شەڕی پشتئاشان چۆن ڕوویداو بۆ ڕوویدا؟

ڕووداوی پشتئاشان بەگێڕانەوەی سێ سەركردەی ئەوكاتەی حیزبی شیوعی

شەڕی پشتئاشان چۆن ڕوویداو بۆ ڕوویدا؟

1555 خوێندراوەتەوە

سالار مەحمود
مێژووی هێزە سیاسییەكانی كورد لە باشوور، لەسەردەمی خەباتی شاخدا، پڕ پڕە لە ململانێ‌و شەڕو لەیەك كوشتن، ئەگەرچی ئەوان دژ بە ڕژێمی بەعس چوو بوونە شاخ، بەڵام وزەو هێزێكی زۆریان لە شەڕی نێوان یەكدیدا بەكار دەهێناو ڕاوی یەكدییان دەكرد.

 
شەڕی برا كوژی نێوان حیزبە كوردییەكان لە سەردەمی شاخدا، گەڕو قۆناغی جیاوازی بەخۆوە دیوەو پڕ پڕە لە چیرۆك‌و ڕووداوی تراژیدی‌و لە سەروەختی دروستبوونی هەردوو بەرەی ( جوقد) و ( جود) دا، زیاتر توندبووەتەوەو هەڵكشاوە.


شەڕی پشتئاشان، یەكێك لە وێستگەو ڕووداوە خوێناوییەكانی شەڕی براكوژییە لە شاخ‌و لە ئەدەبیاتی حیزبی شیوعی كوردستاندا بە قەتڵ‌و عامی شیوعییەكان لە لایەن یەكێتییەوە ناوزەد كراوە.


پشتئاشان گوندێكە كەوتووەتە ناو كۆمەڵە چیایەكی بەرزەوە بە زنجیرە چیا سەختەكانی قەندیلەوە لكاوەو بارەگای سەرەكی مەكتەبی سیاسی‌و مەكتەبی عەسكەری حیزبی شیوعی لەوێبوو.


لە كۆتایی ساڵی 1979دا بناغەی دروستكردنی بەرەی جوقد دانرابوو، لە 12 – 11 – 1980، ڕادیۆی دیمەشق هەواڵی دامەزراندنی جوقد، ( بەرەی نیشتیمانی‌و نەتەوەیی دیموكراسی عێراق) ( الجبهە الوگنیە القومیە الدیموقراگیە لعراقیە)ی ڕاگەیاند.


بەرەی جوقد، لە هەریەكە لە یەكێتی نیشتیمانی‌و حسك‌و هەرێمی سەركردایەتی حیزبی بەعس‌و بزوتنەوەی سۆسیالستی عەرەبی‌و حیزبی شیوعی عێراقی پێكهاتبوو.

،،


لە كاردانەوە بەرانبەر بەرەی جوقد دا، پارتی لەگەڵ هەریەكە لە حسك‌و حزبی شیوعیدا بەرەی ( جود) ( بەرەی نیشتیمانی دیموكراسی عێراق) ( الجبهە الوگنیە الدیموقراگیە العراقیە) ی دروستكرد.


یەكێتی لەناو بەرەكەدا باڵا دەستبوو، دكتۆر مەحمود عوسمان بەناوی حسكەوە ئیمزای چوونە ناو بەرەكەی كردبوو، بەڵام ڕەسووڵ مامەندی سكرتێرو زۆرینەی سەركردایەتی حسك بە بەشداریكردن لە بەرەی جوقد دا ڕازینەبوون.


لە كاردانەوە بەرانبەر بەرەی جوقد دا، پارتی لەگەڵ هەریەكە لە حسك‌و حزبی شیوعیدا بەرەی ( جود) ( بەرەی نیشتیمانی دیموكراسی عێراق) ( الجبهە الوگنیە الدیموقراگیە العراقیە) ی دروستكرد.


