دژایه‌تییه‌كانی ئه‌مه‌ریكا بۆ په‌كه‌كه‌ به‌رتیله‌و ده‌یداته‌ توركیا تا له‌ڕووسیا نزیك نه‌بێته‌وه‌

محه‌مه‌د پێنجوێنی بۆ دیبلۆماتیك: فشارێكی زۆر له‌سه‌ر پارتی‌و یه‌كێتی هه‌یه‌ كه‌ شه‌ڕی په‌كه‌كه‌ بكه‌ن

دژایه‌تییه‌كانی ئه‌مه‌ریكا بۆ په‌كه‌كه‌ به‌رتیله‌و ده‌یداته‌ توركیا تا له‌ڕووسیا نزیك نه‌بێته‌وه‌

597 خوێندراوەتەوە

 

له‌م دیداره‌دا له‌گه‌ڵ دیبلۆماتیك مه‌گه‌زین، محه‌مه‌د پێنجوێنی سیاسه‌تمه‌داری نزیك له‌ په‌كه‌كه‌، سه‌باره‌ت به‌ بڕیاره‌كانی ئه‌م دواییه‌ی ئه‌مه‌ریكا دژ به‌ په‌كه‌كه‌و هه‌ڵوێستی حكومه‌تی هه‌رێم به‌رانبه‌ر په‌كه‌كه‌ ده‌دوێت‌و ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ فشارێكی زۆر له‌سه‌ر پارتی‌و یه‌كێتی هه‌یه‌ تا له‌ ڕووی سه‌ربازییه‌وه‌ شه‌ڕی په‌كه‌كه‌ بكه‌ن.

 
دیبلۆماتیك: مێژووی بەریەککەوتنی ئەمەریکاو پەکەکە چۆن بووە، بۆچی هەمیشە ئەمەریکا دژ بە پەکەکە بووە؟


محەمەد پێنجوێنی: هۆکاری ئەمە زۆرە، هۆکاری سەرەکی ئەوەی ئەمریکا دژی پەکەکەیە تورکیایە، تورکیا ئەندامی ناتۆیە، دۆستێکی ئەساسی ئەمریکایە لە ناوچەکە، وە ئەگەر بڵێن دەوڵەتەکانی پێشوتر دەوری ئەساسی لەبەڕیوەبردن و بەهێزکردنی حکومەتە یەک لەدوای یەکەکانی تورکیا ئەمه‌ریکا بووە، ئەمە لەلایەک، لە لایەکیتر بەرژەوەندی و مەسڵەحەتی ئەمریکا لەوەدایە کە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دۆستایەتی خۆی بەهێز بکات لەگەڵ تورکیا.

 چونکە تورکیا مەوقیعێکی ستراتیژییه‌، تورکیا لە هەڵکەوتەی ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا شوێنێکی تایبەتی هەیە، وەک خۆیان دەڵێن پردێکه‌ لەنێوانی ئاسیاو ئەوروپا، وە کاتی خۆی گرنگیان ئەدا بە تورکیا لەلایەن ناتۆو ئەمه‌ریکاوە بۆ بەگژداچوونەوەی ڕووسیا، ئەمانە هەمووی هۆکارن، پەکەکەش تاکە هێزە لەتورکیا نزیکەی سی ساڵە شەڕی چەکداری دەکات‌و داوای مافی میللەتی کورد ده‌كات کەنزیکی ٢٠ بۆ ٢٥ ملیۆن ئینسانی کورد لەوێیە، داوا دەکەن وەک نەتەوەی دووه‌م بن کە خاک و ئاو و هەموو شتێکی خۆی‌و مافێکی ئینسانی‌و مافێکی مەدەنی خۆی لەناو تورکیا مسۆگەر بکات، ئەمانە هۆکارن کە ئەمه‌ریکا دژایەتی پەکەکە بکات .

 

،،

هەدەفی ستراتیجی پەکەکە دەوڵەتی کوردییە، دەوڵەتی کوردیش مەسڵەحەتی ئێران و تورکیاو عێراق‌و سوریای تێدانییە، بەرژەوەندەی ئەم وڵاتانە دەخاتە خەتەرەوە.

