بۆچی پارتی شەش ساڵ  شەڕی لەگەڵ حزبی دیموكراتدا كرد؟

ئایا پارتی ناچار بوو شەڕ لەگەڵ حیزبی دیموكراتدا بكات؟

بۆچی پارتی شەش ساڵ شەڕی لەگەڵ حزبی دیموكراتدا كرد؟

1141 خوێندراوەتەوە

سالار مەحمود

پاش سەركەوتنی شۆڕشی ئیسلامی ئێران‌و كەوتنی ڕژێمی شا، پارتی بەڵێنی هاریكاری‌و دڵسۆزی بۆ سەرانی شۆڕش‌و ئێرانییەكان دەربڕی‌و هاریكارییەكانی پارتی بۆ شۆڕشی ئیسلامی ئێران تا ئەو ئاستە چوو كە هاوشانی سوپای پاسداران شەڕی حیزبی دیموكراتی كوردستانی ئێرانییان كرد.

 

لە كۆنگرەی نۆیەمی پارتی دیموكراتی كوردستاندا، مەسعود بارزانی بەڵێنی هاوكاری بۆ شۆڕشی كۆماری ئیسلامی دووپاتكردەوەو لە كۆنگرەكەوە رایگەیاند:" هەر لەڕۆژانی پێش‌و دوای سەركەوتنی گەلی ئێران پەیوەندیمان بەڕابەری شۆڕش ئیمام خومەینییەوە كردو پیشانماندان كە ئامادەین بۆ هەموو هاوكارییەك چونكە بەواجبمان دەزانی ئەوە بكەین".

ڕۆژ لەدوای رۆژ پارتی هەوڵی بەهێزكردن‌و فراوانكردنی پەیوەندییەكانی لەگەڵ كۆماری ئیسلامی ئێراندا دەداو ئاستی پەیوەندیی‌و هاریكارییەكەش تا ئاستی هاریكاری سەربازی چوو.

هەر زوو پارتی دەستی خستە ناو كاروباری رۆژهەڵاتی كوردستانەوەو كەوتە شەڕو دژایەتیكردنی حیزبی دیموكراتی كوردستان، كە ئەوكاتە بەهێزترین حیزبی كوردی رۆژهەڵاتی كوردستان بوو.

هاریكاری پارتی بۆ كۆماری ئیسلامی ئێران بێهۆو بێ مەبەست نەبوو، بەڵام هیچ پاساوێك بۆ شەڕكردن لەگەڵ حیزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران نییەو یەكێكە لە قۆناغە دژوارەكانی شەڕی برا كوژی‌و بەخیانەتی گەورە دێتە ئەژمار.

ڕەنگە یەكێك لەهۆكارەكانی هاریكاری‌و پاڵپشتی پارتی بۆ كۆماری ئیسلامی ئێران، ئەوە بووبێت كە ڕژێمی شا یەكێك لە هۆكارەكانی هەرەسی شۆڕشی ئەیلوول بووبێت‌و لەسەر بنەمای دوژمنی دوژمنم ئەو پەیوەندییە دروست بووبێت.

لەلایەكی دیكەشەوە ڕەنگە بوونی ئەو هەزاران پەنابەرە كوردە بووبێت كە پاش هەرەسی شۆڕشی ئەیلوول لە ئێران نیشتەجێبوون.

 

 

،،

دەگوترێت ناكۆكییەكانی نێوان پارتی‌و حیزبی دیموكرات هی سەردەمی مەلا مستافاو قاسملۆ بووەو كاتیخۆیشی ئەوان ناكۆكبوون‌و مەلا مستفا خۆی بەدۆستی ئەمەریكاو ئیسرائیل زانیوەو قاسملۆش چەپرەو بووەو خۆی بەدۆستی سۆڤییەت زانیوە.

