ئەو عەرەبە ئۆپۆزیسیۆنانەی لەلایەن حیزبەكانی خۆیانەوە كوژران

تیرۆر لە تاراوگە

چیرۆكی ئەو عەرەبە ئۆپۆزیسیۆنانەی لەلایەن حیزبەكانی خۆیانەوە كوژران

461 خوێندراوەتەوە

لە عەرەبییەوە: ئەرسەلان تۆفیق


مەهدی بن بەرەكە، صاڵح یوسف، مەنسور كیخیا، سەلاح بەیتار، ناسر سەعید، محمد خەیزەر، تالب سوهەیل، ئەمانە ئەو ناوانەن كە رۆژگار لە نیشتیمانەكەی خۆیانی دوور خستنەوە، بەڵام هەموویان یەك سەرئەنجامیان هەبوو، هەموویان بە شێوەیەكی نادیارو سەیر تیرۆر كراون و زۆرینەشیان لە وڵاتانی ئەوروپادا تیرۆر كراون، تا ئێشتەش تیرۆركارەكان نادیارو شاراوەن ، گەرچی لەلایەن دەزگا سیخوڕی‌و شۆڤاریەكانی وڵاتانی خۆیانەوە ناسراون‌و شوێن پەنجەكانیان دیارە.

 
 یەكێك لەو ناهەقیانەی دەرهەق بەم كەسانە دەكرێت ئەوەیە دەبێت چاوەڕێ‌ بكرێت تا دەیەیەك و زیاتریش بەسەر روداوەكەیاندا تێدەپەڕێت تا تەواوی بابەتەكە بڵاودەبێتەوە ئەوەش لە رێگەی دزە پێكدرنی هەندێك زانیاری یان هەندێك لەوانەی لە دەسەڵاتەوە نزیكن، یان لەنێو دەسەڵاتدان لەكاتی رودانی تاوانەكەدا، لە هەموو حاڵەتەكانیشدا كەسی تاوانكار بە ئازادی دەخولێتەوەو دەستی دادپەروەری پێی ناگات،تەنانەت دوای ئەنجامدانی تاوانەكەش.


شایانی باسە بەهاری عەرەبی و كەوتن و كۆتایی هاتنی هەندێك لەو ڕژێمانە هاوكارێكی باش بوو بۆ ئاشكرا بوونی تاوانەكان و زیندوو بونەوەی دۆسیە ئاڵۆزەكان، ئەگەر هەندێك راستی و چیرۆك بڵاوببێتەوەو باس لە كۆتایی پڕ لە حەسرەت و نەهامەتیەكانیان بكات، بەڵام تا ئێستەش هێشتا ڕووی نادیارە ئاڵۆزیان لەسەر ماوەو چاوەڕێی ئەوە دەكرێت یەكێك بەردێك بهاوێتە نێو ئەو دەریایەو بیشڵەقێنێت.

منصور كیخیا

  

مەهدی بەرەكە، كوژراوێك بەبێ جەستە

رۆژی 29/10/ 1965 كەسایەتی مەغریبی دیاری ماركسیەت و ئەندامی دەستەی دامەزرێنەری حیزبی (استقلال) بەرەو چاخانەیەكی شاری پاریسی فەرەنسا دەڕۆشت، بەمەبەستی چاوپێكەوتن لەگەڵ دەرهێنەرێك كە دەیانویست فیلمێكی دیكۆمێنتاری لەسەر (بزووتنەوە رزگاریخوازەكانی دونیا) بەرهەم بهێنن، ئەو نەیدەزانی ئەو هەنگاوانەی ئێستە دەیهاوێژێت هەنگاوەكانی كۆتایی ئەوە و لەبری ژوانی ئەدەبی و میدیایی لەگەڵ مەرگ دەبێتە هاوڕێ‌.


