دوو هەزارو پێنج سەد منداڵی داعش و هەڕەشەی نەوەیەكی بێ شوناس

لەباوكی نەناسراو و دایكی عێراقی‌و سوری لەدایكبوون

دوو هەزارو پێنج سەد منداڵی داعش و هەڕەشەی نەوەیەكی بێ شوناس

356 خوێندراوەتەوە

لەعەرەبییەوە: ئەرسەلان تۆفیق

چاودێرێكی مافەكانی مرۆڤی سووری بەناوی " رامی عبدالرحمن" رایگەیاندووە كە ژمارەیەكی ئێجگار زۆر لە منداڵانی چەكدارانی داعش لەمەترسی ئەوەدان كە بەبێ شوناس بمێننەوە، ئەو گوتی ژمارەكە نزیكە لە 2500 منداڵە.


عەبدولڕەحمان دەڵێت:" ئەو منداڵانە بەڵگەنامەی لەدایكبوونیان هەیە لای داعش، ئەم بەڵگەیەش فەرمِی و دانپێدانراو نییە، ئەم رێككارە یاساییەش ئەوەندەیتر كارەكە لەسەریان ئاڵۆز دەكات".

ئەو روونی كردەوە گرفتی ئەوان هەر لە نەبوونی شناسنامەو بەڵگە فەرمیەكاندا نییە، بەڵكو ئەو منداڵانە لەنێو كەش‌و هەوایەكی توندوتیژدا گەورە دەبن، ئەمەش دیارە دەرئەنجامی نەبوونی بەڵگەنامە فەرمی‌و دانپێدانراوەكانە، مەترسیەكەش دوای ئەوە گەورەتر دەبێتەوە كاتێك ئەم منداڵانە گەورە دەبن.
ڕوانگەی سووری بۆمافەكانی مرۆڤ، باس لەوە دەكات، كە منداڵانی چەكدارە بیانیەكانی داعش دابەشبوون بەسەر ناوچە جیاجیاكاندا بەتایبەتی لەناوچە كوردنشینەكانی باشوور، یان لەو جێگایانەن كە رژێمی ئەسەد تیایدا دەستەباڵایە، یاخود تا ئێستەش لەگەڵ خێزانەكانیانن لە دەشت و شوێنە پەنهانەكانی داعش لەناوەڕاست و رۆژهەڵات و باكووری رۆژهەڵاتی سوریا.

،،

زۆرینەی دایكی ئەو منداڵانە (عێراقی و سوریی)ن، باوكیشیان هەرچەندە زۆرینەیان بیانین، بەڵام هەموویان هەڵگری نازناون‌و ناوی راستەقینەی خۆیان دیار نییە

عەبدولڕەحمان ئەوەشی روون كردۆتەوە كە زۆرینەی دایكی ئەو منداڵانە (عێراقی و سوریی)ن، باوكیشیان هەرچەندە زۆرینەیان بیانین، بەڵام هەموویان هەڵگری نازناون‌و ناوی راستەقینەی خۆیان دیار نییە، یاخود پاشناوی وڵاتەكەیان هەڵگرتووە، لەگەڵ ئەوەشدا زۆرینەی ئەوانەی سوری بوون و لەڕیزی داعشدا بوون ناسراو بوون، ئەو شارەزایە باسیش لەوە دەكات كە زۆرینەی ئەو ژنانە ناوی راستەقینەی مێردەكانیان نازانن، ئەمەش بووەتە هۆكاری سەرەكی كە نەتوانرێت بڕوانامەی فەرمییان پێبدرێت و ببنە خاوەنی شوناسی خۆیان. كاتێكیش لە دایكیان دوور دەكەونەوە هیچ بەڵگەیەكیان پێنابێت كە بیسەلمێنێت منداڵی كێن (دایك و باوكیان كێن) ئەم حاڵەتەش دەبێتە گۆڵمەز و كێشەیەكی گەورە بۆ وڵاتان كە نەتوانن هیچ كارێكیان بۆ بكەن، یان بیانگێڕنەوە بۆوڵاتی خۆیان، ئەمە بۆ ئەو دایك و باوكانە گرفتە كاناویان دیارەو ناسراون چ جای بگات بەوانەی كە نەناسراون.