 

كریس كۆچێرا، لە كتێبی " بزووتنەوەی نەوتەوەیی كوردو ویستی سەربەخۆیی"دا باسلەوە دەكات لە بەرانبەر پشتیوانی‌و هاریكاری ئێراندا بۆ پارتی دەبوو پارتی هاوكاری سوپای ئێران بكات بۆ پاككردنەوەی كوردستان لەهێزە چەپەكان‌و چالاكی دژی حیزبی دیموكراتی كوردستان ئەنجام بدات، ئەوە بوو شەڕی گەورە لە پاوەو مهابادو شنۆ ڕوویاندا.

كریس كۆچێرا، ئاماژەش بەوە دەكات كە پارتی بەناچاری ئەم دۆخەی هەڵبژاردووەو ئارەزوو مەندانە نەبووە، چونكە ژمارەیەكی زۆر لەخەڵكی پارتی لە ئێران دەژیان‌و ئێران هەموو یارمەتییەكی لێبڕیبوون بۆ ئەوەی ناچارییان بكات لەبەرانبەر كوردی رۆژهەڵاتدا هەڵووێست وەرگرن.

بەوتەی كریس كۆچێرا، ئێران بەڵێنی بە پارتی داوە كە ژیانی پەنابەرانی كورد لە ئێران باشبكرێت‌و كۆمەك‌و یارمەتی پێوویستیان بدات‌و بەشێك لەو چەكانەش بداتەوە بەپارتی كە ڕژێمی شای ئێران لە دوای هەرەسی شۆڕشی ئەیلوول دەستی بەسەردا گرتبوو، لەبەرانبەریشدا دەبوو پارتی چالاكی سەربازی لە دژی حزبی دیموكرات ئەنجام بدات‌و ئیدریس بارزانیش ئەم بەڵێنەی بە ئێرانییەكان دابوو.

ڕێگەدان بە گەڕانەوەی تەرمی مەلا مستەفای بارزانی بۆ ئێران، زۆرتر زیاتر پەیوەندییەكانی نێوان كوماری ئیسلامیی ئێران‌و پارتی بەتینتركردوو پارتی بەفراوانتر كەوتە دژایەتیكردنی حیزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران.

لەمانگی یازدەی ساڵی 1979 پارتی كۆنگرەی نۆیەمی گرێداو لەكۆنگرەكەدا پارتی بەهەموو جۆرێك دڵسۆزی‌و بەڵێنی هاوكاری بۆ ئێران دووپاتكردەوە.

هەرچەندە وا نیشان دەدرێت كە نا كۆكییەكانیان‌و هۆكاری چوونە دەرەوەیان لەپارتی لەو كاتەدا، لەسەر شێوازو كاتی بەستنی كۆنگرەی پارتی بێت، بەڵام بەوتەی خۆی سامی عەبدولڕەحمان بۆیە لەپارتی جیابووەتەوە چونكە پێشمەرگەكانی پارتی‌و مەسعود بارزانی‌و ئیدریس بارزانی، بەرانبەر بە ڕێپێوانی كوردەكانی شنۆ تەقەیان كردووە، كریس كۆچێرا لە زاری سامی عەبدولڕەحمانەوە نووسیوویەتی:" من ناتوانم ئەوە پەسەند بكەم كە كورد بەهەر بەڵگەو لەهەر كاتێكدا بێت كوردی تر بكوژێت".

بەڵگەكانی تایبەت بە هاوكارییەكانی پارتی بۆ ئێران ئەوە دەخەنە ڕوو كە مەسعود بارزانی بەڵێنی بە ئێرانییەكان داوە كە بزوتنەوەی نیشتیمانی كوردستانی عێراقیان لە كەسانی چەپرەو بۆ پاك بكاتەوەو هەروەها دژی حیزبی دیموكرات‌و قاسملۆ

بجەنگێت.

دەگوترێت ناكۆكییەكانی نێوان پارتی‌و حیزبی دیموكرات هی سەردەمی مەلا مستافاو قاسملۆ بووەو كاتیخۆیشی ئەوان ناكۆكبوون‌و مەلا مستفا خۆی بەدۆستی ئەمەریكاو ئیسرائیل زانیوەو قاسملۆش چەپرەو بووەو خۆی بەدۆستی سۆڤییەت زانیوە.

