حزبی شیوعی لە دامەزراندنییەوە تائێستا باوەڕی بە گەلی عێراق نییە

بەسەرهاتی شیوعییەكان لە كتێبە رەشەكەی سەیاب دا

حزبی شیوعی لە دامەزراندنییەوە تائێستا باوەڕی بە گەلی عێراق نییە

273 خوێندراوەتەوە

هاوڕێ‌ فەهد لەپێناوی لەزەتی هاوڕێیەكدا دەستگیركراو پاشان لەسێدارەدرا، رەفیق چالاك خیانەتی كردو دوای ئەوەی دوو حەیزەرانی بەركەوت ئیعترافی لەسەر هەموو شتەكان كرد. هاوڕێ‌ باسم بە تەفرەدان بێت یان بە ناچاركردن مادلینی دووگیان كرد.. ئەمە پاڵەوانێتی هاوڕێیان‌و حزبە لەو مێژوەی كە لە حزبی لادیینەوە دەست پێدەكات‌و لە كوشتارگەكەی كەركوك كۆتایی دێت. بەدر شاكر سەیاب وادەڵێت.


كتێبی من شیوعی بووم "كتێبی رەشی شیوعییەت"، لە نوسینی شاعیری بەناوبانگی عێراق بەدر شاكر سەیابە، بریتییە لە چل وتار كە باس لە ئەزمونی خۆی لەگەڵ حیزبی شیوعی دەكات، یەكەم ئەڵقەی لە (14/ئاب/1959) لە رۆژنامەی حوڕییەو دوا ئەڵقەی لە (17/11/1959) بڵاوبۆتەوە. فەیسەڵ خەلیل كردویەتی بەكوردی.

ماڵی وەفایی لەدوو توێی (310) لاپەڕەدا چاپ‌و بڵاویكردۆتەوە.

 


ئاشنابوون بە حیزبی شیوعی


لە ساڵی (1930) حیزبێكمان هەبوو ناوی لەخۆی نابوو حیزبی نائاینی. مامی گەورەم یەكێك بوو لە دامەزرێنەران‌و سەركردەكانی ئەو حیزبە. خۆی‌و هاوڕێیانی لە ژوری میوانی ماڵەوەمان كۆبونەوەیان دەكرد، ئەوانەی هاموشۆی مامیان دەكردم خاڵم زوەیدو هاوڕێ‌ فەهد (یوسف سەلمان یوسف)‌و چەندان كەسی دیكە بوون كە من نەمدەناسین. حزبی نائاینی بڕوای وابوو ئاینەكان هۆكاری نەهامەتی‌و دواكەوتنی مرۆڤایەتین، بۆیە بڕوایان وابوو بێباوەڕی (ئیلحاد) رێگایەكە بۆ رزگاربوون‌و خۆشگوزەرانی.


هەروەها بەبیرم دێ‌ هاوڕێیانی نائاینی یەكێتی سۆڤیەتیان خۆشدەویست، گوایە دەوڵەتێكی نائاینین‌و ستالینیشیان خۆشدەویست. كۆبونەوەی هاوڕێیان خاڵی نەبوو لە پێك هەڵدان، بەڵقیس-یش دانیشتنەكانی ئەوانی دەڕازاندەوە، ئەو ئافرەتێكی جوان‌و گەنج بوو، باوكی لەلای باپیرەم كاری دەكردو جوتیار بوو، بەڵقیس بەشێوەیەكی ناوازە چێژی بە هاوڕێیان دەدا، لەوە دەترسا نەوەك سكی پڕبێت، بێگومان هاوڕێ‌ فەهد بەشی هەبوو لە چێژوەرگرتن لەو جەستە گۆشتنەدا.