رۆژنامەی (الشرق الاوسگ) باس لەوە دەكات فەرەنسا لەنیەتیدا هەیە 150 لەو منداڵانەی داعش بباتەوە وڵاتەكەی، ئەمەش جگە لەكێشەو گرفتێكی گەورەی مرۆڤایەتی لە سوریاو عێراق هیچی تر نییە، لەو نێوەندەشدا هیچ نزیكبوونەوە و رێكەوتنێكی نێو دەوڵەتی لەئارادا نیە لەبەرامبەر ئەو مەترسییە گەورەیەدا كە ناویان بێ ناسنامەكان و دەركەوتنی ئەو نەوەیەكی تری توندڕەو كە لەجێگەو پێگەی ئەوانەی پێش خۆیانەوە هەڵدەقوڵێن و پێشتر ئەوان تیایدا دەستەباڵابوون.
لە ئێستەشدا فەرەنسا و ئەڵمانیا لە سەروبەندی ئەوەدان 250 لەو مناڵانە ببنەوە وڵاتەكانی خۆیان، ئەمەش بەپێی سەرچاوە هەواڵیەكانی ئەو دوو وڵاتانە. بەڵام منداڵی چەكدارەكانی عێراق و سوریا هیچ ئاسۆیەكی روونیان لەبەردەمدا نیە بۆ ئەوەی كێشەكانیان بۆ چارەسەر بكرێت، هەرئەمەشە ئەو مەترسیەمان دەخاتەوە بیر كە نەوەیەكی بێ ناسنامە چاوەڕێمان دەكەن.

،،


رۆژنامەی (الشرق الاوسگ) باس لەوە دەكات فەرەنسا لەنیەتیدا هەیە 150 لەو منداڵانەی داعش بباتەوە وڵاتەكەی

سەرچاوە تایبەتەكانی ئەو رۆژانامەیە لە شاری رەقەی سوریا وە هەواڵی ئەوەی داوە: كۆچەریەكانی داعش هاوسەرگیرییان لەگەڵ ژنانی سوری دەكرد لەوناچانەی لەژێر دەسەڵاتی ئەواندابوو، ئەمەش بە پێی گرێبەستێكی خۆیان كە لەلای قازی شەرعی رێكخراوەكەی خۆیان ئەنجام دەدرا، ئەوانیش بە نازناو یان پاشگری ناوێك رازی دەبوون و گوێیان نەدەدا بەوەی كابرا ناوی ئەسڵی خۆی چییە؟ ئەوان ئیدی نازانن باوانیان كێن، بەتایبەتی ئەوانەیان كە منداڵی كوژراون یان منداڵی كەسێكی كۆچەری نەناسراو، ئەم حاڵەتەش تەنها ژنانی سوریا ناگرێتەوە بەڵكە ئەو ژنە عێراقیانەش دەگرێتەوە كە بەزۆر هاوسەرگیرییان لەگەڵ دەكردن، منداڵی ئەو ژنە كۆچەریانەش كۆچیان كردووە بۆ ناوچەكانی تری وڵات، ئەمەش بووەتە كێشەیەكی گەورە بەتایبەتی لەدوای 2005 ەوە، پارێزبەندییەك لەسەر ئەو منداڵە بێناسنامانە هەیە، هەروەها لەسەر ئەو ژنانەش كە بەزۆر هاوسەرگیرییان كردووە لەگەڵ چەكدارانی داعش، دوای ئەوەی لانەو كولانەیان لێتێكچووە لە سوریا، بەناچاری ژنو مناڵەكانیان بەجێهێشتووە، زۆرینەشیان بیانیبوون یەكی سێ چوار ژنیشیان هێناوە.


هەروەها ئەوەشی گوتوە، دوای تێكچوونی شوێنی مانەوەیان لە سوریا ژن ومناڵەكانیان واز لێهێناوەو رۆشتوون بەلای ئیشی خۆیانەوە، زۆرینەی ئەو مناڵانە لای داعش بەناوی وەهمی و كونیەو ناز ناوەوە ناونراون، زۆربەشیان هەڵگری ناوی سەركردەكانی داعشیان لێناون، ئەمەش بووەتە هۆی دروستبوونی كێشەیەكی گەورە بۆ مناڵەكان و دایكیشیان، لەبەر ئەوەی رەچەڵەك و خێزانی خۆیان ناناسنەوە.


دەسەڵاتدارانی عێراقی دەستیان گرتووە بەسەر 833 منداڵدا، كە لە 14 رەگەزنامەی جیاواز بوون، هاوینی رابوردوو وەزارەتی دەرەوەی عێراق لەسەر زاری وەزیرەكە داوای لە هەموو وڵاتانی جیهان كرد مناڵی تیرۆرستەكانی داعش ببنەوە، بەتایبەتی ئەوانەیان كە داواكراوو تاوانباری دیاری كراو نین، یاخود ئەوانەیان كە لە زیندانی منداڵاندا هاتوونەتە دەرەوە، ئەحمەد مەحجوب دەڵێت: سەفارەتەكانی ئازەریەكان( كەمەبەست ئەوانەیە بە توركی دەئاخفن)و روسی و ئەڵمانیاو چەندنی ترمان ئاگادار كردوەتەوە لەو مناڵانەو ئەوانەشیان كە حوكمەكانیان تەواو بووە، لەو بارەیەشەوە وتویەتی كاری ئێمە وەك وەزارەتی دەرەوە لەو بارەیەوە ئەوەیە كە وردبینی لە دۆسیەكەیاندا بكەین و لە بێژنگیان بدەین. بۆ خێزانە داعشیەكان فەرمانگەیەكی یاسایی تایبەتیمان كردۆتەوە كە بە دۆسیەی مناڵە نەبەكام(قاصرین)ەكاندا رادەگات.