 

 
دیبلۆماتیك: بەدرێژای مێژووی دروستبوونی پەکەکە ڕووبەرووی پیلانگێڕی‌و هێرش و شاڵاوی لەناوبردن بۆتەوە هەمیشە بەمەترسی هەر مەزن دەبینرێت و هەوڵی لەناو بردنی دەدرێت هەڵبەتە ئەمەش بێ هۆکار نییە چەندین هۆکاری لەپشتەوەیە کەواتە ئەو ئەو هۆکارنە چین؟

 


محەمەد پێنجوێنی: هۆکاری ئەمە ئه‌وه‌یه‌ كه‌ پەکەکە داوای سەربەخۆی‌و ئازادی بۆ میللەتی کورد دەکات، پەکەکە دەیەوێ کیانێک لەباکوری کوردستان لەتورکیا دروست ببێ بۆکورد، هەرچەندە سیاسه‌تیان ئەوەیە زیاتر، به‌ڵام تەکتیکی سیاسی ئێستای پەکەکە ئەوەیە ئیدارەیەکی زاتی دیموکراتی لە تورکیا بۆ کوردەکان دروست ببێ.

بەڵام هەدەفی ستراتیجی پەکەکە دەوڵەتی کوردییە، دەوڵەتی کوردیش مەسڵەحەتی ئێران و تورکیاو عێراق‌و سوریای تێدانییە، بەرژەوەندەی ئەم وڵاتانە دەخاتە خەتەرەوە، سنوری جوگرافیای ئەم وڵاتانە تێکئەچێت بەدروستبوونی دەوڵەتی کوردستانی گەورە، پەیوەندی سیاسی‌و ئابوری لەگەڵ جیهاندا گۆڕانکاری بەسەردا دێت، لەبەر ئەوە هەموو ئەم چوار دەوڵەتە بەهەموو ئیمکانیەتیان دژی ئەوەن کە گۆڕانکاریەکی ئاوا لەم ناوچەیەدا ڕووبدات،
ئەمە بۆتە هۆکاری ئەوەی پەکەکە ئاوا دژایەتی دەکرێ لەلایەن ئەم دەوڵەتانەوه‌.

 

 

محەمەد پێنجوێنی، سیاسەتمەتداری نزیك لە پەكەكە

 

دیبلۆماتیك: نهێنی ئەو ترس‌و فۆبیا مەزنە کە لەبەرانبەر بزوتنەوەی ئاپۆچی، پەکەکەدا هەیە چییە ؟ وەئایە پەکەکە دوژمنی کێیەو کێ دووژمنایەتی پەکەکە دەکات؟

محەمەد پێنجوێنی: پەکەکە دوژمنی سیستەمی دیکتاتۆری ئەم وڵاتانەیە کە کوردستانیان دابەشکردووە، ئەو چوار وڵاتەی کەکوردستانیان دابەشکردووە، دوژمنی ئەو وڵاتە زلهێزانەیە کەپشتگیری ئەو ئەو چوار وڵاتە دەکەن، وەک تورکیا، ئێران، عێراق، سوریا، هەمووعەرەبیش تەبعەن دژین‌و پشتگیری عێراق‌و سوریا دەکات، دوژمنەکانی پەکەکە گەورەن، دوژمنی سه‌ره‌كی پەکەکە سیستمی دیکتاتۆری تورکیایە، هەرلەسەردەمی کەمالیزمەوە دەست پێدەکات، هەتاکو سەردەمی ئەردۆگاننیزم.

 

 

،،

ئەزانین کەئێستا ئەمه‌ریکا‌و ئێران بەرامبەری یەک وەستاونەتەوە ئەمریکا دەیه‌وێ دەسەڵاتی ئێران لە ناوچەکە بەتایبەتی سوریاو عێراق‌و یەمەن بکشێنێتەوە

 

 


دیبلۆماتیك: ئامانجی ئەمەریکا لە تەرخاندنکردنی پارەیەکی زۆر بۆ دەستنیشانکردنی شوێنی سێ سەرکردەی پەکەکە چییە؟

محەمەد پێنجوێنی: ئامانجی ئەمه‌ریکا ئەساسی ڕازیکردنی تورکیایە، هەموو دەزانین سیاسەتی تورکیای ئێستا لەزۆر قۆناغ‌و خاڵدا لەگەڵ سیاسەتی ئەمه‌ریکاو ئەوروپادا یەکناگرێتەوە، تەنانەت لەگەڵ سیاسەتی ناتۆشدا یەکناگرێتەوە، پەیوەندی تورکیا لەگەڵ ڕووسیا لەگەڵ ئێران هاوپەیمانێتی تورکیا لەگەڵ حەرەکەی ئیخوان موسلیمین، کۆکردنەوەی هەموو ئیخوانەکانی جیهان لە تورکیا لە ئەستەموبوڵ‌و ئەنقەرە بەسەرۆکایەتی ئەردۆگان، شیعاراتی ئەردۆگان ئەوەیە کە دەوڵەتێکی ئیمپراتۆری عوسمانی لەناوچەکەدا دروست بکا.

