بۆچی ڕوسیا پشتی لە عەفرین كرد ؟

 بۆچی ڕوسیا پشتی لە عەفرین كرد ؟

6981 خوێندراوەتەوە

 

لەئێستادا مۆسكۆ ئۆپەراسیۆنەكانی توركیا لە عەفرین بەكاردەهێنێت بۆ لاوازكردنی كاریگەری ئەمەریكاو ناچاركردنی كوردەكان تا لەگەڵ حكومەتی بەشار ئەسەد دەست بە گفتوگۆ بكەن.

برِیاری رووسیا بۆ دەستهەڵگرتن لە هاوكارییەكانی ناوچەی عەفرین لەباكوری رۆژئاوای سوریا زیانی زۆری بە پەیوەندییەكانی لەگەڵ كوردە حكومڕانەكانی ئەو ناوچەیە گەیاند.

ئەم كاریگەرییە نەرێنییە لە وتارێكی ئیدارەی عەفریندا ئاماژەی پێكرا كاتێك كە لە سەرەتای مانگی شوباتدا ئاراستەی رووسیا كراو تێیدا داوای لەو وڵاتەكرد كە یارمەتیدانی ئۆپەراسیۆنەكانی توركیا راگرێت، هاوكات عەفرین مۆسكۆی بە بەرسیاری راستەوخۆی كوشتنی هاوڵاتیانی خۆی لەقەڵەمدا.

هەرچەندە ئەم هەڕەشانەی عەفرین كەمترین زیانی بۆ رووسیا هەیە لەبەرامبەر ئەو دەستكەوتەی چاوەڕیی دەكات، بەپێی زانیارییەكانی پێگەی هێزی هەوایی رووسی، ئۆپەراسیۆنی سەربازی چڵە زەیتون بەسێ ئامانج لەلایەن رووسیاوە گڵۆپی سەوزی بۆهەڵكراوە، ئەوانیش: یەكەم، لاوازكردنی كاریگەری ئەمەریكا، دووەم، فشاركردن لەكوردەكات تاكو تانوستان لەگەڵ حكومەتی سوریا بكەن، سێیەم، پەرەپێدانی كاری پێكەوەیی روسیا و توركیا لەناوچەكە.

پرسیارە سەرەكییەكە لێرەدا ئەوەیە، ئایا رووسیا ئەم ئامانجانە بەدیدەهێنێت؟

 

،،

ئەو پشتیوانییە فیزیكییەی كە روسیا لە یەپەگە و كوردەكانی دەكرد، هاوكات لسەر ئاستی سیاسی كاریشی بۆ دانپیانانی ئیداری حكومكراوی كوردەكانیش دەكرد، بانگێشتیشی دەكردن بۆ بەشداریكردن لەپرۆسەی سیاسی و كۆتایهێنان بە ئاڵۆزییەكانی سوریا.

 

ناوچەی نێوەندگیری رووسیا

 توركیا لە 20ی كانونی دووەمی ئەمساڵ بەهاوكاری هێزە یاخییەكانی سوریا ئۆپەراسیۆنی چڵە زەیتونی بۆسەر كوردەكان لەناوچەی عەفرین و دەوروبەری لەنزیك سنورەكانی توركیا دەستپێكرد كە لەلایەن پارتێكی كوردی (پەیەدە ) حكومڕانی دەكرێت.

لەچاوی توركیاوە، باڵی سەربازی پەیەدە كە بە ( یەپەگە) ناسراوە هیچ جیاوازییەكی لەگەڵ پارتی كرێكارانی كوردستا ( پەكەكە) نیە كە توركیا بۆماوەی سێ دەیەیە شەڕی لەگەڵ دەكات.

هەوڵەكانی پێشووی توركیا بۆ رووبەرووبونەوەی دەسەڵاتدارێتی پەیەدە لەعەفرین، لەلایەن رووسیاوە پەكخران بەوپێیەی جۆرێك لەدەستگیرۆیی ناراستەوخۆی كوردەكانی لەوناوچەیە دەكرد و دەیپاراستن. مۆسكۆ كۆنترۆڵی هێزی هەوایی ئەو بەشەی سوریای كۆنترۆڵكرد و هێزیشی رەوانەكرد بۆ دروستكردنی ناوچەی نێوەندگیری لەنێوان یەپەگە و ئەو هێزانەی توركیا پشتیوانیان لێدەكات.