رێكخراوی هیومان رایتس وچ زیاتر لە 800 منداڵ كە لە 500 دایك بوون هەموویان نەوەی بیانیەكانن و لە زیندانەكانی عێراق دا دەست بەسەرن و لەچاوەڕێی ئەوەدان كە بەتاوانی پەیوەندی بە داعشەوە بڕیاری یەكلاكەرەوەیان لەبارەوە بدرێت.

،،

رێكخراوی هیومان رایتس وچ زیاتر لە 800 منداڵ كە لە 500 دایك بوون هەموویان نەوەی بیانیەكانن و لە زیندانەكانی عێراق دا دەست بەسەرن و لەچاوەڕێی ئەوەدان كە بەتاوانی پەیوەندی بە داعشەوە بڕیاری یەكلاكەرەوەیان لەبارەوە بدرێت.


هەندێك لە وڵاتە ئەوروپیەكان هەوڵیان داوە بەشێك لە كێشەكە چارەسەر بكەن، بەپێی هەندێك سەرچاوە، ویستویانە ئەو منداڵانە بە بێ كەس و كارەكانیان وەربگرنەوە، ئەمەش كارێكی خراپ‌و تەنگەژەیەكی گەورەی مرۆڤایەتی دەخوڵقێنێت كە منداڵ لەدایك و خێزانەكەی جیابكرێتەوە، سەبارەت بە دەسەڵاتدارە خۆجێییە كوردەكانیش كە بە دەیان داعشی بیانی لە زیندانەكانیاندا هەیە، ماوەیەك بەر لە ئێستە فەرەنسا رایگەیاند، كار دەكات بۆ گەڕاندنەوەی ئەو منداڵانەی كە هێزە كوردیەكان دەست بەسەری كردوون، ئەوەش لەبەر ئەوەی گومان دەكرێت ئەو منداڵانە لە كەسە توندڕەوەكانی فەرەنسابن، بەڵام دایكەكانیان وەرناگرن و بەجێیان دێڵن بۆ دەسەڵاتدارە خۆجێییەكان تا بە پێی یاسای خۆیان دادگاییان بكەن.


وەك هەر وڵاتێكی تری ئەوروپی، فەرەنساش گیری خواردووە بەدەست شێوازی مامەڵەوە لەگەڵ توندڕەوە گومان لێگراوەكان بۆ ئەوەی لە ناوچە جەنگیەكانی عێراق و سوریاوە بیانگێڕنەوە بۆ وڵاتەكانیان، لەگەڵ ئەوەشدا ئەجێندایان ئەوەیە كە ژنەكانیان وەرنەگرن، فەرەنسا دەبێژێت: پێوویستە فەرنسا كێشەی نەبەكامەكان یەكلایی بكاتەوە، لەراستیشدا فەرەنسا لەوە دەترسێت ئەو منداڵانە لە سوریاو عێراق بەجێ بهێڵێت و لە دواجاردا ئەوانیش ببنە توندڕەو، یەكێك لە بەرپرسەكانی ئەو ولاتە لە كۆتایی مانگی تشرینی یەكەمی ئەمساڵ دا گوتی: فەرەنسا بە چڕی دەستی كردووە بەكاركردن بۆ گەڕاندنەوەی منداڵە نەبەكامەكان بۆ ئەوەی بیانگێڕێتەوە بۆ خاكی نیشتیمان, لەگەڵ ئەوەشدا شەست خێزانی فەرەنسی باسیان لەوە كردووە كە شەست ئافرەتایان لە سوریان وچلیان نزیكەی 150 منداڵیان بووە، زۆرینەی هەرە زۆریشیان تەمەنیان لە خواری شەش ساڵەوەیە دوای گۆڕینەوەی زانیارەیكان لەنێوان دەسەڵاتدارە كوردەكان و خاچی سوری نێو دەوڵەتی، پاریس جێگەی ئەوانی دەست نیشان كردووە كە دەكەونە بەشی باشووری رۆژهەڵاتی سوریا كە لە ژێر قەڵەمڕەوی كوردەكان دایە. بەرپرسەكان ئەوەیان راگەیاندووە، ئامادەكاری دەكەن بۆ گەڕاندنەوەی ئەو منداڵانەو هەرەیەكەشیان وەك كەسێكی سەربەخۆو بە دۆسیەی تایبەتەوە وەریان دەگرنەوە، لەناویاندا هەیە لە سوریا لەدایك بووە، ئەوانە پێویستە رای دایكەكانیان وەربگیرێت ئایا دەیانەوێت لێكیان جیابكەنەوە.


