ژمارەی کورسی حوكم دەکات، یا هێز و سنور و هەژموونی جوگرافی؟

حكومه‌تى داهاتوو له‌نێوان ئه‌م دیو دێگه‌ڵه‌و ئه‌و دیوى دێگه‌ڵه‌دا

ژمارەی کورسی حوكم دەکات، یا هێز و سنور و هەژموونی جوگرافی؟

251 خوێندراوەتەوە

 دوای هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان‌و بەرزی‌و نزمی کورسی لایەنەکان بەراورد بە هەڵبژاردنەکانی چوار ساڵی پێشوو، گۆڕانکاری یەکجار گەورە لە ڕووی حەجم و ژمــارەوە ڕوویداوە.

پــــارتی بە پێی ژمـــارەی کورسییەکان، پەرلەمانی کوردستانی کۆنترۆڵ کردووە، سێبەری ئـــــەو هێزە بـــاڵی کێشاوە بەسەر تەواوی پەرلـــەمانـــدا، یەکێتیش ئەگەرچی ژمارەی کورسیەکانی کەمێک هەڵکشاوەو بۆتە هێزی دووەم، بەڵام جیاوازى‌و بەراوردەکانی بە هێزی یەکەم، دوو هێندەو زیاتریش لە دواوەیە، گۆڕانیش کە هێزی سێیەمە کورسییەکانی بــــۆ نیوە دابەزیوە.

 پرسیارەکە ئەوەیە، ئایا چوار ساڵی داهاتوو، ژمارەی کورسی حوکم دەکات، یا هێزو سنوروهەژموونی جوگرافی؟ بە درێژای نیو سەدە، دوو خێزانی سیاسی لــە کوردستان لە دژایەتی‌و ململانیەی قوڵدابوون بۆ تێکشانی یەکتر، کە خۆی دەبینێتەوە لە بنەماڵەی بارزانی و تاڵەبانی لە کوردستان، دواجار هەر ئـــەو پــاڵە پەستۆیە بـــووە هۆکاری ئــــەوەی کوردستان ببێت بــە دوو بەشەوە، ئـــەم دوو بەشە زیاتر بـــاڵی کێشا بـــۆ کۆی جومگەکانی ئیداری و کۆمەڵایەتی‌و سەربازیش، تا نازناوی دوو ئیداریی بە هەرێمی کوردستان بەخشی دێگەڵەش وەک سنوری دوو زۆنی هێڵی مێژووی نێوان ئەم دوو هێزە ناسێنرا.

 

،،

ئەگەر چی ماوەیەکە میراتی سیاسی تاڵەبانی کە کوڕە گەورەکەی‌و برازاکانی ڕابەرایەتی دەکەن، هەست بە جۆرێک لــــــە بڕیار دەکرێ لــــــە ناو یەکێتی، بــــەڵام هیچ کات جوڵەی باڵەکانی ناو یەکێتی بە تەواوی لـــە کار نەکەوتووە.

 

لە ڕووی شوناسی مێژووییەوە، هیچ تاکێک لە کوردستان شانازی بەم دابەشبوونەوە ناکات، چونکە مرۆڤی کوردی تێکەڵ بە دنیای خواست و بەرژەوەندی کرد.

لـــــەم قۆنــــاغەدا کوردستان لـــە ڕووی ئیدارەو هـــاوسەنگی هێزەوە، تــەواو لاسەنگە، یەکێتی خاوەندارێتی جێگە نفوسی ناوچەی سلێمانی لـە ئەستۆدایە، ئـــــەگەر بە عەقڵانە دەست بــــۆ مەڵۆو هێزەکانی بازنەی خۆی بەرێ خەرمانەکەی پێ گــەورەتر بکا، دەتوانێ هاو سەنگی هێز لـــە کوردستان ڕاست کاتـــەوە، خۆشی وەک هێزی مێژووی ڕکابەر هـەڵسێتەوە بـــەرامبەر هێزی یەکەم.

گەورەترین کێشەی یەکێتی لە ئێستادا، کێشەو ململانێی ناو خۆیەتی کە لە دوای نەخۆشکەوتنی تــاڵەبانیەوە سەری هەڵدا، بـــە کـۆچـی دوایشی زیاتر پەرەی سەند، تا ئەم کاتەش ئەو یەکتر قبوڵنـــەکردنە زۆرجار لـــــە بابەتە گرنگەکان تەواو زەق دەبێتەوە، هەندێ جار باڵ دەکێشێ بۆ لێدوانی میدیای دژ بە یەک.

ئەگەر چی ماوەیەکە میراتی سیاسی تاڵەبانی کە کوڕە گەورەکەی‌و برازاکانی ڕابەرایەتی دەکەن، هەست بە جۆرێک لــــــە بڕیار دەکرێ لــــــە ناو یەکێتی، بــــەڵام هیچ کات جوڵەی باڵەکانی ناو یەکێتی بە تەواوی لـــە کار نەکەوتووە.

