سیاسه‌ت‌و ستراتیژ له‌ گۆشه‌نیگاى سایكۆپۆلیتیكه‌وه‌

ئەگەر کورد ستراتیژیەتی خۆی نەگۆڕێت، مەینەتی و ئاوارەیی، بەردەوام بەشمان دەبێت

 سیاسه‌ت‌و ستراتیژ له‌ گۆشه‌نیگاى سایكۆپۆلیتیكه‌وه‌

353 خوێندراوەتەوە

تۆ بڵێی سیاسیەکانی کوردی باشوور لە ئێستەو ڕابووردودا، بەیەک ستراتیژی سیاسی بیر بکەنەوە بۆیە وا هەمان دیاردە (تێکچوونی پەیوەندی هەرێم و ناوەند) لە ئێستەو لە ڕابوردودا خۆی دووبارە دەکاتەوە؟ بۆچی لەسەرەتای هەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا بۆ چەن ساڵێ نێوان کوردی باشوورو حکومەتی ناوەندی ڕێککەوتن دروستکرا، کەچی لە دواجاردا تێکچوونەوە؟ ئەی بۆ لە ساڵەکانی بیستی سەدەی ڕابوردوودا سەرکردایەتی کوردی باشوور، دیسانەوە لە تەك حکومەتی ناوەندی تێکچوویەوە، کە لەوەوبەر ڕێك و تەبا بوون.

،،

نەتەوەی کورد یەکێکە لەو نەتەوانەی کە ستراتیژیەتێکی تایبەت وا گیریداون، ئەگەر بەو چەشنە سیاسەت نەکەن، وا تێدەگەن کوردایەتی ناکەن

 

 

بەهۆی ئینگلیزەوە بەشێکی کوردستان کەوتە ژێر دەستی حکومەتی شێخی حەفیدەوە، کەچی دواجار دەبێتەوە بە دوژمنداری نێوان کوردو ناوەند و جەنگ و هەرا دژ بە ئینگلیز؟ تۆ بڵیی ئەمەی ئێستەش هەمان سیناریۆ نیە دووبارە دەبێتەوە؟ تۆ بڵێی هەمان ستراتیژی کوردی نەبێت کەوا لە فۆرمێکی تردا، لە بەرامبەر کەس و بەرەیەکی تردا، خۆی دووبارە کردبێتەوە؟ کێ ناڵێ هەمان ستراتیژی کوردی باشوور نییە کە بە هەمان بن بەستمان دەگەیێنێت؟.

دووبارەی دەکەمەوە کە مەبەستی ئێمە لێرەدا بە هەڵەبردنی کەسێکی تایبەت نییە، هێندەی مەبەستمانە کە ئەو ستراتیژەی مێژووی خۆمان، پەروەردەی خۆمان و دروشمی خۆمان، ئەقڵیەتی سیاسی کوردی بە ئاقارێکدا دەبات، کە بەم ئەنجامەمان بگەیێنێت، کەچی لەبری ئەوەی ئەو سترایژە بگۆڕین، یان ئەوەتا بەشان و باڵیدا دەڵێین و سەرکردەکان لە خشتە دەبەین، یان ئەوەتا سەرکردەکان بە خۆیان نازانن کە بوونەتە کۆیلەی ئەو ستراتیژەی وەك پیرۆزییەك دەبێت بیپارێزن. [وەک بینیمان هەرێمی کوردستان بەردەوام هەڵە ڕەشەکانی خۆی بە هەلەکانی بەغدا سپی دەکاتەوە و بۆ جارێکیش قەڵەم بەدەستەکانی ئەو حیزبانە ڕێگە نادەن ڕابەرەکانیان بە خۆیاندا بچنەوە. لە ژێر کاریگەری ئەم دۆخەدا ناچاربووم بەم جۆرە نووسەرانە بڵێم قەڵەم بەدەستی دابەستە، ویژدانت بێ و بووەستە].

ئێمە لە پێشەوە ئەوەمان ڕوون کردەوە، چۆن مێژوو و ڕابووردو، پەروەردە و کەلتوور، چ جۆرە ئەزموونێکی ناوەکی و دەرەکی لە مرۆڤدا دەخوڵقێنێت و چ جۆرە ستراتیژیەتێکی پێدەبەخشێت، کە لادان لەو ستراتیژە کارێکی ئاسان نەبێت. سیاسەتکردن یەکێکە لەو کایانەی کە مرۆڤ ستراتیژیەتی خۆی تیایدا پیادە دەکات، هەندێ جار ستراتیژیەتی تاکێك یان کۆمەڵیك وا باڵ بەسەر نەتەوەیەکدا دەکێشێت، پیرۆزیەکی بێئەندازی ئەوتۆ وەردەگرێت، بیرکردنەوە لە جۆرێکی دی جیا لەو ستراتیژە، تابۆ و حەرام دەبێت.

