ڕەبیعی‌و موفتیزادە، هەمان ڕێگەو هەمان چارەنووس

مەلا محەمەدی ڕەبیعی، مەلایەك ئاوێزان بە شیعرو هەستی نیشتیمانپەروەری

ڕەبیعی‌و موفتیزادە، هەمان ڕێگەو هەمان چارەنووس

677 خوێندراوەتەوە


هەم مەلاو هەم نووسەرو شاعیرو هەم سیاسەتمەدارو ڕاگەیانكار بوو، فێربوون‌و نووسینی كوردی بە ئەركی شەرعی داناوەو یەكێكبوو لە كەسایەتییە ئاینییە بەرهەڵستكارەكانی كۆماری ئیسلامی ئێران.

ئەو، مەلا محەمەدی ڕەبیعی، یەكێك لە بەناوبانگترین مەلاو زانا ئاینییەكانی ڕۆژهەڵاتی كوردستان بوو، دوای ئەوەی ڕۆژی 2- 12- 1996 لەماڵەكەی خۆیدا دەڕفێنرێت، پاش نیوەڕۆی هەمان ڕۆژ لاشەكەی بەمردووی لە شەقامێكی شاری كرماشان دەدۆزرێتەوە.



مەلا محەمەدی ڕەبیعی كوڕی مەلا محەمەد كوڕی مەلا عەبدولحەكیمە، ساڵی 1933 لە گوندی " دەرەی ئەسپ" لەناوچەی دیواندەرە لە دایكبووە، لەتەمەنێكی زۆر منداڵییەوە لای باوكی‌و مامەی كە هەر دووكیان مەلابوون دەستی بەخوێندن كردووەو لە هەردوو كوردستانی باشوورو كوردستانی ڕۆژهەڵات لای زۆر مەلاو زانای ئایینی خوێندویەتی‌و لەناوەڕاستی ساڵانی پەنجاكانی سەدەی ڕابردوودا لە هەڵەبجە لای مەلا ساڵحی گەورە ئیجازەی مەلایەتی وەرگرتووە.
لە تەمەنی دوازدە ساڵییەوە، بەنوسینەوەی چیرۆك‌و بەسەرهات‌و ڕووداوەكانی دەوروبەری، چووەتە ناو دونیای نووسینەوە.

مەلا محەمەدی ڕەبیعی، زاناو ئەدیب‌و نووسەرو دەنگخۆش‌و قورئان خوێنێكی بەناوبانگ‌و نێودەوڵەتی بوو، لە ساڵی 1966دا لە پێشبڕكێیەكی گەورەی قورئان خوێندندا بۆ دەنگخۆشی لە پاكستان، وەكو دووەم قورئانخوێنی جیهان دەستنیشان دەكرێت. 

  ،،

ئێمە بەشێكین لەو شۆڕشەو تەنها شیعە شای نەڕووخاندووە، بەڵكو هەڵسوڕێنەرانی سەرەكی شۆڕش ئەهل سووننەو كورد بوون

 
خاوەنی 44 كتێبی جۆراو جۆرە، لە بوارەكانی فەلسەفەو ئەدەب‌و ئایینداو لە ساڵی 1981دا، كراوەتە بەرپرسی بەرنامەكانی ڕادیۆی كوردی لە كرماشان.
مەلا محەمەدی ڕەبیعی، زۆر جەختی لە كلتورو فەرهەنگی كوردی كردووەتەوەو بەردەوام لە وتارەكانیدا وتوویەتی ئەگەر فەرهەنگی خۆمان لەبەرچاو نەگرین ئەوا ئایەتی خوامان نادیدە گرتووە.
فێربوون‌و نووسینی كوردی بە ئەركی شەرعی داناوەو بەردەوام ڕایدەگەیاند وەك ئەركێكی ئایینی‌و نەتەوەیی بەمافی خۆمانی دەزانین كە خوێندن‌و پۆشینمان بە كودی‌و زمانی دایكمان بێت.
ئەو بەردەوام لە وتارەكانیدا هانی خەڵكی داوە كە هەوڵی زیندوكرنەوەو بەرەوپێشبردنی مێژوو و زمانی كوردی بدەن‌و بڕوایوابووە كەسێك لابدات لە فەرهەنگی خۆی پشتی لە حەقیقەت كردووە.
هاوڕێ لەگەڵ ئەحمەدی موفتیزادەدا لە ڕۆژانی بەر لە ئینقیلاب‌و ڕووخانی شای ئێراندا ڕۆڵی گەورەی گێڕاوە.
ئەو لە بەرانبەر دەسەڵاتدارانی شیعەی ئێراندا دەیووت:" ئێمە بەشێكین لەو شۆڕشەو تەنها شیعە شای نەڕووخاندووە، بەڵكو هەڵسوڕێنەرانی سەرەكی شۆڕش ئەهل سووننەو كورد بوون".