خیانەتی رەفیق چالاك


رەفیق چالاك سكرتێری حیزب بوو، خیانەتی كردو وەك پۆلیس لە (تەحقیقات جینائی) كاری دەكرد. رەفیق لە یەكێك لە گەڕەكەكانی جولەكە دەستگیركرا، وا خۆی نیشاندابوو كە ئیغاهامە واتە ئیبراهامەو جولەكەیەكی هەژارە، بەڵام دوای ئەوەی دوو حەیزەرانی بەردەكەوێت بە كوردی هاواردەكات‌و دەڵێ "زانم"، بە مانای ئەوەی دەزانێ‌‌و هەموو شتەكانی كە دەیزانی ئیعترافی كرد. ئەمە پاڵەوانێتی هاوڕێیان‌و حزبە ئامادەكەیانە لەو مێژوەی كە لە حزبی لادیینەوە دەست پێدەكات‌و لە كوشتارگەكەی كەركوك كۆتایی دێت.


خواردنەوە لەگەڵ جوتیاران


سەیاب باس لە هێنانە ریزی جوتیاران دەكات‌و دەڵێت "چەندین كۆبونەوەی عەرەق خواردنەوەمان لەگەڵ جوتیارەكان دەبەست، جوتیارەكان كە دەیانبینی ئێمە دەچینە كوخەكەی ئەوان‌و لەگەڵیان دەخۆینەوەو لە دڵەوە قسەیان بۆ دەكەین، وا وێنایان دەكرد كە ئێمە سادەو دیموكراسین. هەرچەندە كوڕی خێزانێكی دەوڵەمەند بووین.

،،

ئەو جوتیارەی كە بەدرێژایی ساڵ زیاتر لە (12) دیناری دەستناكەوێت، ئەستەمە بتوانێت سەد فلس بە حیزب بدات

 

لەگەڵ ئەوان پەنامان بردە بەر فڕوفێڵ‌و هەڵخەڵەتاندن، گوتمان شیوعیەت هەوڵدەدات جیاوازییەكان نەهێڵێ‌‌و زەوی بەسەر جوتیاراندا دابەش بكات. لەكاتێكدا ئەو موڵكدارەی ئێمە بە دەرەبەگێكی ناپاك‌و ستەمكارو خوێنمژمان لە قەڵەم دەدا داهاتی مانگانەی پەنجا دینار بوو، كەچی داهاتی فەرمانبەرێكی مامناوەند لە مانگێكدا زۆر لەمە زیاتر بوو.


لە دەرونی جوتیارەكاندا ئەو ژێیە هەستیارەمان دەژەنی كە برسیەتی ئەوان بوو بۆ زەوی، ئەو برسیەتیە ترسناكەی لە باوك‌و باپیریانەوە بۆیان جێمابوو لە سەرابە سورەكەی شیوعیەت، ئامانجەكەی خۆی دۆزییەوە، دەروازەیەك بوو بۆ كردنەوەی خەمەكانیان. هەركە دەچوینە لای جوتیاران داوای ئابونەو بەخششممان بۆ حیزب دەكرد. ئەو جوتیارەی كە بەدرێژایی ساڵ زیاتر لە (12) دیناری دەستناكەوێت، ئەستەمە بتوانێت سەد فلس بە حیزب بدات.


چیرۆكی دەستگیركردنی فەهد

 
چیرۆكی دەستگیركردنی فەهد سەرنجڕاكێشە بەپێویستی دەزانم بیگێڕمەوە، چونكە رۆشنایی دەخاتە سەر ئەخلاقی شیوعیەت‌و لاپەڕە رەشەكانی مێژوی ئەو حزبە سیخوڕەو رێبەرەكانی نیشاندەدات. ئەمە چیرۆكێكە پاڵەوانەكەی هاوڕێ‌ حوسێن شەبیبە، حسێن یەكێك بوو لە سەركردە دیارەكان‌و هەزاران خەڵكی لەگەڵدا بوو.

،،

باوك‌و كوڕ بڕیاریاندا كچەكە بكوژن‌و لەگەڵیشدا ئابڕوچونەكەی بنێژن. لە شەوێكی تاریكدا قەساب‌و كوڕەكەی كچەكەیان كوشت‌و ناشتیان. بەڵام لەوە دەترسان ئاشكرابن‌و دواتر لەسێدارە بدرێن. بۆیە كوڕەكە بیرۆكەیەكی بەمێشكدا هات.