 

 

سەرکردەو و خەڵكی بەگشتی وا لێی ڕادێن، دەبێت هەرچۆن بووە گوێڕایەڵی بکەن، ئەگین خۆیان بە لادەر دەزانن. نەتەوەی کورد یەکێکە لەو نەتەوانەی کە ستراتیژیەتێکی تایبەت وا گیریداون، ئەگەر بەو چەشنە سیاسەت نەکەن، وا تێدەگەن کوردایەتی ناکەن، کەچی ئەوەیشی کە ناڕازییە لەو بارودۆخە، دەبینی ڕکابەری لە بەدیهێنانی ئەو ستراتیژەدا دەکات، نەک بیر لە گٶڕینی ستراتیژەکە بکاتەوە، بۆیە هەرچی بێتە دەسەڵات دەبینی هەمان ستراتیژ دووبارە دەکاتەوە، هەر ئەم دیدە بوو ناچاری کردم لە وتارێکمدا بە ناوی (کورد خودی خۆی ئاشکرا دەکات) دەڵێم:

بزافی گۆڕان و دەسەڵات ئەگەر چی لە ململانێدان، وەلێ بە هەمان شێواز بیر دەکەنەوە، واتە بەرهەمی یەک ئاراستەی مێژوویین کە ئەم جۆرە ئەقڵیەتە سیاسییەی ئیمڕۆکەی بەرهەمهێناوە... [ بینیمان چۆن گۆڕان خۆی خستە ناو گێژاوی دەسەڵاتەوە و خۆی لە بار برد. هەر ئەوکاتە هاوارمان کرد نەکەی گۆڕان، چونکە بە بەشداری لە حکومەتدا، جاڕی مەرگی خۆت دەدەی. خەسەڵەتی بنەڕەتی گۆڕان ئۆپۆزیسیۆن بوو، نەک دەسەڵات. ئیتر شەرعییەتی بوونی خۆی لەدەستدا (ئەم بۆچوونە گوزارشتێکی زانستییە و وشەی سەرپێی نییە، لە ناو زانستی ڕێکخراوناسیدا قسەی لەسەر کراوە].

 

،،

کە سەرکەوتن و ئامانج بەدەستهێنان و گەیشتن بە مەبەست، لە گلەیی و گازندەی بەرامبەرەکەیدا دەستناکەوێت، بەڵکو بە گۆڕینی ستراتیژ و پلان و نەخشەی خۆمان وەك نەتەوەی کورد، دەکرێت

 

ئێمە لەم دیدەوە گەرەکمانە بە خۆمانەوە خەریک بین، بە نەخشەکانی خۆماندا بچینەوە، لە پلانەکانمان وردبینەوە، بە خۆماندا شۆڕبینەوە، لە نیازەکانمان ئاگادار بینەوە، تەنانەت ناو مێشکی خۆشمان بخوێنینەوە، لە وشە و دەستەواژە و ڕستەو پەرەگراف و کتێبەکانمان بە بارێکیتردا، دەربڕینەکانمان بنووسینەوە، بە دیوێکی تردا نوسراوی ئەوانیتر داڕێژینەوە و بخوێنینەوە، تا بتوانین ستراتیژیەتی هەنووکەیی خۆمان بە ستراتیژیەتێکی تر بگۆڕینەوە، تا چارەنووسی خۆمان، بۆ خۆمان، بەدەستی خۆمان دیاری بکەینەوە.

سەرکردە سیاسیەکانی کوردستانی باشوور و نوسەرانی بواری سیاسی لە کوردستانی باشوور، دەشێت لەو ڕاستیە بگەن، کە سەرکەوتن و ئامانج بەدەستهێنان و گەیشتن بە مەبەست، لە گلەیی و گازندەی بەرامبەرەکەیدا دەستناکەوێت، بەڵکو بە گۆڕینی ستراتیژ و پلان و نەخشەی خۆمان وەك نەتەوەی کورد، دەکرێت.

