ئایا كورد لە ڕۆژ ئاوا بەشێكە لە ستراتیژی ئەمەریكا؟

ئایا ئەمەریكا ڕێگە دەدات توركیا هێرش بكاتە سەر ڕۆژئاوا؟

ئایا كورد لە ڕۆژ ئاوا بەشێكە لە ستراتیژی ئەمەریكا؟

787 خوێندراوەتەوە

لەدوای كۆتای هاتنی جەنگی جیهانی دووەم و هاتنە سەر كاری " ئیزن هاوەر"ی سەرۆكی ئەمەریكا لەساڵی ١٩٥٣، ستراتیژی ئەمەریكا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەسەر سێ پایەی سەرەكی ڕاوەستاوە، كە یەكەمیان پاراستنی ئەمن و ئاسایشی ئیسرائیلەو پایەی دووەمیش نەوت و غازەو لە كۆتای ساڵانی نەوەدەكان و ڕاگەیاندنی پڕۆژەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی گەورە لە لایەن ئەمەریكاوە ئاوی شیرین و ڕێڕەوە ئاوییە جیهانییەكانی وەك ( نۆكەندی سوێس - گەرووی هورمزو - گەرووی بابل مەندەب ) بوون بە پایەی سێیەمی ستراتیژی ئەمەریكا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.

 

بە پێی ئەم بنەمایانەی ستراتیژی ئەمەریكا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، سوریا لە دەرەوەی چەقی ستراتیژی ئەمەریكا بوو، بەڵام لە كۆتایی ساڵی نەوەدەكان و پرۆسەی داگیركردنی عێراقەوە، سوریا بوو بە بەشێكی گرنگ لە ستراتیژی ئەمەریكا، لە بەر دوو هۆكار، كە یەكەمیان زیادبوونی دەسەڵاتی ئێران لە سوریاو دەستگرتن بە سەر سەرچاوەی ئاوە شیرینەكان و نەوت و غازی ئەو ووڵاتەو نزیكبوونەوە لە سنورەكانی ئیسرائیل و دەست ڕاگەیشتنی ئێران بوو بە كەناراوی ئاوە گەرمەكانی دەریایی ناوەڕاست.

 هۆكاری دووەم، جیۆپۆلۆتیكی سیاسی سوریایە كە پێوویستیەكی گرنگبوو بۆ جێبەجێكردنی ستراتیژە نوێیەكەی ئەمەریكا لە ناوچەكەداو جارێكیتر داڕشتنەوەی سنورو هێز لە ناوچەكەدا.

 

،،

ناوچەی ژێر دەسەڵاتی هێزە كوردیيەكان دەكەوێتە ژير سەر ڕێڕەوی هيلالی شيعی، بوونی دەسەڵاتی ئەمەریكا لەو ناوچەیەدا دەتوانێت ڕێگری بكات له تەواكردنی هیلالی شيعي و بە ستنەوەی تاران و بەغداد و ديمەشق و بەیروت پێكەوە لەڕێگای وشكانییەوە.

 

 هەر لەسەرەتای سەرهەڵدانی بەهاری عەرەبییەوە له سوریا، ئەمەريكا ستراتيژێكی ڕوونی نەبوو بۆ دەستێوەردان و جێگيركردنی پێگەی خۆی لە سوریا، بەڵكو هه وڵیدا له ڕێگەی هاوپەيمانەكانيەوە بە شێك له بەرژەوەنديەكانی خۆی بپارێزێت، به ڵام كاتێك ڕوسياو ئێران دەستێوەردانيان له سووريا كردو ڕۆڵی هاوپەيمانەكانی ئەمەريكا لە سوریا لاواز بوو، ئه مه ريكا ناچاربوو كارتی كورد وەك تاكتیكێكی جیۆ سیاسی بەكاربهێنێت، له بەر دوو هوكار:

 ‎١- سوريا ناكەوێتە چەقی ستراتيژی ئەمەريكاوه، به ڵكو تەنها ناوچەكانی ڕۆژهەڵاتی ڕووباری فورات و پارێزگای دێرەزوو دەكەوێتە چوارچێوەی ستراتیژی ئەمەریكاوە، چونكە لە سەدا٧٠% يەدەكی نه وت و گازی سرشتی سوریا له دەكەوێتە ئەو ناوچانەوە، بەتایبەت كێڵگە نەوتی و غازییەكانی " عمر و كۆرینكۆ" لە پارێزگای دێرەزور و گێڵگە نەوتیەكانی پارێزگای حەسەكە، هەروەها چوار بەنداوی گەورە كەلە له سەدا٨٠% ئاوي شیرین بۆ سووريا دابین دەكات دەكەوێتە ئەو ناوچەيەوه، بۆ ئەمەریكا كۆنترۆڵكردنی سەرچاوەكانی ئاوی شیرین و بەنداوەكان و كێڵگەكانی نه وت و غاز گرنگترە لە مانەوە يان نەمانەوەی ڕژێمەكەی بەشار ئەسەد.

٢- هۆكاری دووەم، نەبونی جێگرەوەیەكە بۆ ڕژێمەكەی بەشار ئەسەد، چونكە له ئەگەری ڕووخانی ڕژێمەكەی بەشار ئەسەددا، گرووپە ڕاديكاڵه ئيسلامیيەكان، بەتايبەت داعش و قاعيده، دەسەڵات و هێزیان لە سوریا زیاد دەكات و دەبنە مەترسيیەكی گەوره بۆسەر عيراق و ئيسرائيل كه گرنگترين پێگەی ستراتیژی ئەمەريكايه له ناوچەكەدا.

له لايەكي ترەوه ناوچەی ژێر دەسەڵاتی هێزە كوردیيەكان دەكەوێتە ژير سەر ڕێڕەوی هيلالی شيعی، بوونی دەسەڵاتی ئەمەریكا لەو ناوچەیەدا دەتوانێت ڕێگری بكات له تەواكردنی هیلالی شيعي و بە ستنەوەی تاران و بەغداد و ديمەشق و بەیروت پێكەوە لەڕێگای وشكانییەوە.

له ڕوویەكی دیكەوە هێزە كوردییەكانی سوریا بەوە ناسراون كە هێزی كاريگەرن و لە هەمانكاتدا دژی توندڕەوی ئاينين.

 

 

،،

هەڕەشەكانی توركیا پەیوەستە بە چەند پرسێكی گرنگی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە، لەوانە (پرسی كوژرانی جەمال خاشقچی و پەیوەندیەكانی ئەمەریكاو سعودیەو گەمارۆ ئابورییەكانی سەر ئێران و پرسی ئیسرائیل فەڵەستین و ناكۆكیەكانی توركیا ئەوروپا )

 لەبەر ئەم هۆكارانە ئەمەريكا له دوای جێگيركردنی بەرژەوەنديیەكانی له سوريا و كۆنترۆڵكردنی ڕۆژهەڵاتی فورات و ناوچە ستراتیژییەكانی باكوری سوریا، دەست تيوەردانهكانی له سنوری ڕۆژهەڵاتی فورات و ناوچە نەوت و غازيیەكانی پارێزگای دێرەزووردا ڕاگرت.

هەر بۆیە لەساڵی ٢٠١٣دا، ئەمەریكا هەوڵیدا هەر زوو دەست بەسەر ناوچە نەوتی و غازییەكانی پارێزگاكانی (دێرەزوور و حەسەكەو بەنداوو ناوچە ئاوییە شیرینەكان )دا بگرێت، وەك دەستپێشخەریەك بۆ ڕێگریكردن لە ئێران لە دەست بەسەراگرتنی ئەو ناوچانەدا، بۆ جێبەجێ كردنیشی كوردانی ڕۆژئاواو بە تایبەتی پەیەدەی بە كارهێنا.

  لە ئێستاشدا كە توركیا هەڕەشەی هێرشكردنە سەر ڕۆژئاوای كوردستان دەكات و ڕەجەب تەیب ئەردۆگان بڕیاریدا دوو هە فتەی داهاتوو ئۆپەڕاسیۆنی سەربازی لە ڕۆژهەڵاتی فورات ئەنجام بدات، بەڵام هەڵووێستی ئەمەریكا تا ئێستا ناڕوونە، چونكە ئەمەریكا مەترسی هەیە كە ئەو ئۆپەراسیۆنە ببێتە هۆی لاوازكردنی پێگەی ئەمەریكا لە سوریاو پەیەدەو ئێران لە یەكتر نزیكبكاتەوە، بۆیە پێناچێت ئەمەریكا ڕێگا بدات توركیا هێرشی بەرفراوان بكاتە سەر ڕۆژئاوای كوردستان و ئەگەریش توركیا هەر سور بێت لەسەر ئە نجامدانی ئۆپەراسیۆنەكە، ئەوا ئۆپەڕاسێۆنێكی سنوردار دەبێت لە ڕۆژهەڵاتەوە، لە سنورەكانی نێوان توركیاو كۆبانێ و لە ڕۆژئاواشەوە لە سنورەكانی نێوان جرابلوس و بە ئاڕاستەی ڕۆژئاوای كوردستان. دەبێت.