یەكێك لەو كەسانەی ئینتیمای بۆ حزب هەبوو گەنجێك بوو بەناوی عەبدولوەهاب، خوشكەكەی ناوی (خ) بوو، باوكیان لە ناحێیەكی بەغدا گۆشتفرۆش بوو، ئەو خوشك‌و برایە لە ئەندامە بەگوڕوتینەكانی حزبی تەحەرور بوون، لەهەموو چالاكییەكدا بەشداردەبوون، ئەوكاتەی لە بەسرا بووم گوێم لە ناوی ئەو خوشك‌و برایە بوو، زۆر چیرۆكی پاڵەوانێتی دەگمەنی ئەوانیان بۆ گێڕامەوە. 

كاتێك شەبیبی یان یەكێك لە هاوڕێ‌ گەورەكان دەستگیردەكرا، گۆشتفرۆشی باوكیان چاكترین گۆشتی دیاری دەكردو دواتر كچەكە بەدەستی خۆی دەیبرژاندو خواردنەكەی بەسەر خۆیەوە دەبردە گرتوخانەكە بۆ ئەوەی هاوڕێیان بیخۆن.

 
كاتێك یەكێك لەو هاوڕێیانە لە گرتوخانە دەرچو پۆلیس هەر بەدوایەوە بوو، بۆیە باوكی عەبدلوەهاب فریای كەوت‌و بردییە ماڵی خۆیان‌و ژورێكی بۆ تەرخانكردو پێی گوت "ماڵ ماڵی خۆتە، عەبدولوەهاب براتەو خ خوشكتە"، خ كچێكی جوان‌و لە رەونەقی گەنجیدا بوو، هاوڕێ‌ ئارەزوی ئەو كچەی كرد، بە بیانوی رۆشنبیركردنی لەڕوی حیزبیەوە دڵ‌و جەستەی داگیركرد، تاوەكو رۆژێك بە ئامانجی خۆی گەیشت‌و بەبیانویەك ماڵەكەی بەجێهێشت.

 
كچە دووگیان بوو كە پرسیاریان لێكرد وتی ئەو هاوڕێیە دەستدرێژی كردۆتە سەرم، باوك‌و برا وتیان كارەكە ئاسانەو قسە لەگەڵ ئەو هاوڕێیە دەكەین زەواجت لەگەڵدا بكات‌و بەمەش مەسەلەكە لەبێشكەوە زیندەبەچاڵ دەكەین، بەڵام ئەو هاوڕێیە داواكاری زەواجی رەتكردەوەو وتی: نامەوێ‌ بە زەواج ستەم لەو كچە بكەم، من رۆژێك لە دەرەوەم‌و بیست رۆژ لە گرتوخانەم، لەوانەشە ساڵانێك دەستگیربكرێم‌و كارێكیشم نییە بژێوی پێ‌ دابین بكەم. باوكی جەرگبڕاو وتی: ئێمە هیچمان ناوێ‌ تەنها پەردەپۆشكردنی ئابڕوچونەكە نەبێ‌، ئامادەم هەردوكتان بەخێوبكەم". بەڵام هاوڕێی (نەمر) لەسەر هەڵوێستی خۆی سور بوو.

 
باوك‌و كوڕ پەنایان بۆ هاوڕێ‌ فەهد برد، وتیان ئێمە لە ناوچەیەك دەژین موحافزكارن‌و پەیوەستن بە داب‌و نەریت، ئەگەر كچەكەمان دووگیان بێت‌و منداڵی ببێت ناتوانین روبەڕوی خەڵك ببینەوەو لەگەڵیان بژین". فەهد قسەی لەگەڵ هاوڕێی ناوبراو كرد، ئەویش زەواجەكەی رەتكردەوە.

 
دوای ئەوەی فەهد وەڵامەكەی بۆ گێڕانەوە، باوك‌و كوڕ بڕیاریاندا كچەكە بكوژن‌و لەگەڵیشدا ئابڕوچونەكەی بنێژن. لە شەوێكی تاریكدا قەساب‌و كوڕەكەی كچەكەیان كوشت‌و ناشتیان. بەڵام لەوە دەترسان ئاشكرابن‌و دواتر لەسێدارە بدرێن. بۆیە كوڕەكە بیرۆكەیەكی بەمێشكدا هات.