 کاتێ ئەو پرسیارەی پێشەوە دووبارە بکەینەوە سەبارەت بە پەیوەندی نێوان هەرێم و ناوەند، بۆ دەبێت لە مێژووی کوردی باشوور ئەوە دووبارە بێتەوە کە هەرکاتێ حکومەتی ناوەند لە بەغدا، دەسەڵاتی پتەو دەبێت، دەسەڵاتی کوردی باشوور دەخاتە ناو مەترسیەوە و بۆی دەبێتە هەڕەشە؟ ئایا ئێمە ئەم گلەییە لە خۆمان بکەین، یان لە حکومەتی ناوەندی لە بەغدا بکەین؟ ئایا کێشەکەمان ئەوەیە کە مالیکی یان عه‌بادى یان عه‌بدولمه‌هدى دەسەڵاتی بەدەستەوەیە؟ ئەگەر عەلاویش دەسەڵاتی بگرتایەتە دەست، هەمان کێشەی ئیستەمان نە دەبوو؟ من دەڵیم: با. [ بینیمان هەرێم لەگەڵ عەبادیش کیشەی بگرە لەوانیتر زیاتر بوو، ئەبێ گەلی کورد لەو ڕاستییە بگات کە ئەقڵی سییاسی کورد لە ناو زەبری گۆڕانکاری کەلتووریدا (کەلچەرشۆک) دەژی و پڕە لە دڵە ڕاوکێ و ترس و هەرزەیی.

لە پۆستێکدا ئەوەم نووسی کە کەلچەرشۆکی ئەقڵی سییاسی کورد، کورد بە رەو وێرانتر دەبات. لە کتێبی سایکۆپۆلیتک ساڵی ٢٠٠٦ نووسیومە کە کورد هەرزەیەکی قەلقەو ناکامڵە. بڕوانن، لە بری ئەوەی پاش ٢٧ ساڵ ئەم ناکامڵە کامڵ بێت، کەچی مناڵ بۆتەوە. خۆتان بینیتان لەم دواییە بۆ پۆست و پلە پایە چۆن مناڵانە دەرکەوتن].

 

،،

ئەگەر ئەم نەتەوەی کورد، هەروا سیاسەت بکات، ستراتیژیەتی خۆی نەگۆڕێت، مەینەتی و ئاوارەیی، بەردەوام بەشمان دەبێت

 

ئێمە لێرەدا ئەوەمان بۆ دەردەکەوێت، هەم عەرەب و هەمیش کورد (ئەگەر بشێت لەبری وشەی بەغدا و هەرێم، وشەی عەرەب و کورد بەکاربهێنم)، بەیەک ستراتیژ بیر دەکەنەوە. ئەم وەکو یەك بیرکردنەوەیە، بەردەوام کوردی بە قەیرانا بردووە و لەکۆتاییدا شکستی پێهێناوە و کۆڵی پێداوە، کەچی کە کورد دەست پێدەکاتەوە، هەمان ستراتیژ، لە فۆرمێکی تردا دووبارە دەکاتەوە، دووبارەو سێ بارەکردنەوەی هەمان ئاڕاستەی مێژوویی، هەمان چارەنووس بەرهەم دەهێنێتەوە.

 من نازانم لە پشتی پەردەوە لە نێوان کورد و عەرەب و تورک فارس، چی ئەگوزەرێ، چی ئەگوترێ، چی ئەکرێ، چ پلانێک دائەڕێژرێ، وەلێ ئەوەی لەسەر شانۆ دەبینرێ، ئەو دەرەنجامانەی لێی وەرئەگیرێ، ئەوەمان پێدەلێن کە کورد و ئەو نەتەوانەی تر مامەڵەی ئاغا و کۆیلایەتی لەتەک یەکترا جێبەجێ دەکەن. واتە ئاغا و کۆیلە لە ململانێدان، بەڵام ئەم کۆیلەیە هەمان گەمەی ئاغا بە هەمان یاسا و رێسا دەکاتەوە.