بەمەبەستی ڕاگرتنی هاوسەنگی، حیزبی شیوعی بەشداری لە هەردوو بەرەكەدا كردبوو، بەرەی" جوقد و جود"، بەڵام بوونی حسك لە هەردوو بەرەكەدا، پەیوەندی بەناكۆكییەكانی نێوان دكتۆر مەحمود عوسمان‌و ڕسووڵ مامەندی سكرتێرەوە هەبوو، هەرچەندە دكتۆر مەحمود بەناوی حسكەوە ئیمزای چوونە بەرەی "جوقد"ی كردبوو، بەڵام سكرتێرو زۆرینەی سەركردایەتی حسك لەو بەشداریكردنە ناڕازیبوون‌و حسك تەنها بەناو لەبەرەكەدا بوو، لەبەرامبەریشدا بە بەهێزی‌و بەكرداری لە بەرەی " جود" دا بوون.


پیتی ( ق) كە ئاماژەیە بۆ گوزارەی نەتەوەیی، جیاوازی نێوان ناوی هەردوو بەرەكە بوو، بەڵام زۆر لەوە واوەتر جیاوازییەكە تا ئاستی بەرهەمهێنانی كارەسات‌و ڕژانی خوێنی یەكدی دەچوو.

پشتئاشان بە گێڕانەوەی كەریم ئەحمەد

لە 24 – 4- 1983 هێزەكانی بەرەی جود، دەستیان گرت بەسەر بارەگای مەڵبەندی هەولێری یەكێتی لە گوندی بالیسان‌و بەپێی گێڕانەوەكانیش ئەوە دەبێتە هۆكاری هێرشكردن‌و پەلاماردانی پشتئاشان لە لایەن یەكێتییەوە.


 كەریم ئەحمەد، سكرتێری پێشووی حیزبی شیوعی كوردستان، كە ئەو دەمە جێگری سكرتێری حیزبی شیوعی بووە، باسلە لە هۆكاری سەرەتای دروستبوونی بارگرژییەكە دەكات‌و دەڵێت:" پارتی‌و حسك نەیاندەویست بنكەی یەكێتی لە بالیسان هەبێت‌و چەندانجۆر شێوازی زەبریان پەیڕەو كرد تا یەكێتی ناچار بكەن لە ناوچەكە دەربچێت".


كەریم ئەحمەد لە كتێبی بیرەوەرییەكانیدا " ڕێڕەوی تێكۆشان" باسلەوە كە چەند ڕۆژێك بەر لە ڕووداوی پشتئاشان، بەهۆی كەش‌و هەوای ئاڵۆزی نێوان یەكێتی لە لایەك‌و پارتی‌و حسك لە لایەكیترەوە كۆبوونەوەیەكیان لەگەڵ مام جەلال‌و سەركردایەتی یەكێتی ڕێكخستووەو بڕیاریان داوە، پەیوەندیەكانی نێوان یەكێتی‌و شیوعی بەهێز بكەین‌و لەگەڵ ئەوەشدا كار بۆ ڕەواندنەوەی بارگرژییەكان نێوان یەكێتی لەگەڵ پارتی‌و حسكدا بكەن، " كە گەڕاینەوە بۆ پشتئاشان، لەگەڵ ڕەسووڵ مامەندو ژمارەیەك ئەندامی سەركردایەتی حسك یەكترمان بینی، لەبارەی دیدارەكەی مام جەلال‌و سەركردایەتی یەكێتی ئاگادارمان كردن ئەوان خۆشحاڵ نەبوون، دواتر هەوڵی دیداری سێ قۆڵی نێوان پارتی‌و یەكێتی‌و شیوعیمان دا، لەگەڵ پارتی‌و حسك لە گوندی " ڕۆست" كۆبووینەوە، لە حسك ڕەسووڵ مامەندو لە پارتی عەلی عەبدوڵا بەشداربوون، هەوڵماندا بۆ كۆتاییهێنان بە ناكۆكییەكان".

،،

كەریم ئەحمەد لە بیرەوەرییەكانی تایبەت بەڕووداوی پشتائاشاندا دەڵێت:" لە نامەكەدا دەیووت پارتی‌و حسك دەیانەوێت چالاكییەكی سەربازی ئەنجام بدەن بۆ دەركردنی یەكێتی لەناوچەكە، لەسەر ئێمەش پێداگری دەكەن كە بەشداری بین، چونكە ئێمە لەناو بەرەی " جود" هاوپەیمانین‌و ڕاستیش نییە دەستبەرداری هاوپەیمانەكانمان بین".


