سیاسەت و ستراتیژ لە گۆشەنیگای سایکۆپۆلیتیكەوە

كۆمەڵگەی كوردی‌و عەقڵی سیاسی كوردی لە ڕوانگەی سایكۆپۆلیتیكەوە

سیاسەت و ستراتیژ لە گۆشەنیگای سایکۆپۆلیتیكەوە

449 خوێندراوەتەوە

دەکۆشم لێرەدا هەندێ قووڵتر لە مەبەستی سایکۆپۆلیتیک بدوێم، تا فەلسەفەی پرسەكە پتر ڕوونبێتەوەو هەمانکات ئەو گۆشەنیگایە بخەینە ڕوو کە سایکۆپۆلیتیک لێیەوە دەڕوانێت و کۆمەڵگەی کوردی و ئەقڵی سیاسی کوردی تێدا دەخوێنێتەوە، بەتایبەتی لە هەرێمی کوردستانی باشووردا خۆی چڕ دەکاتەوە.

 

 

،،

سیاسەت یان سیاسەتکردن، جۆریکە لە ڕەفتار، مرۆڤ دەینوێنێت تا دەسەڵاتێک یان مافێک وەدیبهێنێت

 

ئەو هەرێمەی کە وا نزیکەی ٢٧ ساڵە دامەزاروە، بێئەوەی دامەرزاوەی توند وتۆڵ و بنەمایەکی پتەوی لە پەنادا بێت. بیرۆکەی سایکۆپۆلیتک لە کۆتایی هەشتاکانی سەدەی ڕابوردو لای من چرۆی کردبوو، لە سەرەتای ساڵانی نەوەدی سەدەی پێشوو بۆ یەکەمجار بابەتم لەو بوارەد بە کوردی و عارەبی لە بۆتەی وتاردا بڵاوکردەوە.

لە ساڵی ٢٠٠٦ بۆ یەکەمجار وەک کتێبێ بە ناوی سایکۆپۆلیتیک بڵاومکردەوە. ئەوە بە گرینگ دەزانم و زۆریش بە پڕ بایەخی دەزانم، توێژەران و نوسەرانی کورد لەسەر بنەمای زانستی لە کێشەی کورد بکۆڵنەوەو لە وتەو گوتە و وتاری سەرپێی و گلەیی و گازەندە دوورکەونەوە، هەمانکات لە مەدح و بە خۆداهەڵدان و پشتگیریكردنی ناڕەوای سەرکردە سییاسییەکانی گەلی کورد بە ناوی کوردایەتی و سۆزی نەتەوایەتی پاشەکشێ بکەن، چونکە سۆزی ناڕەوا لەلایەکەوە زیان بە بەرژەوەندی باڵای کورد دەبەخشێت و لەلایەکیتریشەوە دەبێتە ڕێگر لە هۆشیاکردنەوەی ئەو سەرکردانە. کەواتە ئێستا با بزانین مەبەستمان لە سایکۆپۆلیتیک چییە.


سایکۆپۆلیتیك، ڕێبازێکە لە خوێندنەوە و جۆرێکە لە شیکاری، بۆ ناساندنی چالاکی سیاسی مرۆڤ، تا لەوێوە بتوانین ئاڕاستەی دەروونی، کە کاری سیاسی دەسنیشان دەکات، شیکار بکەین. واتە ئەو لایەنەی مرۆڤ کە کاریگەری بەسەر مرۆڤەوە لە پرۆسەی سیاسیدا هەیە و دیار نییە، بە دیار بخەین. لە چەن کتێب و وتاری تردا هەوڵی لەم جۆرەمان داوە، بەڵام ئەمجارەیان فاکتێك کە هەنوکە لە ئارادایە و دۆخی هەرێمی کوردستانی خستۆتە مەترسیەوە، دەکەینە ئاماژە، تا ئەو مەبەستە ڕوونتر ئاشکرا بکەین.


یەکێك لەو فاکتەرانەی کە ناواخنیەو پرۆسەی سیاسی ئاڕاستە دەکات، لە سایکۆلۆژیادا بە ستراتیژ ناسراوە، بۆیە لێرەدا تیشك دەخەینە سەر سیاسەت و ستراتیژ. واتە دەخوازم لە ڕوویەکی سایکۆلۆژیەوە لە سیاسەت بڕوانم و تیشکێک بخەمە سەر مرۆڤ، کە چۆن ستراتیژیەتی خۆی بەکاردێنێ و دەیەوێت بگاتە ئامانج.