 

 ئایا ئەو کۆیلەیە لە کۆتاییدا نادۆڕێت؟ بەڵێ دەدۆڕێت، چونکی ئاغا دەسەڵاتدار و سەردارە، توانای هەیە مومارەسەی دەسەڵات بکات، چونکی گشت ئیمکاناتەکانی لەبەردەستایە، بەڵام کۆیلە ڕەنگە لە هەلومەرجی لاوازی ئاغاکەیدا بواری بۆ بڕەخسیت تا کاریگەری بەسەر ئاغاوە هەبێت، وەلێ هێندە نابات ئاغا کۆیلەکەی هەڵدەلوشێت. [ بینیمان چۆن لە کەرکوک و ناوچە جێناکۆکەکان، پاش شکستی ڕاپرسییەکە، کورد خۆی پێنەگیرا لەبەرامبەر زەبری بەغدا) کەواتە کۆیلە دەبێت ستراتیژی خۆی بگۆڕێت، یاسای سروشتی خۆی بگرێتە بەر، تا پێش وەخت ڕۆحی کۆیلایەتی لە خۆی بتەکێنێت، واتە هوشیاربێتەوە لەوەی کە کۆیلەیە. ئەوجا کۆیلە بە کارکردن وەك جوتیار و کرێکار لەناو سروشتا، هێزێکی سروشتی وەدەسئەخات، کە ئاغا لە دەرەنجامی خاوبونەوەی و مڕ بوونی، هێزی لەبەر بڕاوە، کەچی بە خۆی نەزانیوە. ئەگەر کۆیلە بەردەوام ڕکابەرێی ئاغاکەی بکات، واتە بەردەوام کۆیلە بەلاوازی دەمێنێتەوە و ئاغاش بە ئاگا دەبێت تا کۆیلە یاخی بووەکەی دەسبەسەر بکات [ئەگەر کورد و ئەقڵە سییاسییەکەی وەک کۆیلە سەیرکەین، ئەوا کۆیلەیەکی یاخییە هەندێجار و کۆیلەیەکی بێ ئەرزشە هەندێجاریتر. هیچ کام لەم کاراکتەرانە لەکۆیلەیی رزگارت ناکات ئەگەر ستراتیژەکەت نەگۆڕیت]. سەرکردەی کورد لە لایەکەوە وەک ئاغایەك دەدوێت و گفت دەکات، کەچی بەڕەفتار، وەك کۆیلەیەکی ناهوشیار ڕەوت دەکات، کۆیلایەتی لە نەستیدا، لەوێوە پەخش دەکات. ئەم ئاماژەیەم لێرەدا بۆ دەرخستنی ناخی کورد، بۆ تانە لێدان نیە، هێندەی بۆ ناساندنی خودی خۆمانە، چونکی هەموومان وەکو کورد، درێژکراوەی مێژوویەکین، هەر یەکەمان بە ئایدیۆلۆژیایەکەوە گرفتارین، هەر یەکەو بە هۆی ناوێکەوە دەردەدارین.

 

 

 

ئەم بۆچوونەی پێشەوە، نابێت ئەوە بگەیێنێت کە سەرکردەکان و بەرپرسەکانی کوردستانی باشوور، هیچ بەرپرسیارەتیەك نەکەوێتە ئەستۆیان، نا نەخێر، چونكی ئەوان هەوڵیان نەداوە لە ئەزموونەکانی مێژوو، پەندێك وەرگرن و گۆڕانێك بەسەر ستراتیژیەتی خۆیاندا بهێنن. ئەوان نەکۆشاون ڕۆحی کۆیلایەتی لە نەستی خۆیاندا دەربهێنن، کۆششیان نەکردووە، سیستەمێکی مەعنەوی کە دواجار لە سیستەمێکی مادیدا خۆی پەخش ئەکات، دامەزرێنن.

ئەگەر ئەم نەتەوەی کوردە، هەروا سیاسەت بکات، ستراتیژیەتی خۆی نەگۆڕێت، مەینەتی و ئاوارەیی، بەردەوام بەشمان دەبێت. ئەوەی کە بەندە بۆی دەچێت و بیری لێدەکاتەوە، کورد و سەرکردەکانی کورد دەبێت، دەسبەرداری ململانێی سیاسی ببن لەتەك ئەو نەتەوە سەردەستانە، دەبێت ململانێیەکی ماریفی دامەزرێنن، ململانێیەك کە پەیوەندی بە زەوی و خاك و سنورەوە نەبێت، ململانێیەك کە ئایدیۆلۆژیایەك بخوڵقێنێت، کورد کۆکاتەوە و داوای ئازادی بیروباوەڕی تێدا بێت، کە ئەو نەتەوانەی تر، نەتوانن بە چەك و تەقەمەنی هێرشمان بکەنەسەر، بەڵکو دیالۆگ و فکر و زانست و فەلسەفە لەو ململانێیەدا چەك و تفاقمان بێت. ستراتیژیەتی کورد دەبێت بەو بارەدا بگۆڕدرێت، ئەگین تا ماوین هەروا داماو دەبین.