كەریم ئەحمەد باسی دەكات كە پاش كۆبوونەوە سێقۆڵییەكەی پارتی‌و شیوعی‌و حسك لە گوندی ڕۆستێ‌و گەڕانەوەیان بۆبارەگاكانیان لە پشتئاشان، چەند ڕۆژ دوای ئەوە نامەیەكیان لە " ئەبوحیكمەت"ەوە بۆ هاتووە كە ئەوكات بەپرسی بنكەكانی شیوعی بووە لە بالیسان.


كەریم ئەحمەد لە بیرەوەرییەكانی تایبەت بەڕووداوی پشتائاشاندا دەڵێت:" لە نامەكەدا دەیووت پارتی‌و حسك دەیانەوێت چالاكییەكی سەربازی ئەنجام بدەن بۆ دەركردنی یەكێتی لەناوچەكە، لەسەر ئێمەش پێداگری دەكەن كە بەشداری بین، چونكە ئێمە لەناو بەرەی " جود" هاوپەیمانین‌و ڕاستیش نییە دەستبەرداری هاوپەیمانەكانمان بین".


وەكو كەریم ئەحمەد باسیكردووە، سەركردایەتی حیزبی شیوعی لە وەڵامدا بە ئەبوحیكمەتیان وتووە،" ڕاست نییە كارێكی وابكرێت، ئێمە لەگەڵ یەكێتی ڕێكەوتنمان هەیە".


كەریم ئەحمەد لە بیرەوەرییەكانیدا ئاماژەی بەوە داوە، كە ئەبو حیكمەت بەنامەیەكیتر وەڵامی داونەتەوەو وتوویەتی پارتی‌و حسك سوورن لەسەر بەشداریمان لەم پرۆسەیەداو ئەگەر نا بوونمان لەناو بەرەی " جوود"دا نابێت‌و پەیوەندییەكانیشمان ئاسایی نابن.


كەریم ئەحمەد نەیشاردووەتەوە كە لە وەڵامی دوومیاندا بۆ ئەبو حیكمەت كەتوونەتە هەڵەوە،" لە وەڵامی دووەمماندا بۆ ئەبو حیكمەت هەڵووێستمان هەڵە بوو، دوو دڵی تێدا بوو، مەسەلەكەمان بۆ خۆیان دانا كە چۆنیان بەباشزانی وابكەن، ئەوانیش لە پرۆسەكەدا بەشدارییان كرد".


شەوی 28 / 29ی نیسانی 1983 هێزەكانی بەرەی " جود" پارتی‌و حسك‌و شیوعی، پەلاماری بارەگای یەكێتیان لە بالیسان داو دەستیان بەسەر مەڵبەندی یەكێتی دا گرت، سەركردایەتی یەكێتی لە بەرانبەردا بڕیاریدا هێرش بكاتە سەر هێزەكانی پارتی‌و حسك‌و شیوعی لە ئاشقوڵكەو پشتئاشان.


بەرەبەیانی 1 – 5- 1983 هێزێكی زۆری یەكێتی دەگەنە پشتئاشان‌و شەڕ دەست پێدەكات، بۆ ئێوارەكەی یەكێتی پشتئاشان دەگرێت‌و لە لایەن یەكێتییەوە 68 كەس لە حیزبی شیوعی‌و 12 پێشمەرگەی حسك دەكوژرێن.


كەریم ئەحمەد دەڵێت:" هێرشەكە دەستیپێكردو نەوشیروان مستەفا سەركردایەتی دەكرد، ئێمەو حسك بڕیارماندا بەرگری بكەین، بەڵام بەرگری لە پێش پەلامارێكی بەهێزو دڕی وەك هێزەكانی یەكێتی خۆی ڕانەگرت،
حسك پاشەكشەی كردو لە پاشەكشەكردنیشیان ئاگاداریان نەكردینەوە،
ئێمەش بڕیاری پاشەكشەمان داو هێزەكەی ئێمە لەكاتی پاشەكشەدا پەرش‌و بڵاو بوونەوە".