هەر ئەوەندەی لەماڵ چووە دەرەوە دەركەوتووە ئۆتۆمبێلێكی سەر بە دەزگا ئەمنەیەكانی فەرەنسا چاوەڕێی دەكەن كە دوو كەسی تێدابووە، پۆلیسەكان پاش ئەوەی ناسنامەی خۆیانی نیشان دەدەن داوای لێدەكەن لەگەڵیان سەركەوێت، لەبەر ئەوەی ئەو هیچ گومانێكی لەو پۆلیسانە نەبوو بێ دوو دڵی لەگەڵیان سوار بوو، چونكە ئەو پێیوابوو پۆلیسی پاریس و فەرەنسای پێشكەوتووی پارێزەری دروشمەكانی (ئازادی- یەكسانی – برایەتی) بۆسە نانێتەوە.

محەمەد خه‌زی

،،

زۆرینەی گێڕانەوەكان باس لەوە دەكەن كە بن بەرەكە پێش ئەوەی بكوژرێت روو بەڕووی ئەشكەنجەو ئازارێكی زۆر بوەتەوە ئەوەش لەسەر دەستی ئەو دوو ئەفسەرەی مەخابەراتی فەرەنسی، دوای ئەشكەنجەو ئازار بن بەرەكە دەبێتە جەستەیەكی بێ گیان و كەسیش نازانێت لاشەكەی بۆكوێ براوە،


جۆرج فیگۆن كە خۆی لەتاوانەكەدا بەشداری كردووە،پێش ئەوەی خۆی بكوژێت، بابەتێكی لە رۆژنامەی (الاكپریس)دا نوسیوە. پۆلیسەكان ناوبراویان گواستەوە بۆ كەناری شاری پاریس ئەمەش بۆ ئەوەی لەبەرچاوی خەڵكی گەورەنەبێت. ئەمە لەكاتێكدا دووئەفسەری موخابەراتی مەغریبی(محمد اوفقیر واحمد الدلیمی) چاوەڕێی ئەویان دەكرد .


زۆرینەی گێڕانەوەكان باس لەوە دەكەن كە بن بەرەكە پێش ئەوەی بكوژرێت روو بەڕووی ئەشكەنجەو ئازارێكی زۆر بوەتەوە ئەوەش لەسەر دەستی ئەو دوو ئەفسەرەی مەخابەراتی فەرەنسی، دوای ئەشكەنجەو ئازار بن بەرەكە دەبێتە جەستەیەكی بێ گیان و كەسیش نازانێت لاشەكەی بۆكوێ براوە، كەس نازانێت گواستویانەتەوە بۆمەغریب یان هەرلە فەرەنسادا خۆیان لێ دەرباز كردووە.


هەرچەندە دەسەڵاتدارانی مەغریب باس لەوە دەكەن هیچ پەیوەندییەكیان بەو تاوانەوە نیە، سەیریش لەوەدایە گەورەترین شەقامی پایتەختی وڵاتەكەیان ناوناوە (شەقامی بن بەرەكە)، تائێستەش كە نیو سەدە بەسەر ئەو روداوەدا تێدەپەڕێت خێزانەكەی چاوەڕێی ئەوە دەكەن كەسێك بێت و گۆڕەكەیان پیشان بدات تا سەردانی بكەن. بەڵام پێدەچێت ئەو چاوەڕوانییە دەبێت بۆ هەمیشە درێژە بكێشێت.

،،

موخابەراتی سعودیە لەرێگەی گروپێكی فەلەستینییەوە ناسر سەعیديان كوشت و تەرمەكەشیان فڕاند و دوای ئەوەی تەرمەكەیان پارچە پارچەكرد لە فڕۆكەیەكەوە  بەریان داوەيەوە، بۆ ئەوەی دەریا هەڵی لووشێت و بیربچێتەوە.

 

صاڵح بن یوسف...كوژراوێك دوو قەبری ناسی

كاتێك نەیاری دەوڵەتی تونس لە قاهیرەی پایتەختی میسرەوە گەشتە شاری فرانكفۆرتی ئەڵمانیا لە 2/6/1961 بەمەبەستی چارەسەركردنی كێشەی حەساسیەتی قاچەكانی، ئەو بێئگابوو لەوەی دەزگای هەواڵگری ولاتەكەی بەشوێنیەوەن لەبەر ئەوەی ناكۆكی هەیە لەگەڵ سەرۆك بۆرقێبە..