 هەڕەشەكانی توركیا پەیوەستە بە چەند پرسێكی گرنگی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە، لەوانە (پرسی كوژرانی جەمال خاشقچی و پەیوەندیەكانی ئەمەریكاو سعودیەو گەمارۆ ئابورییەكانی سەر ئێران و پرسی ئیسرائیل فەڵەستین و ناكۆكیەكانی توركیا ئەوروپا ).

كە ئەمانە كۆمەڵێك پرسی پەیوەندیدارن بە پرسی ڕۆژئاوای كوردستان و ئایندەی پەیوەندییەكانی توركیاو ئەمەریكاوە.

،،

ئەگەری دووبارە بونەوەی سیناریۆی كەركوك و ١٦ی ئۆكتۆبەر ئەگەرێكی لاوازە، بەو مەرجەی پەیەدە ڕێگری بكات لە دەسەڵاتی ئێران لە ڕۆژئاوای كوردستان و وە بەرژەوەندیەكانی ئەمەریكا نەخاتە مەترسیەوەو پەیوەندییەكانی لەگەڵ پەكەكەدا سنور دار بكات.

 بۆیە ئەمەریكا ڕێگا بە هیچ ئۆپەراسیۆنێكی فراوانی توركیا نادات لە ڕۆژئاوای كوردستان و ڕێگا نادات كێشەو ئاڵۆزییەكی دیكە لە ناوچەكەدا دروست بێ تا ئەو كاتەی پرسی ئێران كۆتای پێدێت، چونكە لە ئێستادا پرسی گرنگی ئیدارەكەی دۆناڵد ترەمپ تەنها ئێرانە، ڕێگا نادات هیچ پرسێكیتر كاریگەری لەسەر پرسی ئێران و جارێكیتر بە هێزبوونەوەی بكات.

 لەبەرامبەردا توركیا دەیەوێت پرسی هێرشكردنە سەر ڕۆژئاوا وەك فشارێكی سیاسی لەبەرامبەر ئەمەریكادا بەكاربهێنێ، بە تایبەت لە پرسی هاوكارییەكانی ئەمەریكا بۆ ڕۆژئاوا، وە پاشەكشێی دۆناڵد ترامپ لە پرسی تۆمەتباركردنی محمد بن سەلمان بە كوشتنی جەمال خاشوقچی و وە سەرپشككردنی توركیا لە بازرگانیكردن لەگەڵ ئێراندا، بەڵام ڕەنگە فشارەكانی توركیا كاریگەری لەسەر دۆناڵد ترەمپ نەبێت، چونكە لە دووساڵی ڕابردوودا دۆناڵد ترەمپ ئەوەی سەلماندووە كە هیچ كات نەچۆتە ژێر باری فشارو داواكارییەكانی توركیاو سوور بووە لەسەر جێبەجێ كردنی ستراتیژی ئەمەریكا لە سوریاو بەردەوام بووە لە هاوكاریكردنی هێزەكانی سوریای دیموكرات، بۆیە ئەگەری دووبارە بونەوەی سیناریۆی كەركوك و ١٦ی ئۆكتۆبەر ئەگەرێكی لاوازە، بەو مەرجەی پەیەدە ڕێگری بكات لە دەسەڵاتی ئێران لە ڕۆژئاوای كوردستان و وە بەرژەوەندیەكانی ئەمەریكا نەخاتە مەترسیەوەو پەیوەندییەكانی لەگەڵ پەكەكەدا سنور دار بكات.

 

author photo

لێكۆڵەر لە ناوەندی ئیمارات بۆ لێكۆڵینەوەی ستراتیژی