 

 

،،

هێزەكانی پارتی تەقەیان لەخۆپیشاندەرانی شاری شنۆ كردو لە 7ی ئەیلوولی 1979دا حەوت كەسیان لە خۆپیشاندەران كوشت‌و یازدەشیان بریندار كرد.

 

ئەحمەد بانیخێڵانی سەركردەی كۆچكردوی حیزبی شیوعی لە بیرەوەرییەكانیدا دەنووسێت:" قاسملۆ وتی هەواڵی دڵنیاییمان هەیە كە ئێرانییەكان فشاریان خستووەتە سەر پارتی كە شاری شنۆیان بۆ داگیر بكەن، تۆ كە ئەوان دەبینی تكایان لێبكە نەكەن، پەیمانی ئەوەشیان پێبدە با شاری شنۆ هەر بەناو بەدەستی ئێمەوە بێت، ئەوان ئازادانە كارو هاتووچۆی خۆیانی تێدا بكەن، بەڵام با ئەم هێرشە نەكەن‌و دەستمان نەچێتە خوێنی یەكترەوە".

لە مانگی ئابی ساڵی 1979 هێرشی سووپا‌و سوپای پاسداران بۆ سەر حیزبی دیموكرات‌و ناوچە كوردییەكان دەستی پێكردو شەری سێ مانگە هەڵگیرسا، لەشەڕەكانی پاوەو مەهابادو شنۆدا پارتی لەپاڵ هێزەكانی كۆماری ئیسلامی ئێراندا رۆڵی سەرەكییان بینی، جیا لەوەش هێزەكانی پارتی تەقەیان لەخۆپیشاندەرانی شاری شنۆ كردو لە 7ی ئەیلوولی 1979دا حەوت كەسیان لە خۆپیشاندەران كوشت‌و یازدەشیان بریندار كرد.



لە گفتوگۆی نێوان هێزە كوردییەكانی رۆژهەڵات‌و كۆماری ئیسلامی ئێراندا كە هێزە كوردییەكان هەشت مادەیان بۆ داخوازییەكانیان خستبوویە روو، مادەی هەشتی داخوازییەكان تایبەت بوو بەدەركردنی سەركردەكانی پارتی لە ئێران، ئەم مادەیە ناكۆكییەكانی نێوان پارتی‌و حیزبی دیموكراتی قوڵتر كردەوە، هەرچەندە حزبی دیموكرات ڕایانگەیاندبوو كە بڕوایان بەم مادەیە نییە، بەڵام پارتی بوونی ئەم مادەیەی لەناو داخوازییەكاندا خستبوویە ئەستۆی حیزبی دیموكرات.

ناكۆكی‌و ئاڵۆزییەكانی نێوان پارتی‌و حیزبی دیموكرات گەشتە لوتكە كاتێك لە 1-7- 1981دا تەرمی مەلا مستەفا لە گۆڕەكەی هێنرایە دەرەوەو پارتیش حزبی دیموكراتی بەم كارە تاوانباركرد.

سەركرەكانی حیزبی دیموكرات باسلەیان لەوە كردووە كە پارتی بەدوای فاكتەرێكدا گەڕاوە تا شەڕی دژی حزبی دیموكرات پێبكات‌و بۆ ئەم مەبەستەش ئەم سیناریۆیەی درووستكردووە.

سەلاحەدینی موهتەدی دەڵێت:" تەرمی مەلا مستەفا زۆر بەحورمەتەوە لە گۆڕەكەی دەرهێنرابوو، كە بەكاری دوژمنكارانە نەدەچوو، بەوهۆیەشەوە بارزانییەكان دڵبرینداركران، هەرچەندە زۆربەیان وازیان لەكاری چەكداری هێنابوو، بەڵام بەم دڵبرینداركردنەیان دەستیان دایەوە چەك‌و هاتنەوە نێو هێزەكانیان‌و شانبەشانی سوپای پاسداران هێرشیان كردە سەر حزبی دیموكرات".

 

author photo

ڕۆژنامەنوسی سیاسی و دیكۆمێنتەری سیاسی و مێژویی