چەند ڕۆژ دوای گرتنی پشتائاشان، كەریم ئەحمەدی جێگری سكرتێری حیزبی شیوعی‌و ئەحمەد بانیخێڵانی كە ئەو كاتە ئەندامی كۆمیتەی ناوەندی بووە، لەگەڵ چەند كەسیتر لە شیوعییەكان لەلایەن یەكێتییەوە دەگیرێن‌و دەبرێنە خڕی ناوزەنگ بۆ سەركردایەتی یەكێتی، كەریم ئەحمە دەیگێڕێتەوەو دەڵێت:" نەوشیروان هاتە سەردانمان‌و بە توندی لەسەر ئەم هێرشە ڕەخنەمان لێگرت، ئیتر كەوتە باسی بێبەختی‌و ڕەخنە لەخۆگرتن، چونكە ئەو كەسێك نییە بۆ كوشتار، بەڵكو بۆ سیاسەت‌و ڕۆشنبیرییە، بەڵام بارودۆخەكە خستویەتییە ئەم شوێنە، نەوشیروان وتی هێرشەكە لە دژی ئێوە نەبووە، بەڵكو لە دژی حسك بووە، بەڵام كاتێك تەماشامان كرد ئێوەش لەگەڵیاندا لە شەڕی ئێمە بەشداربوون، هێرشەكە ئێوەشی گرتەوە، مام جەلالیش ئەمەی دووپات كردەوە، كۆبوونەوەشمان لەگەڵ سەركردایەتی یەكێتی كرد بە ئامادەبوونی مام جەلال‌و ڕەخنەمان لێگرتن بۆ ئەو هێرشەیان بۆ سەرمان، ئەوانیش دووپاتیان كردەوە كەمەبەستیان حیزبی شیوعی نەبووە، بەڵام ئێوە تێوە گلاون لە هێرش كردنە سەر بارەگاكانمان لە بالیسان.

بەهادین نوری دەربارەی پشتئاشان چی دەڵێت؟

" سەركەوتنی پارتی بەئاسانی لە شەڕی هەكاری دا، سەركردایەتی پارتی گومڕاكردو پاڵی پێوەنا بیر لەوەشاندنی گورزێكیتر لە یەكێتی بكاتەوە،
لە چوار چێوەی ئەم پرۆژەیەدا، پارتی كەوتە جموجوڵ‌و پەیوەندی لەگەڵ لایەنەكانی بەرەی ( جود)، بەهیوای ڕاكێشانیان بۆ بەشداریكردن لە پرۆسەكەدا". بەهادین نوری وا دەڵێت.


بەهادین نوری لەسەر وەختی ڕووداو و شەڕی پشتئاشاندا، بەرپرسی هەردوو مەڵبەندی سلێمانی‌و كەركووكی حیزبی شیوعی بووە، ئەو لە بیرەوەرییەكانیدا دەڵێت:" حسك بێزاربوون لە دەستدرێژییەكانی یەكێتی بۆ سەریان، لەبەر ئەوە ئەو گەلە كۆمەیەی پارتییان لا پەسەند بوو، سەبارەت بەحیزبی شیوعیش، لەوكاتەدا چەند هاوڕێیەكی عەرەب لە پشئاشان بوون، سەریان لە هیچ دەرنەدەكرد، وەكو نەبوو وابوون، سێ هاوڕێی كوردی لێبوو ( كەریم ئەحمەد جێگری سكرتێر، عومەر عەلی شێخ ئەندامی مەكتەبی سیاسی، ئەحمەد بانیخێڵانی ئەندامی كۆمیتەی ناوەندی)، بڕیار بەدەستی ڕاستەقینە ئەم سیانە بوون، لەگەڵ سكرتێری حیزب عەزیز محەمەد كە ئەوكاتە لە مۆسكۆ بوو، ئەمانە شیوعییان ڕاپێچی شەڕی براكوژی پشتئاشان كرد".


بەوتەی بەهادین نوری، هێرشی یەكێتی بۆ سەر پشتئاشان، هۆكاری گرتنی مەڵبەندی یەكێتی بووە لە بالیسان لە لایەن بەرەی " جود"ەوە، ئەو لە بیرەوەرییەكانیدا دەڵێت:" كە نەشیروان مستەفا هێرشی بەرەی " جود" و گرتنی مەڵبەندی یەكێتی بیست لە بالیسان، بڕیاری تۆڵەكردنەوەی دا، پێشمەرگەی كۆ كردەوەو بەرەو پشت ئاشان كەوتە ڕێ كە بارەگای سەركردایەتی حسك‌و شیوعی‌و پاسۆكی تێدا بوو".


