چی دەزانیت دەربارەی كوردەكانی یابان

نزیكەی 2000 كورد لە یابان دەژین

چی دەزانیت دەربارەی كوردەكانی یابان

1226 خوێندراوەتەوە

و. لە ئینگلیزیەوە:
هونەر عمر

 


"ملیۆنان كورد بوونەتە پەنابەر بەهۆی شەڕ و ئاڵۆزیەكانەوە "

دەوترێت ئەوان گەورەترین نەتەوەن كە بێدەوڵەتن، نزیكەی 2000 هەزار كورد لەڕێی توركیاوە هاتوونەتە یابان و ئێستە لەم وڵاتە نیشتەجێن كە 1500 لەو پەنابەرانە باشووری ئەم ناوچەیان هەڵبژاردووە بۆ مانەوەیان كە دەكەوێتە باكووری "تۆكیۆ"وە . ناوی (كاواگوچی, سایتاما)يه .

 

لە مانگی 12ی 2017 تاكو مانگی 8ی 2018, زنجیرە وتارێكم بۆ ڕۆژنامەی ناوخۆیی "سایتاما" نووسی بەناوی (كوردانی كاواگوچی: لە دووری نیشتیمان), زانیم كە ئەوان هاتوون تاكو مافی پەنابەری لە یابان وەربگرن, بەڵام لە خێزانەكانیان جیاكرابوونەوە و لە فەرمانگەی پەنابەران دەستبەسەربوون.

 

لە توركیا بەهۆی هۆكاری سیاسیەوە بەكارهێنانی زمانی كوردی قەدەغەكراوە و نكوڵی لە بوونی كلتوری تایبەت بە خۆیان دەكرێ، كوردەكان وا سەیردەكرێن كە "بە ڕەگەز توركن و زمانی توركیان بیرچووەتەوە بەهۆی ئەوەی كە لە چیاكاندا ژیاون".

 

كوردەكان مێژوویەكی درێژیان هەیە لە شوێنێك كە بە (كوردستان) ناودەبرێت و دەكەوێتە نێوان توركیا, عێڕاق و ئێران, لەگەڵ چەند وڵاتێكی دیكەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا, وە ژمارەیان بە نزیكەی 25 بۆ 30 ملیۆن كەس دەخەمڵێنرێت.


لە توركیا بەهۆی هۆكاری سیاسیەوە بەكارهێنانی زمانی كوردی قەدەغەكراوە. كوردەكان وا سەیردەكرێن كە "بە ڕەگەز توركن كە زمانی توركیان بیرچووەتەوە بەهۆی ئەوەی كە لە چیاكاندا ژیاون" و نكوڵی لە هەبوونی كلتوری تایبەت بە خۆیان دەكرێ.

 

بۆ یەكەمجار 10 ساڵ پێش ئێستە لە پاركێكی شاری وارابی, لە نزیك كاواگوچی لە كاتی ئاهەنگگێڕان بەبۆنەی جەژنی سەری ساڵی نوێی كوردی "نەورۆز"ەوە كوردێكم ناسی.

یەكێك لە باوكەكان گوتی: "ئەگەر بە كوردیش پرسیاریار لە منداڵەكانم بكەم, ئەوان هەر بە یابانی وەڵامم دەدەنەوە. ئەوان لە یابان گەورەبوون و نایانەوێت بگەڕێنەوە بۆ كوردستان."

 

  

،،

لە ساڵی 2016 بۆ یەكەمجار یەكەم كورد لە یابان لە زانكۆدا وەرگیرا كە كچێكی تەمەن 20 ساڵ بوو, 10 ساڵا پێشتر چووبووە قوتابخانەیەكی سیستمی یابانی و لە پۆلی پێنجەم وەرگیرابوو, دواتر دوای هەوڵدانێكی زۆر گەیشتبووە قۆناغی ئامادەیی و پاشان قەبووڵكرابوو بۆ وەرگرتن لە زانكۆ لە بەشی زمانی ئینگلیزی.