کێشەی ناو یەکێتی هەر دابەشکاری نییە، یەکێتی ڕێگرە لە دروستبوونی خوێنی نوێ و هاتنە پێشەوەی گەنج‌و خەڵکانی عەقڵمەند بۆ قیادەی حیزبەکە، زۆرێک لەمەکتەبی سیاسی وسەرکردایەتی ئەم حیزبەو مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆسەردەمی شاخ، بەشێک لـــــەوانە ڕێگرن لــە ڕەخساندنی دەرفەتی یــەکسان‌و هــــاتنە پێشەوەی کادیــری نوخبەوی، ئەمەش بەشێک لەو ئاستەنگەی بــــۆ هــــەنگاوەکانی دەرەوەی حــیزب دروستکردووە، ئەوەندەی سەرقاڵی ململانێی ناوخۆیین، بێ ئاگان لەوەی بەرامبەریان چی دەگوزەرێ. بــــۆیە دۆخـەکە دەخوازێ هێزەکانی ئەم ناوچەیە یەکبخرێن‌و، بازنەی ئەم زۆنە لــــە ململانێی ناوخۆی دەربهێننرێ، بــەڵام ئەمە بە سەپاندنی ئیرادە بەسەر یەکتردا ناکرێ، بەڵکو بە فەلسەفەو ژیری سیاسی دەکرێ، وە هێزەکانی ئەم ناوچەیە پێویستە هیچیتر خەڵکی ئــــەم زۆنە نــەکەنە قوربانی بــرا گەورەیی و کـــۆنە قینی مێژووی خۆیان.

،،

 تەنها ڕێگە لەبەردەم گۆڕان‌و یەکێتی و هێزەکانیتردا، ئــەوەیە خـۆیان ڕێکبخەن لــە پێنـاو ڕێکخستنەوەی ئــــەم زۆنەو پــاراستنی هێزی خـــۆیان، چـــونکە مەعلومــە پـــارتی کـــــار بۆفەرمانڕەوایی سەرتاسەری دەکات لە کوردستان و هەنگاوەکـــانی ئەو پڕۆژەیەی خستۆتە بواری جێبــــەجێکردنەوە

 لە لایەکی ترەوە، پەرتو بڵاوی لایەنەکانی ناوچەی سلێمانی کە بەزۆنی سەوز ناسراوە، وای کردووە کە پارتی وەک هێزی فەرمانڕەوا مامەڵە بکات، ئەگینا زۆری ژمارەی کورسیەکانی هەرگیز ناتوانێ ئەو سنورانە تێپەڕێنێ کە کوردستانی دابەشکردووە، نە پارتی لە سلێمانی دەتوانێ فەرمانڕەوابێ، نە یەکێتیش دەتوانێ لە هەولێرو دهۆک فەرمانڕەوابێ. کەواتە تەجروبەی ساڵانی پێشوو ئەوەمان بــۆ دەر دەخا کـــە ڕاست نیە بــوترێ ئێستا هەرێمی کــــوردستان خــــاوەنی یەک حکومەتە، نەخێر ئیدارەی سلێمانی یەکێتی خاوەندارێتی دەکات، ئیدارەی هەولێریش پارتی خاوەندارێتی دەکات.

 ئەوەی پــــارتی دەیکات، تەنها فڕێدانی کـــارتە، ئەگینا خۆشی دەزانێ، ئەگەر مەرجەعی سیاسی و سەرۆکی هەرێم و سەرۆکی حکومەتیشی لابێ، تەنها دەسەڵاتەکانیان لە دوو شار زیاتر نیە، وە بە پێچەوانەشەوە بۆ یەکێتیش ئەمە ڕاستە.

 لەم کاتەدا پارتی سیاسەت دەکات، پشک‌و بەشەکانی خۆی لە حکومەتی عێراق و کوردستان بەزیادەوە دابڕیوە، شەڕی لێسەندنی بـــەشی لایەنەکــــانی تریش دەکات ئــەوە ئەو پەندە کوردیەمان بە بیر دێنێتەوە کە دەڵێ( بەشی خۆم بـــۆ خـۆم و بەشی تۆش دەخۆم)، ئەوەی یەکێتی و گۆڕانیش لەگەڵ پارتی دەیکەن، نە سیاسەتە نە حیزبایەتیە، لــــە مامـەڵەی ڕیش سپی گوندەکان دەچێ لـــــەگـــەڵ ئاغاکانیان.

 هەر بۆیە تەنها ڕێگە لەبەردەم گۆڕان‌و یەکێتی و هێزەکانیتردا، ئــەوەیە خـۆیان ڕێکبخەن لــە پێنـاو ڕێکخستنەوەی ئــــەم زۆنەو پــاراستنی هێزی خـــۆیان، چـــونکە مەعلومــە پـــارتی کـــــار بۆفەرمانڕەوایی سەرتاسەری دەکات لە کوردستان و هەنگاوەکـــانی ئەو پڕۆژەیەی خستۆتە بواری جێبــــەجێکردنەوە، ئەوەی دەمێنێتەوە هەژموونی مێژووی یەکێتی‌و میراتی ئەو حیزبەیە، چۆن بیر لە پــــاراستنی جڵەوی دەسەڵاتی ئەم زۆنە دەکەنەوە، ئـــەگینا بــــە پەرەسەندنی هەژموونی زیاتری پــــارتی، هێزەکانی ئەم ناوچەیە وەک بەفری بەر خۆریان لێدێ و هێواش هێواش دەتوێنەوە.