بێگومان سیاسەت یان سیاسەتکردن، جۆریکە لە ڕەفتار، مرۆڤ دەینوێنێت تا دەسەڵاتێک یان مافێک وەدیبهێنێت.

دەبێ ئەوەش بزانێن، مرۆڤ بەردەوام ستراتیژێکی هەیە و لەو دیدەوە ئامانجی خۆی دەبینێتەوە. ستراتیژ لە دیدی سایکۆلۆژیاوە، جۆرێکە لە پێکهاتەی زیهنی مرۆڤ، کە هانی دەدات بە ئاراستەیەکی تایبەتا بیبات تا مەبەست و مەرامی خوازراوی خۆی وەدەسخات. لێرەدا مەبەستی ئێمە قسەکردن نیە لەمەڕ سیاسەت، بەڵکو تیشك خستنە سەر ستراتیژ لە گۆشەنیگایەکی سایکۆلۆژیاوە. تا ئەوە دەرخەین، چۆن ئەو ستراتیژە کاریگەری لەسەر ئاڕاستەی سیاسەتکردن دەبێت، هەروەها دەکۆشین ئەو تێگەشتنە لە سیاسەت و ستراتیژ، بە هەلومەرجی هەنووکەی هەرێمی کورستانەوە ببەستینەوە و کاراکتەری سیاسی و ئاراستەی سیاسی ئەقلیەتی سیاسەتوانانی کورد لەم هەرێمەدا لەبەر ئەو تیشکەدا بخوێنینەوە. لەسەرەتادا بە پیویستی دەزانم واتای ستراتیژ لە ڕوانگەی سایکۆلۆژیاوە بخەمە ڕوو.

 

 

 

،،

دەتوانین سیاسەتکردنی کەسێك، وەك ڕەفتارێکی سیاسی لە ڕێگەی ناسینەوەی ستراتیژی ئەو کەسەوە بدۆزینەوە. بەهەمان شێوە دەتوانین کۆ ئەقڵی سیاسی کۆمەڵیك یان گەلێك دەسنیشان بکەین و لە دەرنجامەکانیشی وردبینەوە.

 
لە گۆشە نیگای سایکۆلۆژیاوە، ستراتیژ بریتیە لە کۆی ئەو ئەزموونە ناوەکی و دەرەکییانەی لە مرۆڤێکدا خۆی گرتووە، کە بەردەوام ئەنجامێکی دیاریکراو بەرهەم دەهێنێت. دەتوانین بە جۆرێکیتر بڵێین، ستراتیژ چەند هەنگاوێکی یەك لە دوای یەکە، کە مرۆڤ بەرەو ئامانجێکی چاوەڕوانکراوی خۆی دەبات. سایکۆلۆژیا بۆ ناساندن و مانادان بە ستراتیژ، قووڵتر لەوە دەچێت کە هەر تەنها هەنگاونان و ئەزموونکردنی تایبەت بێت، بەڵکو دەڵێت، ستراتیژ شتێکە ها لە مێشکدا، ها لە ناو فکردا، هەروەها وا لە ناو دەمارەخانەی مێشکی مرۆڤدا، کە بەرەو ڕەفتارێکی تایبەت و دەرەنجامێکی دیاریکراوی دەبات

.
لەم بۆچوونەی سەرەوەدا ئەوە ئاشکرا ئەبێت کە ستراتیژ، ستراکچەرێکە یاخود پێکهاتە دەروونیەکە، کاتێ کە ئێمە ڕەفتارێك ئەنوێنین، هانمان ئەدات چۆنچۆنی ئەو ڕەفتارە بنوێنین. واتە ئەگەر کەسێك لە ناو مێشکی مرۆڤێك بڕوانێت و ستراتیژی ئەو مرۆڤە ببینێت، دەتوانێت پێشبینی ئەوە بکات، سەر لە کوێوە دەرئەکات، چونکی ئەو مرۆڤە بەگوێرەی ئەو ستراتیژەی خۆی دەبزوێت و دەرەنجامیش دەرئەهێنێت.

بەم پێیە دەتوانین سیاسەتکردنی کەسێك، وەك ڕەفتارێکی سیاسی لە ڕێگەی ناسینەوەی ستراتیژی ئەو کەسەوە بدۆزینەوە. بەهەمان شێوە دەتوانین کۆ ئەقڵی سیاسی کۆمەڵیك یان گەلێك دەسنیشان بکەین و لە دەرنجامەکانیشی وردبینەوە.

