گۆڕینی ئاراستەی دەسەڵات لەسوریا

توركیا چی دەوێت؟

گۆڕینی ئاراستەی دەسەڵات لەسوریا

716 خوێندراوەتەوە

نوسینی: ستیڤن كوك

وەرگێڕانی لەئینگلیزییەوە: بەهمەن ئەحمەد

 

كشانەوەی ئەمەریكا لەسوریا بەربەستە سەرەكییەكەی بەردەم توركیا لادەبات بۆ ریشەكێشكردنی هێزەكانی كورد لەو وڵاتە و سەریش دەكێشێت بۆ جەنگێكی خوێناوی مەترسیدار.

 

رۆژی چوارشەممەی رابردوو دۆناڵد ترەمپی سەرۆكی ئەمەریكا رایگەیاند نزیكەی دوو هەزار سەربازی ئەمریكی لەناوچەی باكوری رۆژهەڵاتی سوریا دەستبەجێ دەكشێنەوە. بیانوی كشانەوەكەشی بەوە هێنایەوە كە ئێستا هێزەكانی داعش تێكشكێنراون و مانەوەی ئەو هێزانە چیتر پێویست نیە.

راگەیاندنەكەی ترەمپ دەنگۆ و مقۆمقۆیەكی لەناو حكومەتەكەیدا دروستكرد بۆ دانانی پلانێك بۆ كشانەوەی هێزەكانی ئەمەریكا، لەهەمان كاتدا شەپۆلێك لە وتاری رەخنەگرانە و ئاگاداركردنەوە نوسران لەلایەن یاسادانەرانی هەردوو پارتە سەرەكییەكەوە. هەوڵەكانی وڵاتانی ناوچەكە بۆ گرتنەدەستی دەسەلاتی زیاتر زیاددەبن، ئێران و رووسیا و رژێمی سوریاش زۆریان لەو بڕیارەی ئەمەریكا دەستدەكەوێت.

 

گەمە سیاسییەكانی سوریا

راگەیەنراوەكەی ترەمپ ناپاكییە بەرامبەر هاوپەیمانە سەرەتاییەكانی لەناوچەكە لەوانە هێزەكانی سوریای دیموكرات بەسەركردایەتی كورد، كە كۆنترۆڵی نزیكەی سێ یەكی خاكی سوریای كردووە. هاوكات بریارەكەی ترەمپ زیان بە ئیسرائیلیش دەگەیەنێت و لەبەرامبەر حزبوڵا و ئێراندا لاوازیدەكات و بەتەنها لەناوچەكە بەجێیدەهێڵێت.  لەنەمانی وجودی ئەمەریكا لەسوریا، وڵاتانی ناوچەكە پشت بە رووسیا دەبەستن بۆ بەدەستهێنانی ئامانجەكانیان.

هەروەها بریارەكەی ترەمپ خاڵی بەهێزدەبێت بۆ توركیا بەوپێیەی حكومەتی توركیا بەدوای پچڕانی پەیوەندییە سەربازی و دپلۆماسییەكانی ئەمەریكا و هێزە كوردییەكاندە دەگەڕا ئەم بڕیارە دەقاودەق ئەو ئاواتەی توركیا دەهێنێتەدی. ئەنقەرە پێیوایە پێكهاتەی سەرەكی هێزەكانی سوریای دیموكرات كە هێزەكانی ( یەپەژە)یە بەشێكن لەرێكخراوی پەكەكە  كە زیاتر لە 35 ساڵە لەدژی توركیا خەبات دەكەن توركیاش بە تیرۆرستیان دەزانێت. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا پێدەچێت بەرژەوەندییەكانی توركیا لەو هاوكێشەیە تەمەن كورت بن.

 

بۆچی ئەم بڕیارە بەهەند وەردەگیرێت ؟

كشانەوەی ئەمەریكا لەسوریا هاوكات لەگەڵ بریارێكی ئیدارەی ترەمپ بۆ فرۆشتنی سستمی موشەكی ( پەیتریۆت) بەپێی رەزامەندی كۆنگرێس هەنگاوی گەورەن بۆ باشكردنەوەی پەیوەندییەكانی نێوان ئەمەریكا و توركیا، بەڵام مەترسی زۆری بۆ حكومەتی توركیا دەبێت. ئەگەر توركیا ئەو ناوچەیە داگیربكات و بگاتە سنورەكانی عێراق بۆ نەهێشتنی یەپەژە، ئەوا خۆی دەخزێنێتە ناو شەڕێكی نائاسایی لەناوخاكی وڵاتێكی بیانیدا.