لەكاتی شەڕی پشتئاشاندا، بارەگای مەڵبەندی سلێمانی‌و كەركوكی حیزبی شیوعی‌و مەڵبەندی یەكێتی لە گوندی حاجی مامەندبوون‌و مەلا بەختیار بەرپرسی مەڵبەندی یەكێتی بووە، بەڵام وەكو بەهادین نوری باسیدەكات، ئەمان هییچلایەكیان بەشداری شەڕیان نەكردووەو پەلاماری یەكیان نەداوە:" پەیتا پەیتا لەسەركردایەتی هەردوو لامانەوە بروسكەمان بۆ دەهات هێرش بكەینە سەر یەكتر، من‌و مەلا بەختیار، ڕێكەوتین كە شەڕ نەكەین، نەمان كردو دوایی هەردوولامان سزا دراین‌و دەركراین لە پۆستەكانمان".


بەهادین نوری، ڕەخنە لە هەردوو كەریم ئەحمەدو ئەحمەد بانیخێڵانی دەگرێت كە ئەوان هۆكاربوون بۆ ئەوەی حیزبی شیوعی لەشەڕی براكوژییەوە بگلێت‌و دەشڵێت دوای دەستگیركردنیشیان لە چەند ڕۆژ دوای شەڕی پشتئاشاندا لە لایەن یەكێتییەوە لە بۆچوونەكانیان پاشگەزبوونەتەوە.
" ئەو دوانەی كە لەهەموو كەس بە حەماستربوون بۆ شەڕو هەموو ڕۆژێ بروسكەیان دەنار بۆ مەڵبەندی ئێمەو داوایان لێدەكردین لەگەڵ پارتی‌و حسك هاریكاری بكەین بۆ لێدانی یەكێتی، ( كەریم ئەحمەدو ئەحمەد بانیخێڵانی) نەچوونە ئێران‌و هاتنەوە بۆ دەوروبەری قەسرێ، لەوێ پێشمەرگەی یەكێتی گرتنی‌و بەدیلی ناردنی بۆ بارەگای تاڵەبانی بۆ ناوزەنگ، لەگەڵ گەشتنیان بە بارەگای تاڵەبانی، لەوێ بەیانێكیان نووسی‌و بە پلەی 80 پەشیمان بوونەوە لەو بۆچوونەیان كە پێشتر بانگەوازیان بۆ دەكرد".


ئەحمەد بانیخێڵانی چۆن باسی پشتئاشان دەكات؟

ئەحمەد بانیخێڵانی باسیلەوە كردووە كە لایەنەكانی بەرەی " جود" ڕێكەوتوون كە ناوچەی باڵەكایەتی‌و دەرگەڵەو گەڵاڵە بكەنە ناوچەیەكی كۆنترۆڵكراوی بەرەی جودو هەوڵ بدەن یەكێتی واز لە پاوانكردنی گۆڕەپانەكە بێنێ.


ئەحمەد بانیخێڵانی لەسەر وەختی ڕووداوی پشتئاشاندا، ئەندامی كۆمیتەی ناوەندی حیزبی شیوعی بووە، لە كتێبی بیرەوەرییەكانیدا بەناوی " یادەوەرییەكانم" باس لە ئامادەكارییەكانی بەرەی جود لە پاش گرتنی مەڵبەندی یەكێتی لە بالیسان بۆ وەڵامدانەوەی یەكێتی لەكاتی هێرشی بۆ سەر پشتئاشاندا دەكات‌و دەڵێت:" بەوە گەشتین كە برادەرانی پارتی 600 چەكدار بنێرنە پشتئاشان بۆ لای هاوڕێیانی ئێمە، برادەرانی سۆسیالست هەواڵ بۆ هێزی دەشتی هەولێر بنێرن كە 300 پێشمەرگە بنێرن، برادەرانی " پاسۆك" یش وتیان نامانەوێ درۆ بكەین هەر ئەو 25 كەسەمان هەیە لە پشتئاشان".