بەڵام وەک سەرنجێک دەبێ ئەوە بزانین کە مەرج نییە ئەوکەسە ئەو ئامانجە وەدەسخات، چونکە فاتکتەری دەرەکیتر زۆرن دەبنە ڕێگر کە ڕەنگە ئەو مرۆڤە لە ئاستییاندا نەبێ و پەکی بخات. بەهەرحاڵ، مرۆڤ هەر لەمنداڵیەوە ستراتیژی خۆی پەرەپێدەدات، بەردەوام دەبێت لەو گەشە پێدانەدا، هەر لەو کاتەوە چەندین ئەزموونی ناوەکی و دەرەکی لە خۆیدا پێدەگەیێنێ. ئیدی ئەو مرۆڤە بیەوێ و نەیەوێ لە هەڵسوڕان و ڕەفتار نوادندا، بەردەوام ئەو جۆرە ستراتیژەی هەڵیگرتووە، ئامادە دەبێت.

ئەم بۆچوونە سایکۆلۆژییە ئەمانگەیێنێتە ئەو باوەڕەی کە گومان لەوەدا نیە، هەر مرۆڤێك ستراتیژێکی خۆی دەبێت لە کاتی مومارەسەکرنی کاری سیاسیدا، هەر کۆمەڵێکیش ستراتیژی لە نەستە کۆی خۆیدا هەڵگرتووە و زۆرجاریش، ڕابەرە سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئاینیەکانیش بەو ئاقارەدا دەبات کە نەستەکۆی ستراتیژی ئەو کۆمەڵە خۆی، گەرەکیەتی . لەهەمانکات ئەوەشمان پێدەڵیت، هەر کاتێ مرۆڤ لە خودی خۆی هۆشیار بۆوە و ستراتیژەکانی لە کات و ساتێکدا سەرکەوتوو نەبووبێت، توانای دەبێت ئەو ستراتیژە بگۆڕیت، تا دەرەنجامەکانیش بگۆڕیت و ئامانجی خواستراوی خۆیشی وەدیبهێنێت.

،،

ئێستا خۆتان بینیتانەوە چۆن سەرکردەی ئەقڵی سییاسی هەرێم، لە ئامێزی دوژمنەکانی دوێنێ و دۆستەکانی پێرێ و دیسانەوە بوونەوە دۆستی ئیمڕۆ، بە خەندەو شا گەشکە بوون

 


ئێمە دەمانەوێت لەم دیدە سایکۆلۆژییەوە لە سیاسەتی کوردی باشور لە سۆنگەی ڕوداوەکانی کاری سیاسی ئەم چەندساڵەی ڕابوردووەوە، بڕوانین، لەوێوە هەندێ رەفتاری سیاسی ئەوان بخوێنینەوە، هەر لەوێشەوە لەو ستراتیژەی هەڵیان گرتووە، وردبینەوە، تاکو بزانین؛ ئاخۆ ستراتیژیەتی سیاسەتی کوردی ئەم هەرێمەی کوردستانی باشوور، ئامانجەکانی وەدیهێناوە، یان دەبوایە ئەو ستراتیژەی بگۆڕیبایە، تا ئامانجەکەی بپێکایە؟! [تێبینی کاتێ ئەم بابەتەم نووسی پێنج ساڵ لەمەوبەر بوو، لەم پێنج سالەدا گەلێ ڕووداویتر دەرکەوتن کە پێویستییان بە شیکاری هەبوو، وەک بابەتی ڕاپرسی گشتی و دەرەنجامەکانی. نزیک دوو مانگ پاش ئەنجامدانی ڕاپرسییەکە، لە بەرنامەیەکی تەلەفیزیۆنی کەناڵی ستێرک لە بەلچیکا، لە ڕوانگەی سایکۆپۆلیتیکەوە هەندێ تیشکم خستە سەر ئەو ڕاپرسییە].