دوای چەند رۆژێك و رێك لە بەروارەی 12/8/1961 كاتێك یوسف خۆی بۆ گەشتێك ئادە دەكرد كە بچێت بۆ پایتەختی وڵاتی غینیا(كوناكری) بەمەبەستی بەشداری كردن لە كۆنگرەی حیزبی دیموكراتی غینیا دا، لەبەر ئەوەی بانگێشتكردنی سەرۆك ئەحمەد سیكۆتۆری بۆ هاتبوو.


ئەو پەیوەندییەكی پێگەیشتبوو لە (بەشیر چاوشین)ەوە كە دەیەوێت دیدارێكیان بۆ رێك بخات لەگەڵ سەرۆكی تونس بۆرقێبەدا، بن یوسف رەزامەندی لەسەردیدارەكە دەربڕی و كاتژمێر شەشی ئێوارەی دانا تا لە ئوتێل (رۆیاڵ)ی ئەو شارە یەكتری ببینن.


لەكاتی دیاریكراوی خۆیدا بن یوسف لە قاهیرەوە گەیشتە ئوتێلەكەو هاوڕێ لەگەڵ خێزانەكەی (صوفیە زوهێر) و هەردوو منداڵەكەی، دوای ئەوەی دڵنیای كردنەوە كە تەنها نیو كاتژمێری پێدەچێت و تەنها بۆ ئەوە دەچێت كە لەگەڵ ئەو كەسەدا قسەبكات كە دەیەوێت لەگەڵ سەرۆك بۆرقێبەی هاوڕێی منداڵی و نەیاری سیاسی خۆی بۆی رێكدەخات. دوای ئەوەی چووە ئەو ژوورەی كە بۆی دیاری كرابوو، هەرئەوەندەی لەسەر كورسیەكان دانیشت دوو كەسی بكوژ لە حەمامەكەوە هاتنە دەرەوە و بە دەمانچەی بێدەنگ تەقەیان لێكردو كوشتیان.


دوای تێپەڕبوونی سێ كاتژمێر بەسەر نەهاتنەوەی بن یوسف، صوفیەی خێزانی بۆی دەركەوت كە شتێكی نائاساییی رویداوە، چووە نێو ئوتێلەكەوەو پرسیاری مێردەكەی كرد، ئەوانیش پێیان گوت لەگەڵ چەند كەسێك لە ئوتێلەكە چوونەتە دەرەوە، بەڵام ئەو باوەڕی بەو قسانە نەكردو خۆی چووە نێو ئەو ژوورەوە بینی مێردەكەی لەسەر قەنەفەكان نێو خۆێنی خۆیدا نوقم بووە، بە بینینی دیمەنەكە هاواری لێهەستاو داوای یارمەتی كرد، هەرچۆنێك بێت گەیاندیانە نەخۆشخانە، بەڵام دەركەوت ماوەیەكی كەم پێش لەگەیاندنی بەنەخۆشخانە بن یوسف گیانی سپاردووە. تەرمی بن یوسفیان گواستەوە بۆ قاهیرەو لەوێ ناشتیان،دوای كۆتایی هاتن بە دەسەڵاتی بۆرقێبەو هاتنە سەر كاری زین العابدین بن علی لە 7/10/1987 دەوڵەتی تونس دوای سی ساڵ لە تیرۆر كردنی داوایان لە میسر كرد كە روفاتی بن یوسف بگوازنەوە بۆ وڵاتەكەیان هەربۆیە لە رۆژی 24/8/1991 ئەو كارەیان ئەنجامداو لە گۆڕستانی (الجلاز) دووەمجار خستیانەوە ناو گۆڕ.