ئەو پشتیوانییە فیزیكییەی كە روسیا لە یەپەگە و كوردەكانی دەكرد، هاوكات لسەر ئاستی سیاسی كاریشی بۆ دانپیانانی ئیداری حكومكراوی كوردەكانیش دەكرد، بانگێشتیشی دەكردن بۆ بەشداریكردن لەپرۆسەی سیاسی و كۆتایهێنان بە ئاڵۆزییەكانی سوریا.

بەڵام لە گۆڕینێكی كتوپڕی سیاسی خۆیدا، روسيا دەستی بەكشانەوەی هێزەكانی خۆی لەو ناوچەیە كرد وەك ئاماژەیەك بۆ هەڵكردنی گڵۆپی سەوز بۆ ئۆپەراسیۆنەكانی توركیا.

 

،،

بەڵام لە گۆڕینێكی كتوپڕی سیاسی خۆیدا، روسيا دەستی بەكشانەوەی هێزەكانی خۆی لەو ناوچەیە كرد وەك ئاماژەیەك بۆ هەڵكردنی گڵۆپی سەوز بۆ ئۆپەراسیۆنەكانی توركیا.

 

كەمكردنەوەی كاریگەری ئەمەریكا لەناوچەكە

ئۆپەراسیۆنەكانی توركیا بۆ سەر یەپەگە كە نزیكترین هاوپەیمانی ئەمەریكا بووە دژی داعش، كەلێنی زیاتر دەخاتە نێوان ئەمەریكا و توركیا و كاریگەری ئەمەریكاش لەناوچەكە كەمدەكاتەوە.

لەسەرەتای دەستپێكردنی ئۆپەراسیۆنەكانی عەفرینەوە، رۆژ بەرۆژ توركیا ئۆپەراسیۆنەكانی زیاد دەكات و هەڕەشەی پاككردنەوەی سنورەكانی لە هێزەكانی یەپەگە دەكات تا دەگاتە بەشی رۆژهەڵات لەنزیك رووباری فورات.

جگەلەعەفرین كە ئەمەریكا بەشداری نەكرد و هیچ بونێكی سەربازی نیە و پەیوەندیشی لەگەڵ یەپەگە نیە، ئەو ناوچانەی تریش كە توركیا هەڕەشەی كۆنترۆڵكردنیان دەكات ئەو ناوچانەكە كە ئەمەریكا دەیانپارێزێت و لەژێر كاریگەری ئەمەریكادان.

لەساڵی 2014 ەوە ئەمەریكا راستەوخۆ بەشداری ئاڵۆزییەكانی سوریای كردووە بە پێشكەشكردنی راهێنانی سەربازی و چەكداركردنی هێزەكانی سوریای دیموكرات كە یەپەگە رابەرایەتی دەكردن بۆ كۆنترۆڵكردنەوەی ناوچەكانی سوریا.

هەرچەندە داعش لەو ناوچانە تێكشكێنراوە كە توركیا مشتی لێخۆشكردون، بەڵام بەپێچەوانەی روسیاوە كە لە عەفرین دەرچوو، ئەمەریكا نیازی نیە ئەو ناوچە ئازادكراوانە چۆڵبكات. رێكس تیلەرسنی وەزیری دەرەوەی ئەمەریكا ئاماژەی بەوەكردوە كە كشانەوەی ئەمەریكا لەو شوێنانە، رێگە خۆشكەردەبێت بۆ كەوتنەوەی ئاگری شەڕ و دەرفەتیش دەداتە هێزە جیهادییەكان بگەڕێنەوە.

هەروەها واشنتۆن دەخوازێت بەشداری راستەوخۆی لەسوریا ئەنجامێكی باشتری هەبێت بەئاراستەی گۆڕانكاری سیاسی لەسوریا بە بوونی كاریگەری ئێرانیشەوە.

ئەم سیاسەتە بەردەوامدەبێت بۆ لاوازكردنی پەیوەندییەكانی توركیا و ئەمەریكا، ئەمەش دەرفەتی زیاتر دەداتە رووسیا تا رۆڵی خۆی وەك یاریكەرێكی كاریگەر بگێڕێت.

بەهەمان شێوە، شەڕو پێكدادانە بەردەوامەكانی نێوان توركیا و یەپەگە دەبێتەهۆی لاوازكردنی زیاتری یەپەگە لەڕووی سەربازییەوە، بەوهۆیەشەوە كاریگەری ئەمەریكا لەسەر هاوكێشە سیاسییە گەورەكەی تری سوریا كەمدەبێتەوە.