 بڕیاریدا بچێتە بنكەی پۆلیس‌و شوێنی فەهدیان بۆ ئاشكرا بكات، لەبەرانبەر ئەوەی بەڵێنی پێبدەن كە لەسەر كوشتنی خوشكەكەی سزا نەدرێت. بەمشێوەیە هاوڕێ‌ فەهد لەپێناوی لەزەتی هاوڕێی ناوبراو دەستگیركرا، بەرپرسان مەرجی ئەوەیان دایە هاوڕێی ناوبراو عێراق بەجێبهێڵێت، چونكە نەوەك بوترێت بۆچی پۆلیس لێی بێدەنگە‌و ئەویش خوشكی خۆی كوشتوە. من عەبدولوەهابم لە ئێران بینی‌و ئەو چیرۆكە خوێناوییەی بۆ گێڕامەوەو چاوەكانی پڕبوون لە فرمێسك.

 
تەنها ئەمەش نا، بەڵكو چەندین ئابڕوچونی دیكەیان هەیە كە رۆژنامەی (الحریە) ئامادەنەبوو بڵاویان بكاتەوە، چونكە ئاستی رۆژنامەكە لەو ئەدەبەی ئەوان بەرزترە.
تەمموزو شیوعیەت

 
نوسەر كاتێك دێتە سەر باسی شۆڕشی (14/تەمموز/1958)، كە كۆتایی بە دەسەڵاتی پادشایەتی لە عێراقدا هێنا. دەڵێت: شیوعییەكان بانگەشەیان بۆ شۆڕشی تەمموز دەكردو بەهی خۆیان دەزانی، كەچی حزبی شیوعی تاكە حزب بوو كە لەگەڵ شۆڕشی تەمموز یاوەر نەبوو، بۆیە دەستی بە دەسكەوتەكانی ئەو شۆڕشە رانەگەیشت.

 
زەعیم عەبدولكەریم قاسم كاتی خۆی نێردراوێك دەنێرێتە لای حیزبی شیوعی‌و پرسیاری موعتەمەدەكەیان لێدەكات لە سوپا، بۆ ئەوەی لەپێناوی شۆڕشدا بەشداری پێ‌ بكرێ، ئەوان ناوی ئەفسەرەكەیان پێدابوو كە ئەفسەرێكی هیچ‌و پوچ بوو، ئەگەر ئەو ئەفسەرە لە شۆڕش بەشداربوایە، دەبووە لەكەیەك‌و بەهای شۆڕش بە بەرچاوی سەربازەكانەوە كەم دەبوویەوە.

 
مادلین‌و هاوڕێ‌ باسم

 
مادلین كچێكی جولەكەو جوان بوو، وتیان حكومەت دەیەوێ‌ رەگەزنامەی لێ‌ بسێنێتەوەو رەوانەی ئیسرائیلی بكات، ئەگەر موسڵمانێك بیخوازێت ئەویش دەبێتە موسڵمان‌و حكومەت ناتوانێت رەگەزنامەی لێ‌ بسێنێتەوە، كێ‌ دەیخوازێ‌؟ من ناوی خۆم تۆماركرد. دواتر هاوڕێیانی حیزب وتیان مادلین پەناگەیەكی ئارامی دۆزیوەتەوەو لە چاوی پۆلیس بەدوورە، پاشان زانیم چوەتە ژێرزەمینی حیزب‌و لەگەڵ هاوڕێ باسمی سكرتێری حزبە.

،،

مادلین دووگیان بوو، پۆلیس توانی هەموو ئەو كەسانە دەستگیربكات كە لە ماڵی شیوعی دابوون، هاوڕێ‌ باسم‌و دۆستەكەی دەستگیركران، لە زیندانی ئافرەتان مادلین كوڕێكی بوو ناویان نا سەلام

 
ئەوكات مادلین سەرنجڕاكێش بوو، هاوڕێ باسم-یش ئەوە نەبوو ئەو نێچیرە بەنرخە لەدەست خۆی بدات، ئەو (دۆن خوان)ێكی بەناوبانگ بوو لە سلێمانی بەر لەوەی ببێتە سكرتێری حزب، بۆیە توانی بگاتە مەبەستی خۆی جا بە تەفرەدان بێت یان بە ناچاركردن.