تالب سهیل

 

مەنسور كیخیاو ناشتنی لە بەفرگردا

كاتێك مەنسور كیخیای وەزیری دەرەوەی لیبیا (پێشوو)و جیابوویەوە لە رژێمەكەی قەزافی دەیویست بەرەو قاهیرە بڕوات لە مانگی 12/1993 دا بۆ ئەوەی بەشداری بكات لە كۆبوونەوەی رێكخراوە عەرەبیەكان بۆ مافی مرۆڤ، ئەو نەیدەزانی ئەو گەشتە دەبێتە كۆتا سەفەركانی ژیانی و بۆ ئەبەد زیندووبوونی لێوەردەگرێتەوە.
هەر ئەو كاتە كەسانێك كە بەچاوی خۆیان روداوەكەیان بینیوە، دەڵێن سێ كەس بە جلوبەرگی رەشەوەو ئۆتۆمبێلێكی (لیموزین)یان پێبووەو پلاك(ژمارە)ی دبلۆماتیكی پێوەبووە، هەستاون بەڕفاندنی كیخیا لەبەردەم ئەو ئوتێلەدا كە نیشتەجێی بووە لە قاهیرە.


عبدالرحمن شلقم، (یەكێك لە سندوقە نهێنەیكانی قەزافی)دەڵێت: ساڵی 2011 دەزگای ئەمنی میسری لە قاهیرە دەستگیریان كردووەو بەنهێنی گواستویانەتەوەو بۆ تەبرەق لەوێش چاوەڕێی وەزیری دەزگای هەواڵگری لیبیا(عبدالله السنوسی)یان كردووە، دوای چەندین ساڵ لە نەبوونی هەواڵی مەنسوور و لە مانگی 10/2012 لە یەكێك لە ڤیەلاكانی سەر بە دەزگای هەوڵگری لیبیا تەرمی مەنسور كیخیا لەنێو سەلاجەیەكدا دۆزرایەوە.


دەسەڵاتدارانی لیبی گوتیان تەرمەكەیان لەسەر رێنماییەكانی دەزگای هەواڵگری دۆزیوەتەوە، لەكاتێكدا هەندێك سەرچاوەی تری لیبی ئەوەیان بڵاوكردەوە كەتەرمی مەنسوور لەیەكێك لەسەلاجەكانی نەخۆشخانەكانی لیبیا دا دۆزراوەتەوە. رۆژی 3/12/2012 لە رێو رەسمێكی فەرمی دا تەرمەكەیان لە شاری بنغازی شوێنی لەدایكبوونی ناشت، پاش ئەوەی پشكنینی (dna) یان بۆئەنجام دا، لەبەر ئەوەی دەمووچاوی بەتەواوی شێوابوو.

 

ناسر سەعیدیان لە ئاسمانەوە فڕێ دایە خوارەوە


17/12/1979 ناسر سەعیدی ئۆپۆزسیۆنی سعودی لە یەكێك لە شەقامەكانی لوبنان دا پاڵتۆكەی لە جەستەی خۆیەوە پێچابوو بۆ ئەوەی خۆی لەسەرمای توندی ئەو وڵاتە بپارێزێت، ئەو بەهیچ شێویەك گومانی بۆ ئەوە نەدەچوو كە چاوپێكەوتنی لەگەڵ رۆژنامەنوسێكی فەرەنسی دا هیچ نیە جگە لە تەڵەیەك بۆ ئەوەی پێوە ببێت.