،،

 بەپێی چەند سەرچاوەیەك لە بەرپرسانی باڵای كورد لە عەفرین، رووسیا كوردەكانی لەو ناوچەیە دەپاراست ئەگەر رازیبونایە بە تەسلیمكردنیان بە حكومەتی سوریا، بەڵام پێشنیارەكەی رووسیا لەلایەن كوردەكانەوە رەتكراوەتەوە و بەوهۆیەشەوە رووسیا لەناوچەكە كشاوەتەوە.

 

 گفتوگۆ لەگەڵ رژێمی سوریا  

 بەپێی چەند سەرچاوەیەك لە بەرپرسانی باڵای كورد لە عەفرین، رووسیا كوردەكانی لەو ناوچەیە دەپاراست ئەگەر رازیبونایە بە تەسلیمكردنیان بە حكومەتی سوریا، بەڵام پێشنیارەكەی رووسیا لەلایەن كوردەكانەوە رەتكراوەتەوە و بەوهۆیەشەوە رووسیا لەناوچەكە كشاوەتەوە.

پاش شكستهێنانی پلانی یەكەمدا، ئێستا رووسیا پلانی دووەم ( پلانی بی) جێبەجێدەكات بەبەكارهێنانی ئۆپەراسیۆنەكانی توركیا بۆ فشارخستنە سەر كوردەكات تا رازییان بكات حكومڕانی ئەو ناوچەیە تەسلیمی حكومەتی سوریا بكەن. ئەم پلانەش لە پێگەی كۆمەڵایەتی تایبەت بەهێزی هەوای رووسیادا بەیانكراوە كە دەڵێت " هێرشە بەردەوامەكانی توركیا كوردەكان ناچاردەكات لەسوریا بەدوای شوێنێكی ئارامتردا بگەڕێن پاش ئەوەش دیمەشق و مۆسكۆ دەتوانن ئەو ناوچە ئارامەیان بۆ گەرەنتی بكەن و لەهێرشی توركەكان بیانپارێزن، سەبارەت بە سەربەخۆیش، ئەوە پارێزراو نابن بەهۆی هێرشە بەردەوامەكانی توركیا بەناوی هێرشی دژە تیرۆر، لەبەرئەوە بنیاتنانەوەی سوریایەكی یەكگرتوو ئاسانترە ".

هەرچەندە ئیدارەی عەفرین ناخوازن و نایانەوێت عەفرین رادەستی هێزەكانی رژێمی سوریا بكەن، بەڵام لە بانگەوازێكدا داوایان لە هێزەكانی سوریا كردووە بێنە ناو عەفرین و دژی توركیا شەڕبكەن.

وەك ئەوەی چاوەڕێدەكرێت پێناچێت یەپەگە بتوانێ گۆڕانكاری لەپێگەی خۆیدا بكات، توركیا رووبەری شەڕی شاخ و بەرزاییەكان دەبێتەوە، رێژەی زۆری دانیشتوانی بەربەستێكی دیكەیە، بەمەش شەڕەكە درێژخایەن دەبێت و تێچوی زۆری بۆ هەموو لایەك دەبێت.

ئەم ناوچەیە پەیوەندی بەناوچەكانی دیكەی ژێر دەسەڵاتی حكومڕانی هێزەكانی سوریای دیموكرات هەیە لەباكوری خۆرهەڵات لەڕێگای ناوچەكانی ژێردەسەڵاتی حكومەتی سوریا كە بەكاردەهێنرێن بۆ گەیاندنی پاڵپشتییەكان بۆ عەفرین.

 

،،

لە راگەیانراوەكەی هێزی ئاسمانی رووسیادا بەروونی ئاماژە بەوەكراوە كە ئامانجەكانی رووسیا كاتێك بەدیدێن كە ئۆپەراسیۆنەكەی توركیا لە عەفرین زۆر نەخایەنێت و شەڕەكە فراوان نەبێت بۆ رووبەرووبونەوەی نێوان ئەنقەرەو كوردەكانی سوریا هاوشێوەی شەڕی پەكەكە دژبە توركیا.