  ئەمانە ئەو هۆکارانەن کە سیاسەتی ئەمه‌ریکا لە سیاسەتی تورکیا ڕازی نییە، ئەزانین کەئێستا ئەمه‌ریکا‌و ئێران بەرامبەری یەک وەستاونەتەوە ئەمریکا دەیه‌وێ دەسەڵاتی ئێران لە ناوچەکە بەتایبەتی سوریاو عێراق‌و یەمەن بکشێنێتەوە، ئێران بەهەموو شێوەیەک دژی سیاسەتی ئەمه‌ریکایە لەڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، ئەمه‌ریکا دەیەوێ بەهەموو شێوەیەک تورکیا لە دژایەتی ئەمه‌ریکا بەرامبەر بەئێراندا بۆ لای خۆی ڕابکێشێت، سیاسەتی ئه‌مه‌ریكا ئەوەیە کە تورکیا ڕازی بکات، یەکێک لەڕازیکردنەکانی ئەمه‌ریکا بۆتورکیا ئەوەبوو لەم دواییه‌دا بڕیارێکیدا کە دوازدە ملیۆن دۆلار تەرخان دەکرێ کە شوێنی سەرکردەکانی پەکەکە وەک، جەمیل بایک، قەریلان، دۆڵان کەڵکان، دەستنیشان بکەن‌و بۆئەوەی گورزیان لێبوەشێنن، تەنها بۆڕازی کردنی تورکیایە، بەرتیلێکە دەیدات بەتورکیا بۆئەوەی زیاتر لەڕووسیا نزیک نەبێتەوەو وەپشتگیری ئێرانیش نەکات له‌و ئابڵوقه‌ ئابورییەی کە لەسەر ئیران دایناوە.

 

دیبلۆماتیك: بۆچی سیاسەتی ئەمه‌ریکا، بەرانبەر پەکەکە به‌و جۆره‌یه‌و له‌به‌رانبه‌ردا ئه‌مه‌ریكا هاوكاری ڕۆژئاوا ده‌كات، ئه‌ه‌ش لەکاتێکدا هێزە چەکدارەکانی رۆژئاوا، وەک کوڕی پەکەکە سەیر دەکرێن؟

محەمەد پێنجوێنی: سیاسەتی ئه‌مه‌ریكاو زلهێزەکان وەک ئەوروپاو ناتۆ لەگەڵ بەرژەوەندی کورد لەناوچەکە یەک دەگرێتەوە، یارمەتیدانی ئەمریکا بۆکوردی ڕۆژئاوا وەکو خۆیان ئیعلانیان کردووە هەردووکیان ڕێکەوتنیان لەسەرکردووە چ کوردی ڕۆژ ئاوا چ ئەمریکا لەچوارچێوەی دژایەتیکردنی داعش لەسەر ئەو بنه‌مایه‌ی داعش دوژمنی بەشەریەتە، دوژمنی ئەمریکاشە، دوژمنی کوردیشە، لەبەر ئەوە لەوێدا یەکیان گرتووە کە یارمەتی کوردەکان ئەدەن، بۆدژایەتیکردنی داعش.

 

دیبلۆماتیك: هەڵووێستی حکومەتی هەرێم و دوو هێزی دەسەڵاتدار بەرانبەر پەکەکە چۆن لێکدەدەنەوە؟


محەمەد پێنجوێنی: حکومەتی هەرێم بەگشتی هەتاکو ئێستا نەچوونەتە ژێر ڕکێفی تورکیا بۆئەوەی کوردی عێراق شەڕی پەکەکە بکات، ئەوەی من بزانم زانیاریشم هەیە، کەزەختێکی زۆر لەسەر پارتی بەتایبەتی‌و یەکێتیش هەیە، کە له‌ڕووی سه‌ربازییه‌وه‌ دژایەتی‌و شەڕی پەکەکە بکەن، بەڵام ئەمان هەرلایەکیان به‌ پاساوێك خۆیان لەوە دەرباز کردووە، هەڵووێستی یەکێتی زۆر ئیجابی ترە بەرامبەر بەپەکەکە لەکۆنەوە کە هاتون ئەم ناوچەیە هەرچەنده‌ شەڕو شۆڕو ناخۆشیش لەبەینابووە بەڵام بەشَیوەیه‌کی گشتی سیاسەتی مام جەلال، یادی بەخێر ئەوه‌ بوو کەدەبێ بەرهەر شێوەیەک ئەم هێزە پشتگیر بکرێ، ئەگەر نەشتوانین پشتگیریان بکەین دژایەتیان ناکەین، بەگشتی نەچونەتە ژێر ئەو ڕکێفەی کە زۆرجار ئێرانیش داوای لێکردوون کەشەڕی پەکەکە بکەن، یان هانی داون کەشەڕی پەکەکە بکەن، ئەمان هۆکارەکەیان ئەوەبووە کە دەڵێن ئێمە چەندجار شەڕمان کردوە لەگەڵیان سەرکەوتوو نەبووین‌و هەردوولامان زەره‌رمان کرد، ئیستاش نامانەوێ جارێکیتر ئەو تەجروبەفاشیلە دووبارە ببێتەوە.