ئەحمەد بانیخێڵانی ئاماژەی بەوە كردووە كە ئەوان ترساون لەوەی شەڕەكە بەسەر حیزبی شیوعیدا بشكێتەوەو ئەوان زەرەرمەندی یەكم بن.
" دەترسام لە ئاكامدا شەڕەكە بەسەر ئێمەدا بشكێتەوە، ئەنجامیش هەروا بوو، پارتی نەك هەر 500 كەسیان نەنارد، بەڵكو خەرجی ئەو 100 كەسەشیان كە لە پشتئاشان بوون كەوتە سەر ئێمە، پارتی‌و سۆسیالست جگە لەو هێزانەی كە هەیان بوو لە پشتئاشان هێزەكانیتریان كە دەبوو بگەن نەهاتن".


بەوتەی ئەحمەد بانیخێڵانی، بەر لەشەڕی پشتئاشان، ملازم عومەر كە ئەوات بەرپرسی مەكتەبی عەسكەری یەكێتی بووە، بەوی وتووە كە بەهیچ شێوەیەك نامانەوێت شەڕی ئێوە بكەین، بەڵام هاتنی پارتی زەمینەی تێكچوونی پەیوەندی نێوانمان ساز دەكات.

،،


بەوتەی ئەحمەد بانیخێڵانی، بەر لەشەڕی پشتئاشان، ملازم عومەر كە ئەوات بەرپرسی مەكتەبی عەسكەری یەكێتی بووە، بەوی وتووە كە بەهیچ شێوەیەك نامانەوێت شەڕی ئێوە بكەین، بەڵام هاتنی پارتی زەمینەی تێكچوونی پەیوەندی نێوانمان ساز دەكات.


بانێخێڵانی دەشڵێت:" بەر لە ڕووداوی پشتئاشان چەند نامەیەكمان لەگەڵ مام جەلال گۆڕییەوە، مام جەلال داوای كۆبوونەوەی دەكرد، بەڵام لە ڕاستیدا چاوەڕوانی گەشتنی هێزەكانی گەرمیانیان بوون تا بگەن‌و هێرش دەست پێ بكەن".


ئەحمەد بانیخێڵانی بە پێچەوانەی كەریم ئەحمەدو بەهادین نورییەوە، ئاماژەی بەوە داوە كە پەلاماردانی پشتئاشان لە لایەن یەكێتییەوە پەیوەندی بە گرتنی مەڵبەندی یەكێتییەوە نەبووە لە بالیسان‌و ئەگەر بارەگاكەی ئەوێشیان لە لایەن بەرەی " جود"ەوە نەگیرایە هەر پەلاماری پشتئاشانیان دەدا، ئەو لە بیرەوەرییەكانیدا دەڵێت:" یەكێتی نەیانتوانی فریای بالیسان بكەوێت، نەخشەكەیان گۆڕی‌و كەوتنە جێبەجێكردنی نەخشەكەیان بۆ پەلاماردانی بنكەكانی شیوعی‌و سۆسیالست‌و پاسۆك لە پشتئاشان، ئەگەر بارەگاكەی بالیسانیشیان نەگیرایە یەكێتی هێرشی دەكردە سەر پشتئاشان".

جیا لەزۆری هێزی یەكێتی لە پەلاماردانی پشتئاشاندا، ئەحمەد بانیخێڵانی هۆكاری گرتنی سەركردایەتی حیزبی شیوعی‌و كوژرانی ژمارەیەكی زۆر لە پێشمەرگەو كادیرەكانیان لە پشتئاشاندا بەمجۆرە باسدەكات‌و دەڵێت:" پشتئاشان ناوچەیەكی سەخت‌و فراوانە، كۆنترۆڵكردنی دەروازەكانی ژمارەیەكی زۆر پێشمەرگەی دەویست، ئەو 300 پێشمەرگەیەی لە پشت ئاشان هەمان بوون، پێشمەرگەی شەڕكەرو بە ئەزموون نەبوون".

 

author photo

ڕۆژنامەنوسی سیاسی و دیكۆمێنتەری سیاسی و مێژویی