پەرەپێدانی پەیوەندییەكانی توركیا و رووسیا

 تا ئەم دواییانەش توركیا و رووسیا لەپرسەكانی پەیوەندیدار بە سوریا لەدوو بەرەی دژبەیەك بوون، تەنانەت لەمانگی نۆڤەمبەری 2015 دا توركیا فرۆكەیەكی رووسیای خستەخوارەوە بەو بیانوەی كە سنوری ئاسمانی وڵاتەكەی بەزاندووە، بەڵام دواتر ئەم ستراتیژەی توركیا گۆڕانكاری زۆری بەسەرداهات دوای ئەوەی سەرنجی توركیا تەنها لەسەر یەپەگە چڕكرایەوە، ئەوەش پاش ئەوەی رۆڵی ئەو پارتە سیاسییە كوردیە لەسوریا لەهەڵكشاندا بوو بەپاڵپشتی ئەمەریكا.

دواتر لەمانگی حوزەیرانی 2016 دا توركیا بەفەرمی داوای لێبوردنی لەرووسیا كرد و وەبەشێك لەپرۆسەی پێشنیاركراوی ئاستانا.

رووسیا توانی سود لەم پەیوەندییانەی لەگەڵ توركیا وەرگرێت بۆ بەرتەسككردنەوەی كاریگەری هێزە یاخیبووەكان لەباكوری سوریا و فشارخستنەسەریان بۆ رازیبوون ناوچەی نێوەندگیریی، سەرەڕای پێشێلكاری زۆری ئەو رێككەوتنە لەلایەن هێزەكانی سەربەحكومەتەوە.

لەبەرامبەردا توركیا رێگەی پێدرا بۆ دەستكردن بە ئۆپەراسیۆنی بەرگری (فورات ) لەمانگی ئابی 2016 لە جەرابلوس بۆ پاراستنی سنورەكانی لە مەترسی داعش و هێزەكانی یەپەگە.

هاوكات، توركیا رێگەی پێدرا فشاربخاتە سەر چەند گروپ و كەسایەتییەكی بەرهەڵستكار بۆ بەشداریكردن لە گفتوگۆكانی سۆچی كە رووسیا پشتگیری دەكرد، سەرەڕای ئەوەی كە حكومەتی سوریا بەردەوام هێرشی دەكردە سەر ناوچەی نێوەندگیری كە پێشتر رێككەوتنی لەسەركرابوو لەگەڵ ناوچەكانی ئەدلیب و غوتەی رۆژهەڵات.

هەڵكردنی گڵۆپی سەوزیش بۆهێرشكردنە سەر یەپەگە و لاوازكردنی لەسنورەكانی توركیا لەعەفرین جارێكی تر پەیوەندی بازرگانییە سیاسییەكەی نێوان توركیا و رووسیا بەهێزتردەكات.

كشانەوە پلان بۆ داڕێژراوەكەی رووسیا بەبێ مەترسی نیە، لە راگەیانراوەكەی هێزی ئاسمانی رووسیادا بەروونی ئاماژە بەوەكراوە كە ئامانجەكانی رووسیا كاتێك بەدیدێن كە ئۆپەراسیۆنەكەی توركیا لە عەفرین زۆر نەخایەنێت و شەڕەكە فراوان نەبێت بۆ رووبەرووبونەوەی نێوان ئەنقەرەو كوردەكانی سوریا هاوشێوەی شەڕی پەكەكە دژبە توركیا.

بەڵام فراوانبوونی جەنگەكە و گواستنەوەی بۆ ناوچەكانی تر گەرەنتی ناكرێت بەتایبەتی دوای ئەوەی كە توركیا هەڕەشەی نەهێشتنی هێزەكانی یەپەگە دەكات لەناوچەكانی دیكەی سوریا.

دەنگۆی ئەوەش هەیە كە یەپەگە هێزی پشتیوانی لەناوچەكانی دیكەوە ناردووە بۆ پاراستنی عەفرین، بەوهۆیەشەوە گرژی و ئاڵۆزی سەری كێشاوە بۆ هەندێك لەناوچە كوردنیشەكانی دیكە.

رووبەرووبونەوەی كراوەی نێوان توركیا و كوردەكانی سوریا دەرگا بەڕووی قۆناغێكی دیكەی نوێی ململانێدا دەكاتەوە كە سنوردار نابێت بۆ هەردوولا.   

سەرچاوە: میدڵ ئیست ئای

 

author photo

ماستەر لە كارگێری كار

بەكالۆریۆس لە زمانی ئینگلیزی

ئەندامی ژوری توێژینەوەی سیاسی بزوتنەوەی گۆڕان