پێش لە فەرەنسا، بەرپرسە ئەمنیەكانی ئەڵمانیا لە هاوینی رابوردوو رایانگەیاند ئامادەكارییان كردووە بۆ زیاتر لە سەد منداڵی شیرەخۆر كە هی ئەو كەسانەن كە رۆشتوونەتە ولاتی سوریا و عێراق بەمەبەستی بەشداری كردن لە ریزەكانی داعش، ئەوانیش ترسی ئەوەیان هەیە تۆوی توندڕەوی لەناخ و عەقڵیاندا بچێنرێت، ئەوان پێیان وایە نزیكەی هەزار ئەڵمانی لەوڵاتەكەیان چوونەتە دەرەوە بۆ ریزەكانی داعش، دوای تێكشكانی داعش لە ناوچەكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەندێكیان لەگەڵ خێزانەكانیان گەڕاونەتەوە ئەڵمانیا، هێزە ئەمنەیكانی ئەڵمانیا كاریان لەسەر ئەوەكردووە كە ئەو منداڵانە لە كەس و كاریان جیابكرێنەوە.
حكومەتی ئەڵمانیا دەڵێت: بەڵگەی پێویستیان لەبەردەستدایە كە 960 كەس ئەڵمانیایان بەجێهێشتووە و روویان لە عێراق و سوریا كردووە تا مانگی تشرینی دووەمی 2017 و چوونەتە ریزی داعش، لەو باوەڕەشدایە یەك لەسەر سێی ئەو ژمارەیە گەڕاونەتەوە و 150 لەبەرەكانی جەنگدا كوژراون.

،،


وەزیری كاری وڵاتی بەلجیكاش(كون جینز) ساڵی رابوردوو گوتی: باس لەوەكراوە كە لە سوریاو عێراق نزیكەی هەزار منداڵ لەدایك بوون كە ڕەگەزیان بەلجیكییە، یاخود كەس و كارەكانیان لە بەلجیكا دەژین. ئەو منداڵانە لە سێ چادرگەی ژێردەسەڵاتی كوردەكانی سوریادا دەژین


وەزیری كاری وڵاتی بەلجیكاش(كون جینز) ساڵی رابوردوو گوتی: باس لەوەكراوە كە لە سوریاو عێراق نزیكەی هەزار منداڵ لەدایك بوون كە ڕەگەزیان بەلجیكییە، یاخود كەس و كارەكانیان لە بەلجیكا دەژین. ئەو منداڵانە لە سێ چادرگەی ژێردەسەڵاتی كوردەكانی سوریادا دەژین، بەرپرسی ناوەندی توێژینەوەی كوردانی رۆژئاوا (نواف خلیل) دەڵێت، ئەومنداڵانە لەنێو خێوتگەكەیان هەیە، كوردەكان هاوكاریی مادی و دەرونییان دەكەن، هەر ئەو بەرپرسە كوردە دەڵێت: ئەو منداڵانە 64 رەگەزنامەی جیاوازی جیهانیان هەیە، لەنێویاندا تەنها سێ منداڵ هەیە كە لەگەڵ دایكی یان كەس و كارەكەی نەبێت، ئەمەش وای كردووە لە ئیدارەی كوردی كە سێ ژن بەكرێ بگرن بۆ ئەوەی بەكاروباری ئەو منداڵانەدا رابگەن، هەروەها ئاماژەشی بەوە داوە هەندبَك لەو منداڵانە گەڕێنراونەتەوە بۆ وڵاتەكانیان یەكێك لەوانە خێزانێكی كازاخستان و هەندێكی تریشیان هی شیشان و كازاخستان و وڵاتانی تریش بوون.
خەلیل دەبێژێت: سەربازگەكە كراوەیە، منداڵەكان بەشێویەكی ئاسایی هاتوچۆیان هەیە، بەڵام بە هیچ شێویەك ناتوانن بچنە دەرەوەو هەموو پێداویستیەكانیشیان بۆ دابینكراوە.

سەرچاوە: www.nasnews.com

 

author photo

مامۆستاو ڕۆژنامەنووس

 ئەزموونی بیست و پێنج ساڵ کاری ڕۆژنامەنووسی

شارەزا لە زمانی عەرەبی و فارسی