وەک نموونە پرسیارێک دەکەین سەبارەت بە پەیوەندی نێوان حکومەتی هەرێمی کوردستان و حکومەتی ناوەندی ئێراق بەم شێوەیە: ئایا ستراتیژیەتی سیاسەتی کوردی، واتە ئەقڵیەتی سیاسی کوردی یان ئەو بنەمایانەی کە ئەقڵی سیاسی کوردی بیری پێکردۆتەوە، لەمەڕ پەیوەندی خۆی بە حکومەتی ناوەندی لە بەغدا، ئامانجی خۆی یان بەرژەوەندی هەرێمی پاراستووە؟ یان ئەو بەرژەوەندیەی خستۆتە بەر مەترسیەوە؟


دەبێ ئێمە لەوە ئاگادار بین، لێکدانەوەمان بۆ ستراتیژی سیاسی، بیرکردنەوەیە بۆ خۆمان و ناساندنی دۆخی دەروونی سیاسی خۆمانە، تا بتوانین ئەوەی بەرامبەرمان وەستاوە و لەهەل دەگەڕێ بۆمان، شکستی پێبهێنین، نەک لەڕێگەی زەبروزەنگەوە، بەڵکو لە ڕێی گۆڕێنی ستراتیژیەتی خۆمانەوە ئەو بەرهەمە بچنینەوە.

ئێمە لێرەدا نامەنەوێت ئەوە بخەینە ڕوو کە خەتای کێیە و کێ دەسپێشخەرە لە سنور بەزاندن، واتە هێرش ناکەینە سەر کەس، بەڵکو لە خۆمان دەکۆڵێنەوە، ئاخۆ لە بیرکردنەوەی خۆماندا کورتییەك هەبێ، واتە ستراتیژی سیاسەتی ئێمە، بە ئاڕاستەیەکدا دەڕوات، کە لە کۆتاییدا، لەبری ئەوەی بەرژەوەندی خۆمان دابین بکەین، یان بەدەستی خۆمان، خۆمان لەناو دەبەین، یاخود وەک ئەو پشیلەیەمان لێدەکەن کە چۆن لە گۆشەی ژوورێکدا بەدەست مرۆڤێکەوە گیرۆدە دەبێت، بەناچاری دەبێت پەلامار بدات، بە هیوای ئەگەرێک، بەڵکو خۆی ڕزگار بکات. [ کاتێ پێنج ساڵ لەمەوبەر ئەم پەرەگرافەم نووسی، هەسەتم بەوە دەکرد کە سەرکردەی سییاسی کورد کارێکی وەک ڕاپرسی دەکات و خۆی لە گۆشەیەک دەنێت، بەلام چاوەرێ نەبووم ئەم ڕاپرسییە بێت کە بارزانی بانگەشەی بۆ کورد. وەختی بارزانی ئەو بڕیارەی دا، ڕاستەوخۆ ئەم نموونەی ئێستای خۆم هاتەوە پێشچاو].


لێرەدا ئەو پرسیارە خۆی دەسەپێنێت: بۆ سیاسەتی هەرێمی کوردستان لەسەرەتای دامەزراندنی ئێراقی نوێ (وەك دەڵێن) دۆستێکی ئازیز و بەنرخی دەسەڵاتە یەك لە دوای یەکەکانی حکومەتی ناوەندی بوو، لەناوبژیوانیدا جێگەی دیاربوو، تا ئەو ئاستەی بڕوانامەی هێلکەی قەپانی پێبەخشرا، ئەی بۆ هەنووکە ئەو جێگەو پێگەیەی لای ئەوانە نەماوە؟ بۆ لە سەرەتادا لە گەڵ بەرەیەکدا هاوڕاو دۆستی گیانی بە گیانی یەکدی بوون، کەچی ئێستە هەمان بەرە، بووە دوژمن و فاشی و دیکتاتۆر؟ چی وایکردووە هەرێم ئێستە بکەوێتە بەرەیەکیترەوە، ئەو بەرەیەی زووتر هەڵگری ئەو سیفاتانەی پێشەوە بوون؟ [ ئێستا خۆتان بینیتانەوە چۆن سەرکردەی ئەقڵی سییاسی هەرێم، لە ئامێزی دوژمنەکانی دوێنێ و دۆستەکانی پێرێ و دیسانەوە بوونەوە دۆستی ئیمڕۆ، بە خەندەو شا گەشکە بوون.

بێگومان ئەو وەسفانە لە دیدی خۆیانەوە گوزارشم لێکردن، ئەمە گۆشەنیگای سایکۆپلیتیک نییە. بەراستی گەلی کورد گیری خواردووە بەدەست خۆیان و ڕابەرەکانیانەوە، بە میزاجی خۆیان کوردایەتی ئەپێون].