بەپێی راپۆرتە رۆژنامەوانییەكان و شیكەرەوە سیاسییەكان، ژمارەی هێزەكانی یەپەژە وەك بەشێك لەهێزەكانی سوریای دیموكرات لە نێوان 30 بۆ 60 هەزار چەكدارن و لەماوەی چوار ساڵی رابردوودا ئەزمونێكی زۆرباشی شەڕكردنیان بەدەستهێناوە.

ئەگەر كۆتایهێنان بە شەڕی چەند دەیەی پەكەكە بیانوە سەرەكییەكەی توركیا بێت بۆ هێرشكردنە سەر هێزەكانی سوریا، ئەوا پێویستە توركیا خۆی بۆ جەنگێكی درێژكراوەی قورس دژی گەریلاكانی پەكەكە ئامادەبكات.

لەسەرو ئەوانەشەوە، وەك سیناریۆیەكی دیكە، پێدەچێت بریارەكەی ترەمپ پاڵ بە هێزەكانی یەپەژەوە بنێت رووبكەنە حكومەتەكانی رووسیا و سوریا بۆ رزگاركردنیان لە فشارەكانی توركیا.

كوردەكان بەدلنیاییەوە رێككەوتن لەگەڵ رژێمی ئێستای سوریا، بەشار ئەسەدە، دەكەن كە رەنگە رازیبێت بەجۆرێك لەئۆتۆنۆمی بۆ كوردەكان بەو هیوایەی رۆژێك دەتوانێت كۆنترۆڵی تەواوی ئەو ناوچانەبكاتەوە. ئەوەش ئەگەری رووبەرووبونەوەی نێوان توركیا و سوریا زیاتردەكات، چونكە توركیا پێویستی بەداگیركردنی ناوچەی زیاتر دەبێت تا كاریگەری زیاتری هەبێت بۆ رێگرتن لەدروستبونی كیانێكی سەربەخۆ و ئۆتۆنۆمی بۆ كوردەكان لەبەشی باكوری سوریا لەگەڵ دابینكردنی ناوچەیەكی ئارام تا ئاوارەكانی سوریا لەئەگەری شەڕدا رووی تێبكەن. رووسیا كە هاوكاری سەربازی و دپلۆماسی پێشكەشی هێزە كوردییەكان دەكرد هەموو یارییەك دەكات، هەر لە زیادكردنی ئاستی پەیوەندییەكانی لەگەڵ ئەنقەرە و قوڵكردنەوەی نیگەرانییەكانی ئەو وڵاتە لەگەڵ وڵاتانی ناتۆ و ئەوروپا.

 

چاوەڕێی چی تر دەكرێت؟

سەرنجی ئەوە بدە كە رژێمەكەی ئەسەد و یەپەژە دەتوانن بیكەن، هەموو هەوڵەكانیان بەو ئاراستەیە دەبێت كە رێككەوتنێك بكەن و ئەو رێككەوتنەش دەرفەتی هەڵسانەوە و خۆ رێكخستنەوەی رژێمەكەی ئەسەد زیاددەكات بۆ كۆنترۆڵكردنەوەی ناوچە داگیركراوەكانی، بەوەش كوردەكان دەتوانن خۆیان لەهێرشی سەربازی توركیا و هاوپەیمانە میلیشیاكانی بپارێزن. ئەگەر ئەوەش رووبدات دۆخەكە لەباكوری سوریا بەشێوەیەكی چاوەڕواننەكراو خراپتردەبێت، بەتایبەتی ئەگەر ئۆردوغان فەرمانی داگیركردنی دەربكات.

سەرۆكی رووسیا، ڤیلادمیر پوتن چاودێری دۆخەكە دەكات و ئێستاش ئەو بێدەنگترین بڕیاردەری داهاتووی سوریایە، بەڵام پێویستە رووسیا مامەڵە لەگەڵ شەڕی بەرژەوەندییەكانی نێوان توركیا و رووسیا بكات. ئەگەر پوتین بتوانێ ئیدارەی ئەم دۆخەئاڵۆزەی توركیا بكات بەبێ رووبەرووبونەوەی نێوان كورد و توركیا یان توركیا و سوریا ئەوا دەتوانێت پێگەی خۆی وەك سەركردەیەك لەناوچەكەدا بەهێزتربكات.  

  

 

author photo

ماستەر لە كارگێری كار

بەكالۆریۆس لە زمانی ئینگلیزی

ئەندامی ژوری توێژینەوەی سیاسی بزوتنەوەی گۆڕان