 

،،

هۆکاری ئەوەیە کە حکومەتی ئیستای ئۆردوگان دەیەوێ ئۆجەلان لەخەڵک داببڕێت، لەمیللەتی دابرێت، ماوەیه‌ک ڕێگەیاندا کە وەفد بچێت بۆلای، وەفدی هەدەپە دەچوون بۆلای‌و ئەهاتنەوە، هەتاکو دەشهاتنە باشوریش قسەیان بۆمیللەت دەکردو پەیامی ئۆجەلانیان ئەهێنایە دەرەوە، تەئسیرێکی واگەورەی هەبوو کەوا لە هەڵبژاردنێکدا هەدەپە توانی هەشتا کورسی لەو دەوڵەتەی کە تاکوئێستا ئینکاری کورد دەکات بۆحیزبێکی کوردی مسۆگەر بکات.

 

 


دیبلۆماتیك: فشارە نوێیەکانی ئەمەریکا بۆ سەر پەکەکە لەسەر خواستی تورکیایە، یان پەیوەندی بەسیاسەتی نوێی ئەمەریکاوە هەیە لەناوچەکەدا؟

محەمەد پێنجوێنی: فشارە نوێکانی ئەمریکا بەتایبەتی ئەو بڕیارەی کەپارەیان تەرخان کردووە بۆدەست نیشانکردنی جێگەی ئەو سەرکردانی پەکەکە بۆڕازیکردنی تورکیایە، تەنانەت مەسەلەی قەشەكە یەکێک لەخاڵەکانی تورکیا کە قەشە ئەمریکییەکەیان سەربەست کرد، ئەوەبوو کە دەبێ بەرامبەری ئەمە ئەمریکا هەنگاوێک بنێ دژی پەکەکە، هەمووی بۆڕازیکردی تورکیایەو لەسەر داواکاری تورکیایە.

 

دیبلۆماتیك: ماوەی دوو ساڵە ڕێگە نادرێ کە ئۆجەلان ببینرێ، تەنانەت ڕێگە بە پاریزەرەکانیشی ناردێ بیبینن، بەبڕوای بەڕێزتان هۆکاری چییە؟

محەمەد پێنجوێنی: هۆکاری ئەوەیە کە حکومەتی ئیستای ئۆردوگان دەیەوێ ئۆجەلان لەخەڵک داببڕێت، لەمیللەتی دابرێت، ماوەیه‌ک ڕێگەیاندا کە وەفد بچێت بۆلای، وەفدی هەدەپە دەچوون بۆلای‌و ئەهاتنەوە، هەتاکو دەشهاتنە باشوریش قسەیان بۆمیللەت دەکردو پەیامی ئۆجەلانیان ئەهێنایە دەرەوە، تەئسیرێکی واگەورەی هەبوو کەوا لە هەڵبژاردنێکدا هەدەپە توانی هەشتا کورسی لەو دەوڵەتەی کە تاکوئێستا ئینکاری کورد دەکات بۆحیزبێکی کوردی مسۆگەر بکات.


ئەوە هەمووی لە ماوەیەی ئه‌و ساڵانه‌دا بوو كه‌پێی دەوترێ پڕۆسەی ئاشتی، بەندەش فەخری پێوە دەکەم کە دەورێکی ئەساسیمان هەبوو لەدروستبوونی پڕۆسەی ئاشتی لەماوەی ئەو چوارساڵه‌دا ئەو میللەتەی کە ئەتاتورک وتی واخستمە قەبرەوەو زیندو نابێتەوە ئەومیللەتە وازیندو بوویەوە بوو بەخاوەنی هێزو بووە سێیەم هێزی سیاسی لە تورکیا، هی ئەو چوار ساڵەبوو کە ئۆجەلان لە زیدانه‌وه‌ ئەیتوانی لەڕێگەی ئەو وەفدانەوە دەنگی خۆی‌و فکری خۆی‌و سیاسەتی خۆی بگەێنێتە میللەتی کورد لەباکوری کودستان، لەبەر ئەوە تورکەکان دەیانەوێ دایببڕن‌و لەبیر خەڵکی ببەنه‌وە، گۆشەگیری بكه‌ن.

 

author photo

ڕۆژنامەنوس