مەلا محەمەدی ڕەبیعی، دەیان ساڵ لەبواری ڕاگەیاندندا لە ڕادیۆ كوردییەكانی تاران‌و كرماشان‌و سنە بەرنامەی پێشكەشكردووەو لەماوەی كاركردنیشیدا لە ڕادیۆ، هەریەكە لە ئەحمەدی موفتیزادەو شوكروڵای بابان‌و مەزهەری خالقی‌و موجتەبای میرزادەو جەمیل ڕۆژبەیانی‌و سورارەی ئیلخان زادەو سەید محەمەدی جەلالیان‌و سدیق بۆرەكەیی لە هاوڕێ‌و هاوكارەكانی ئەو بوون.

 
بەهۆی بۆچوونی سیاسی‌و كوردانەو ئیسلامیانەی بە ئاڕاستە سووننییەكەی لای كاربەدەستانی كۆماری ئیسلامی ئێران خۆشەویست نەبووە، ئەو كە لەكاتی كوشتنەكەیدا وتاربێژی مزگەوتی شافیعی بووە لە كرماشان، بەر لە كوشتنەكەی چەندانجار لە لایەن هێزە ئەمنییەكانی ئێرانەوە لێكۆڵینەوەی لەگەڵدا كراوەو لەسەر هەڵوێست‌و بۆچوونەكانی هەڕەشەی لێكراوە.

  

،،

بەهۆی خۆپیشاندان‌و ناڕەزایەتییەكانی دژ بە كوشتنی مەلا محەمەدی ڕەبیعییەوە، كاربەدەستان‌و هێزە ئەمنییەكانی ئێران لە شاری جوانڕۆ 40 ڕۆژ باری نائاساییان ڕاگەیاند.

 

لە تەمەنی 64 ساڵی‌و لە 2 – 12 – 1996 دوای ئەوەی سەرلەبەیانی ئەو ڕۆژە دەیڕفێنن، پاش نیوەڕۆكەی لەشەقامێكی كرماشان لە نزیك ماڵی خۆی لاشەكەی بە مردوویی فڕێ دەدەن.
پزیشكی دادەوەری پارێزگای كرماشان پاش دۆزینەوی تەرمی مەلا محەمەدی رەبیعی هۆكارەكەیان بە جەڵتەی دڵ لە قەڵەم دا، بەڵام خێرا خەڵكی كرماشان‌و دۆستان‌و لایەنگرانی رەتیان كردەوەو ڕایانگەیان كە لە لایەن هێزە ئەمنییەكانی ئێرانەوە ڕفێنراوەو تیرۆر كراوە.

 
خەڵكی كرماشان‌و جوانڕۆو شارەكانی دەورو بەری بەهۆی مردنییەوە خۆپیشاندانی گەورەیان ڕێكخست‌و لە لایەن هێزەكانی دەوڵەتەوە 13 كەسی خۆپیشاندەرو شوێن كەوتەی مەلا محەمەدی رەبیعی كوژران‌و چەن كەسێكیش لە هێزە ئەمنییەكانی ئێران بە دەستی خۆپیشاندەران كوژران.

 
بەهۆی خۆپیشاندان‌و ناڕەزایەتییەكانی دژ بە كوشتنی مەلا محەمەدی ڕەبیعییەوە، كاربەدەستان‌و هێزە ئەمنییەكانی ئێران لە شاری جوانڕۆ 40 ڕۆژ باری نائاساییان ڕاگەیاند.

 لەكاتی بەڕێوەچوونی پرسەكەیشیدا لە مزگەوتی شافیعی لە كرماشان، لەلایەن جەماوەرەوە دەستكرا بە هوتافكێشان‌و وتنەوەی دروشمی ناڕەزایی دژ بە كاربەدەستانی كۆماری ئیسلامی ئێران، ئەوەش بووە هۆی داخستنی مزگەوتەكەو ڕێگە نەدرا تا سێ مانگ لە مزگەوتەكەدا نوێژ ئەنجام بدرێت‌و ڕێگەش نەدرا تا دوو ساڵ وتاری هەینی تێدا بخوێنرێتەوەو دوای دوو ساڵ لەلایەن محەمەد خاتەمییەوە كە خۆیشی ئامادەبوو ڕێگەدرا نوێژی هەینی لە مزگەوتەكەدا ئەنجام بدرێت.

 

author photo

ڕۆژنامەنوسی سیاسی و دیكۆمێنتەری سیاسی و مێژویی