ناسر سەعید یەكێك بوو لە نەیارە سەرسەختەكانی رژێمی ئالی سعود، ئەو لەوكاتەوەی كە لە كۆمپانیای نەوتی(ئارامكۆ) كاری دەكرد و فەرمانی لەسێدارەدانی بۆ دەرچوو بۆیە ساڵی 1956 بەرەو قاهیرە رایكرد، ئەو لەرێگەی بەرنامەیەكی رادیۆییەوە لە رادیۆی (صوت العرب) و پاشان لە رێگەی كتێب و نوسینەكانیەوە دەستی كردە كارو چالاكی سیاسی دژ بە رژێمی سعودی لە قاهیرەو یەمەنی باشوری ئەوكات و لوبنان و سوریا، ئەمەش وایكرد كە ببێتە یەكێك لە داواكراوەكانی دەزگای هەواڵگری سعودیە. كاتێك لوبنان نوقمی جەنگی ناوخۆیی هاتبوو خاوەنی كتێبی (مێژووی ئالی سعود) كەوتە بەرفیشەكێك، كەلە شوێنێكی نادیارەوە ئاراستەی كرا، لەشارێكدا كە پڕبوو لە رێكخراوی چەكداری جۆراوجۆر و لێوان لێو بوو لە دەزگای جاسووسی و هەواڵگری جۆراوجۆر، لەهەمان كاتدا پڕی بوو لە نوێنەرایتی بزوتنەوە جۆراوجۆرەكانی رزگاری خواز و بەرگری.. بەڵام دواجار دەركەوت ئەوەی بەر ئەو كەوت فیشەك نەبوو بەڵكو ریوایەتەكان و شایەتەكان باس لەوە دەكەن كە موخابەراتی سعودیە لەرێگەی گروپێكی فەلەستینییەوە كوشتویانەو تەرمەكەشیان فڕاندووەو لە فڕۆكەیەكەوە دوای ئەوەی تەرمەكەیان پارچە پارچەكردووە بەریان داوەتەوە، بۆ ئەوەی دەریا هەڵی لووشێت و بیربچێتەوە.

 

به‌یتار

 

بەیتار، فیشەكێك بە دەرگای ڕۆژنامەوە

21/7/1980 سەلاح بەیتاری نەیارو ئۆپۆزیسیۆنی سوری و یەكێك لە دامەورێنەرانی حیزبی بەعسی سوری، ویستی بچێتە نێو بیانی رۆژنامەی (الاحیا‌و العربی) كە خۆی بەڕێوەبەری بوولە شەقامی(هوش)ی پاریس ، لەپڕ لە دەمانچەیەكی بێدەنگەوە چەند فیشەكێك دەردەچێت و لەبەردەم دەرگای رۆژنامەكەدا بەیتار سارد دەكاتەوە.


بەیتار دیارترین ناوە لە سیاسەتی وڵاتی سوریەدا، چەندین پۆستی گەورەو گرنگی سیاسی هەبووە، سەرۆك وەزیران بووە، بەڵام بەهۆی ناكۆكیەكانیەوە لەگەڵ حیزبی بەعس دا ساڵی 1966 فەرمانی لەسێدارەدانی بۆ دەردەچێت، بۆیە بەناچاری روو لەوڵاتی لوبنان دەكات، لەوێشەوە دەچێتە فەرەنسا، لەوی رۆژنامەی (الاحیا‌و العربی) دەردەچێنێت، ئەو رۆژنامەیە بووبوە دڕكی بەر گەرووی رژێمەكەی حافزئەسەد، لەبەر ئەوەی باسی لەگەندەڵیەكانی ئەو دەكرد.


پاش ئەوەی بەیتار تیرۆر كرا تەرمەكەیان گەیاندەوە بەغدادی پایتەخی عێراق و لەوێ سپاردەیان كرد، هەرچەندە تاوانبارەكە دیاری نەكراو بوو، بەڵام پەنجەی تاوانباری بۆ رژێمی سوری راكێشرا، پاشان (المعارچە الوگنیە الدیمقراگیە) چەند ناوێكیان بڵاوكردەوە كە رۆڵیان هەبووە لەتیرۆركردنی دا كە هەموویان لە نزیكەكانی حافز ئەسەد بوون. بەدواداچوونەكان ئەوەی پشت راست كردۆتەوە كە بەیتار پێش لەوەی تیرۆر بكرێت چەندجارێك هەڕەەشی لێكراوە لە لایەن رژێمی حافزئەسەدەوە.