كوردەكان كەی دەستیانكرد بەكۆچكردن بۆ یابان؟

كوردەكان لە ساڵانی 1990 دەستیان بە كۆچكردن بەرەو یابان كردووە و لەو كاتەوە لە "سایتاما" جێگیربوون, دواتریش خێزانەكانیان هێناون بۆ ئێرە و منداڵەكانیان لێرە لەدایك بوون و هەر لێرەش نیشتەجێبوون و گەورەبوون.دواتر ژمارەیان زۆر بووە.

 

كاتێك سەردانی قوتابخانەی ناوەندی "كاواگوچی مونیسیپاڵا شیبا"م كرد لە مانگی 6ی ئەمساڵدا كە 460 قوتابی لێبوون, لە نێویاندا 37 لەوانە كوردبوون كە زیاتر لە یابانی دەچوون, بەڵام ئەوان كەمە كەمە دەستیان بە قسەكردنی زمانی دایكیان كردبوو.


یەكێك لە باوكەكان گوتی: "ئەگەر بە كوردیش پرسیاریار لە منداڵەكانم بكەم, ئەوان هەر بە یابانی وەڵامم دەدەنەوە. ئەوان لە یابان گەورەبوون و نایانەوێت بگەڕێنەوە بۆ كوردستان."

 

لە كاتی بەردەوامبوونم لە بەدواداچوونەكەمدا بیرم لە داهاتووی ئەو منداڵانە دەكردەوە و بیرمدەكردەوە كە چۆن چارەسەرێك بۆ كێشەكەیان بدۆزینەوە, كە ئەوە بەتەنها كێشەی كۆمەڵگەی كوردی نییە, بەڵكو كێشەی ئێمەی یابانیشە.

زۆربەی كوردەكان مافی پەنابەریان پێنەدراوە بۆ مانەوە لە یابان, لەلایەن بەڕێوبەرێتی پەنابەرانەوە تەنها مۆڵەتی كاتیان پێدراوە، بەهۆكارە مرۆییەكان و بە مەرجی دڵنیابوون لەو پەنابەرانە.

چاوپێكەوتنم لەگەڵ هەندێ لەو كوردانەی ناوی خۆیان گۆریوە

"بێلات بالیبای" تەمەن 23 ساڵان كە لە 12 ساڵیەوە لەگەڵ دایك و باوكی وەكو پەنابەر هاتوونەتە یابان, بە توڕەییەوە گووتی: "هیچ شتێكی هەڵەمان نەكردووە, بۆ ئازادیمان زەوت دەكەن؟"


ئەو لە مانگی 7دا و دوای 2 ساڵا و چوار مانگ دەستگیركردن و دووركەوتنەوە لە خێزانەكەی, لە یوشیكوی باكوری تۆكیۆ ئازادكراوە. ئەو وتی كە تۆمەتی شكاندنی یاساكانی درابووە پاڵ بە ڕۆیشتنی بۆ تۆكیۆ بۆ بەسەربردنی كاتێكی خۆش بەبێ وەرگرتنی ڕەزامەندی.

لە ڕاستیدا دەستگیركردنی گەنجێك بۆ ماوەی زیاتر لە دوو ساڵا تەنها لەبەرئەوەی كە لە ناوەندی شار دەرچووە منی شۆك كرد.

"میهرەبان دورسون"ی تەمەن 22 ساڵیش دوای 6 مانگ لە زەواجكردنی لە مانگی یانزەیی ڕابردوودا بۆ ماوەی 4 مانگ لەلایەن دەزگای كۆچبەرانەوە دەستگیركرا لە تۆكیۆ. ئەو لە 6 ساڵیەوە هاتووەتە یابان و چەند مانگ جارێك ماوەی مانەوەی درێژدەكاتەوە. وە دیوانی فەرمی كۆچبەران ڕایگەیاندووە: "گەر ڤیزای مانەوەت لە یابان نەبێت, مافی وەرگرتنی قەرەبووت نابێت."

ئەوان بڕوایان وایە كە هیچ شتێك ئەوەندەی هەوڵدان لە قوتابخانەدا گرنگ نییە و "دورسون" گووتی كە: "هەوڵی جددی دەدەم هەروەكو هاوپۆلە یابانیەكانم, تەنها دەمەوێت ڕێگەم پێبدەن كە لە یابان بمێنمەوە."