 

لێرەدا ناتوانم ئەو ململانێیە ئایدیۆلۆژیە، ئاشکرا بکەم، ئەگین هەر کوردەکە خۆی، هەراسانم ئەکات، چونکی بەرگەی ناگرێت، لەبەر ئەوەی کۆیلە ناتوانێ بە ئاسانی، دەسبەرداری ئاغاکەی بێت. کۆیلە کە ئازادی بەیتێ، دەترسێت، کۆیلە لە ژیانێک ڕاهاتووە، بەبێ فەرمان و قوربان.. قوربان، ژیانی لێتێك ئەچێت.

 هەرکاتێ مرۆڤ لە نەستی کۆیلە بوون، ڕزگاری بوو، دەبێتە خاوەن فکر، دەبێتە خاوەن ڕای تایبەتی خۆی، دەبێتە خاوەن ڕێبازی ژیانی خۆی، ئەوکات کە ئاغا ڕێگەی لێدەگرێت، رێگە لە گرنگترین خەسڵەتی مرۆڤ دەگرێت، کە ئازادی و سەربەخۆییە لە بیرکردنەوەدا. مەرج نیە مرۆڤ هەر تەنها بە کاری سیاسی ئازادی فەراهەم بێنێت، مرۆڤ دەبێت ئەو ڕێگا تایبەتە بدۆزێتەوە، ئیتر کاری سیاسی بێت، یان ئایینی بێت، یاخود فەلسەفی بێت، دەبێت هەوڵدات، کامیان لەو سات و کاتەدا، لەو هەلومەرجەدا کاریگەرترینیانە، کە بە تێچونێکی کەم، بەرهەمێکی زۆر ئەچنێتەوە، ئەوجا ئەو ڕێگەیە بگرێتە بەر.

 

 مرۆڤ نابێت هەر پەلامار بدات، جاروبار، خەڵوەتێکی پێویستە بۆ بە خۆدا چوونەوەدا. لە کۆتاییدا دەڵێم، کورد دەبێت ستراتیژیەتی سیاسی خۆی بگۆڕێت، دەبێت جۆری ململانێکەی لە تەك عەرەب و تورک و فارسدا بگۆڕێت، ئەگین لە گشت بەرەوڕوبونەوەیەکدا، لە کۆتاییدا شکست دەهێنێت، دەبێت متمانە بخاتە سەر ڕۆحی خۆی و هێزی گەل، ئەگین شپرزە دەبێت و لە دواجاردا نامێنێت، ئیدی سەرلەنوێ هەروا دەوران بە دەور، خول دەخۆین و سەرمان لە هیچ دەردەهێنین، لە سفرەوە بەوە دەستپێدەکەینەوە کە چارەنوسی خۆمان بەرەو شکستی خۆمان بەرینەوە.

 

کتێبەکانمان دەربارەی سایکۆپۆلیتیك بابەتێک بوو، بووە جێگە پرسیار و مشتومڕی خوێنەران. ئەوەی لای ئەوان بووە پرسیار ئەمە بوو: ئەو گۆشەنیگایەی سیاسەتی پێدەخوێنمەوە، بەجارێ مێژووی بزافی کورد، نەك هەر کوردانی باشوور، بەڵکو کوردانی گشت پارچەکانی دیشم، خستۆتە ژێر پرسیارەوە. لێیان پرسیم: ئایا تۆ دنیایەکی تر جگە لەم دنیایەی ئێمە دەبینیت، کە ئێمە ناتوانین بیبینین؟ بنەمای ماریفی تۆ چیە کە وات لێدەکات رێبازێکیتر بۆ بزاڤی رزگاریخوازی کوردی بهێنیتە ئاراوە؟