محمد خەیزەر، بە فیشەكی هاوڕێكەی كوژرا

3/1/1967 ئێوارەیەكی مانگی رەمەزان ، باران دەباری و زۆر سارد بوو، محەمەد خەزیر كە یەكێك بوو لە سەركردەكانی شۆڕشی جەزائیر، خۆی ئامادەدەكرد كەبچێتە دەرەوە لەماڵەكەی لەپایتەختی ئیسپانیا بۆ ئەوەی سەردانی ماڵی هاوڕێیەكی بكات، ئەو لەبەردەرگای ماڵی خۆیان سواری ئۆتۆمبێلەكەی بوو و سولفی لێدا، بەلام كەسێكی جەزائیری داوای لێكرد داببەزێت و لەبارەی بابەتێكی گرنگەوە قسەی لەگەڵ بكات، بەڵام محەمەد رەتی كردەوە كە داببەزێت، ئەو داوای لێكرد كە ئێستە كاری هەیەو بیخاتە سبەینێ، یەكسەر كابرای میوان دەمانچەیەكی دەرهێنا و شانەی دەمانچەكەی تیادا خاڵی كردەوەو ئەوەش بووە هۆی ئەوەی هەر لەو جێگەیەدا گیان بسپێرێت.


هەرچەندە پۆلیسی ئیسپانیا بەداوی كێشەكە كەوتووەو ناسنامەی بكوەژەكەی ئاشكراكردووە دەركەوتووە پەیوەندی بە موخابەراتی جەزائیرەوە هەیە. دوور كەوتنەوەی 35 ساڵەی محەمەد نەبووە هۆی ئەوەی كە دەربازی ببێت لەدەستی موخابەراتی جەزائیری و بەدەستی یەكێك لەهاوڕێ و هاوڵاتیەكانی خۆی كوژرا كە ئەویش وەك پەنابەر لە ولاتی ئیسپانیا دەژیا.

ناسر سەعید

 

،،

سوهەیل یەكێك لە هەرە دیارترین كەسایەتیە عەشایەرەكانی هۆزی (تەمیم) بوو، هەڵگری رەگەزنامەی ئەردەنی بوو، بەیەكێك لە ئۆپۆزسیۆنە سەرسەختەكانی رژێمی سەدام حسین دەهاتە ئەژمار، سەدام حسین تاوانباری كردبوو بە داڕشتنی پلانێك بۆ ئینقلاب و سەری نەگرتبوو.

 

سوهەیل..دوو فیشەك كەمێك پێش ژن گواستنەوە


12/4/1994 لە بەیروتی پایتەختی لوبنان ئامادەكاری دەكرا بۆ ئەوەی كچی كەسایەتی دیاری ئۆپۆزسیۆنی عێراقی تاڵب سوهەیل بكرێت، كاتێك گوێی لەدەنگی دەرگا بوو سوهەیل چوو دەرگا بكاتەوە، بەڵام هەر ئەو رۆشتنە بوو ئیتر نەگەڕایەوە.


لەكاتی كردنەوەی دەرگادا دوو كەس لەبەر دەرگادا بوون یەكێكیان دەمانچەیەكی بێدەنگی پێبوو، دوو فیسەكی پێوەناو هەڵهاتن، دوای كارە تیرۆرستیەكە دەسەڵاتدارانی لوبنان چوار كەسی دبلۆماسی عێراقییان گرت، ئەمەش بووە كێشەو ئاریشەی دبلۆماسیەت لەنێوان عێراق و لوبنان و تەنانەت گەیشتە ئەوەی بۆ ماوەی چەند ساڵێك بەتەواوی پەیوەندیەكانیان سارد ببێتەوە.

سوهەیل یەكێك لە هەرە دیارترین كەسایەتیە عەشایەرەكانی هۆزی (تەمیم) بوو، هەڵگری رەگەزنامەی ئەردەنی بوو، بەیەكێك لە ئۆپۆزسیۆنە سەرسەختەكانی رژێمی سەدام حسین دەهاتە ئەژمار، سەدام حسین تاوانباری كردبوو بە داڕشتنی پلانێك بۆ ئینقلاب و سەری نەگرتبوو.


دوای ئەوەی رژێمی سەدام كۆتایی هات و لەساڵی 2014 دا دەسەڵاتدارانی عێراقی سێ كەس لەو تاوانبارانەی لەسێدارەدا كە دەستیان هەبوو لە تیرۆر كردنی سوهەیل دا.

 

author photo

مامۆستاو ڕۆژنامەنووس

 ئەزموونی بیست و پێنج ساڵ کاری ڕۆژنامەنووسی

شارەزا لە زمانی عەرەبی و فارسی