 
مادلین دووگیان بوو، پۆلیس توانی هەموو ئەو كەسانە دەستگیربكات كە لە ماڵی شیوعی دابوون، هاوڕێ‌ باسم‌و دۆستەكەی دەستگیركران، لە زیندانی ئافرەتان مادلین كوڕێكی بوو ناویان نا سەلام. دكتۆرە عەدویە مەحمود كە ئەو كات لە زیندانی ژنان زیندانی سیاسی بوو، لەدایكبوونی سەلامی بینیبوو. لێرەوە دكتۆرە لە شیوعییەكان هەڵگەڕایەوە. بژی سەلام‌و حیزبی شیوعی‌و كوڕەكەی سەلام.


عێراق‌و شیوعییەت

لەبارەی تێڕوانینی حیزبی شیوعیەوە، سەیاب دەڵێت: دەردی حیزبی شیوعی عێراق هەر لە سەرەتای دامەزراندنییەوە تائێستا بەو هەموو جەنگانەی كە لەناو سەركردایەتییەكەی هەڵگیرساوە، لەو هەمو لادان‌و ئینشقاقەدا ئەوەیە كە باوەڕی بە گەلی عێراق نییە.

،،

سەركردەكانی حیزبی شیوعی عێراقمان بینی كە باڵەخانەی گەورە دەكڕن، نرخی یەك باڵەخانە دەگاتە حەفتا هەزار دینار، سەركردەكانی شیوعیمان بینی كە ژن دەهێنن‌و هەزاران دینار لە ژنەكانیان خەرج دەكەن، بینیمان ئەو ئۆتۆمبێلە چاكانەیان هەیە كە لە جۆری مۆسكۆڤیجی سۆڤیەتی نییە، بەڵكو لە ئیستی بیكەرو كادیلاكی ئەمەریكییە

 ئەو حیزبە ئێستاشی لەگەڵدا بێ‌ خەون بەوەوە دەبینێ‌ كە لە عێراقدا شیوعیەت بەرپابێ‌، ئەمەش لەڕێگای خەباتی گەلەوە نابێت، بەڵكو لەڕێگای سوپای سورە (مەزنەكەوە) كە داگیری دەكات، ئەوكاتە سكرتێری حیزبی شیوعی وەك سەرۆك كۆمار‌و ئەندامانی كۆمیتەی ناوەندی وەك وەزیر دادەنرێن...

بزوتنەوەی شیوعیەت لە هەموو دونیا ئێستا لە رەوتی خۆی كورتی هێناوە، بەڵام هاوڕێیانی عێراق ئامادەنین دان بەو راستیەدا بنێن.

سەیاب رەخنە لە سەركردەكانی حیزبی شیوعی دەگرێت‌و دەڵێت: سەركردەكانی حیزبی شیوعی عێراقمان بینی كە باڵەخانەی گەورە دەكڕن، نرخی یەك باڵەخانە دەگاتە حەفتا هەزار دینار، سەركردەكانی شیوعیمان بینی كە ژن دەهێنن‌و هەزاران دینار لە ژنەكانیان خەرج دەكەن، بینیمان ئەو ئۆتۆمبێلە چاكانەیان هەیە كە لە جۆری مۆسكۆڤیجی سۆڤیەتی نییە، بەڵكو لە ئیستی بیكەرو كادیلاكی ئەمەریكییە. ئەوەشمان بینی كە گەورەترین‌و چاكترین وەزیفەیان بەدەستهێناوە كە ئەوان شیاوی نین تەنها لەبەرئەوەی كە دڵسۆزی حزبی بەكرێگیراون.

 

author photo

ڕۆژنامەنوس 

بەکالۆریۆس لە ڕاگەیاندن