 

،،

یەكێك لە باوكەكان گوتی: "ئەگەر بە كوردیش پرسیاریار لە منداڵەكانم بكەم, ئەوان هەر بە یابانی وەڵامم دەدەنەوە. ئەوان لە یابان گەورەبوون و نایانەوێت بگەڕێنەوە بۆ كوردستان."

 

بۆ یەكەم جار كەی كوردێك لە یابان لەزانكۆ وەرگیرا؟
لە ساڵی 2016 بۆ یەكەمجار یەكەم كورد لە یابان لە زانكۆدا وەرگیرا كە كچێكی تەمەن 20 ساڵ بوو, 10 ساڵ پێشتر چووبووە قوتابخانەیەكی سیستمی یابانی و لە پۆلی پێنجەم وەرگیرابوو, دواتر دوای هەوڵدانێكی زۆر گەیشتبووە قۆناغی ئامادەیی و پاشان قەبووڵكرابوو بۆ وەرگرتن لە زانكۆ لە بەشی زمانی ئینگلیزی.

ئەو بە زمانێكی یابانی پاراو وتی: "وەكو پەنابەر هاتم بۆ یابان تەنها مۆڵەتی مانەوەی كاتیم وەرگرت, هەر لەبەرئەوەش كارتی تەندروستی نیشتیمانیم بۆ نەكرا و ناتوانم ئیش بكەم, ئێستەش گەر وەكو پەنابەر وەرنەگیرێم, دوای تەواوكردنی قۆناغی زانكۆش قورسە بتوانم كارێكم دەستكەوێت."

حكومەتەكانی توركیا و یابان پێكەوە كار لەسەر ڕووبەڕوو بوونەوەی تیرۆر دەكەن, پارێزەر "تاكێشی ئۆهاشی" كە شارەزای كێشەی كوردانی پەنابەرە پێیوایە كە "گەر وەزارەتی داد, كە دەسەڵاتی مامەڵەكردنی لەگەڵا كەیسی دژایەتیكردنی تیرۆردا هەیە, كوردەكان وەك پەنابەر قەبووڵبكات,ئەوا بەشێوەیەكی سیاسی كوردەكان لە توركیا دووردەخاتەوە."


بۆیە "ئۆهاشی" پێیوایە كە پڕۆسەی ڕێكخستنی كێشەی پەنابەران دەبێت جیابكرێتەوە لە دەستەڵاتەكانی وەزارەتی داد. وە منیش پێموایە كە ئەمە خاڵێكی گرنگە كە دەبێت ڕەچاوبكرێت لە بابەتی پەنایەریدا لە یابان.

حكوومەتی یابان لە ئێستادا كار بۆ ئامادەكردنی یاسایەك دەكات بۆ مانگی چواری ساڵی داهاتوو تاكو ڕێگەی كاركردن بە خەڵكانی بیانی بدات كاربكەن لە بوارەكانی پیشەسازی و بەرهەمهێنان, پەرستاری, هەروەها لە بواری كشتوكاڵدا.

زیاتر لە 2.5 دوو ملیۆن و نیو زیاتر پەنابەر هەن لە یابان, ئەمەش بەرەو ئەوە دەڕوات كە یابان ببێتە وڵاتێكی پەناهەندە, لەگەڵا ئەوەشدا هێشتا حكوومەت كاردەكات بۆ وەرگرتنی پەنابەری زیاتر.


ئایا ئەوە درووستە كە ئێمە ڕوو وەرگێرین سەبارەت بە كێشەی كوردانی پەنابەر یان دەبێت لە خەمی داهاتووی منداڵەكانیاندا بین لە یاباندا؟

منداڵانی كورد، لە یاباندا لەدایكبوون و گەورەبوون, بە زوویی چوونەتە قۆناغەكانی ئامادەیی و زانكۆیان تەواو كردووە، ئایا نابێت ڕەچاوە ئەم منداڵانە بكەین و یارمەتیان بدەین تاكو بتوانن لە بواریی خۆیاندا گەشەبكەن و كاربكەن ؟

بۆیە كاتی ئەوە هاتووە كە یابان وەكو ئەندامێكی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی, گفتوگۆی كێشەی پەنابەران بكات.

 

author photo

تایبه‌ت به‌ دیپلۆماتیك