لە وەڵامدا پێم وتن: سایکۆلۆژیا پانتاییەکی زۆری لە بیرکردنەوەم گرتووەو گۆشەنیگاییەکی تایبەتی داومەتێ و لەوێوە ژیان دەببینم. سایکۆلۆژیا لای بەندە هەر تەنها چارەسەری دەروونی و مامەڵەی تاکەکەسی نەگرتۆتەوە، بەڵکو هەنگاوی بەرەو کۆمەڵایەتی و سیاسەت و بگرە خوێندەنەوەی فەلسەفیش ناوە، واتە سایکۆلۆژیا بەرەو سایکۆسۆشیال، سایکۆپۆلیتیك و سایکۆفیلۆسۆفیش ڕۆیشتووە. بەڕاستی گەشتومەتە ئەو قەناعەتەی کە دۆخی دەروونی مرۆڤ لە کاری سیاسیدا دەبێت زۆر بایەخی پێدرێت، چونکی دۆخی دەروونی لە سەر بڕیاری سیاسی، کاریگەری زۆری دەبێت، بەتایبەتی ئەو بڕیارانەی کە پەیوەندیان بە چارەنووسی نەتەوەیی و ئاساییشی نەتەوەییەوە هەبێت. بۆیە دەڵێم: هەروەک تاکێك جاری وایە کێشەی لە گەڵ خۆیدا هەیە، کۆمەڵگەیەكیش لەناو خۆیدا کێشەی خۆی هەیە، ئاوهاش نەتەوەیەك لە تەك نەتەوەیەکی تردا کێشەی خۆیانیان دەبێت، کە پەیوەندیەکی پتەوی بە باری دەروونی ئەو دوو نەتەوەیەوە دەبێت.

 

 هەروەك کێشەی تاکێك ناتوانی چارەسەر بکەیت تا  کێشەکەی دیاری نەکەیت، هەروا کیشەی کۆمەڵگە و کێشەی نەتەوە جیاوازەکانیش دەبێت دیاری بکرێن، تا کێشەکەیان بشێن چارەسەر بکرێن. ڕەنگە لێرەدا بڵێن جا  کیشەی کورد لەوە زیاتر ئاشکراتر دەکرێت! نا؛ من خۆم باوەڕم وایە کە هێشتا کێشەی کورد وەک پێویست ئاشکرا نەکراوە، لەبەرئەوەی تا ئێستە کیشەی کورد لەبەر تیشکی زانست و فەلسەفە نەخوێنراوەتەوە، بەڵکو هەڵچوونێکی سۆزگەرایانەی بانگەشەکاری بووە، هێندە تەمومژاوی کراوە، هێندە ئاڵۆزکێنراوە، کێشە بنەڕەتیەکە لەو نێوەندەدا، ونکراوە. بەلاتانەوە سەیر نەبێت کە ئاوها لە کێشەی کورد دڕوانم، لەبەرئەوەی مرۆڤ ئەگەر خۆیشی لە ناو کێشەکەیدا بژی و بە دەستیەوە گیرۆدە بووبێت، ئەگەر خۆیشی هەست بە ئازاری گرفتەکەی بکات و لە شێوەی جیاواز و فۆرمی جۆراوجۆردا ڕەفتار و هەڵسوکەوتی بەرچاو بنوێنێت، خۆی بەدەمی خۆی نیگەرانیەکانی دەرخات، مەرج نیە بزانێت هۆکاری سەرەکی بۆ ئازارەکانی چیە، بۆیە پێویستی بە پسپۆڕە تا هۆکارە شاراوەکانی گرفتەکانی بۆ دەستنیشان بکات.

 

 

 

 ئیدی لێرەدا ئەو پرسیارە خۆی بەسەرماندا فەرز دەکات: ئایا ئەو دروشمانەی کورد وەک نەتەوە بەرزی کردوونەتەوە، ئەو ڕێبازانەی کورد بۆ سارێژی زامەکانی گرتویەتیەبەر، لەتەک ئەو ئازارانەی کە ڕۆحی نەتەوەیی ئەم کوردە پێوەی دەناڵێت، گونجاوە؟ ئایا تێچوونی خوێن و زەمەن لەم مامەڵە سیاسیەی بزافی ڕزگاریخوازی کورد، لە تەک ئەو بەرهەمەی وەدەستیهێناوە، پێکدێتەوە؟

 ئەم پرسیارانەی سەرەوە و جۆری ئەم پرسیارانە پڕ بایەخەن کە جاروبار دووبارە بکرێنەوە، تا کێشەی بنەڕەتی لە تەمومژەکان دوور بخرێنەوە. بۆ راستێتی بۆچوونەکەم، لێرەدا هەوڵئەدەم بە یارمەتی دیمەنێکی سایکۆسۆشیال کە لە ڕاستیدا ڕوویداوە و وەک کەیسێک لەبەردەستی خۆمدا بووە، ئەو بۆچوونە سایکۆپۆلیتیکیەی خۆم ڕوون بکەمەوە.

 دوو کەس کێشەی خۆیان هێنایە لام کە پەیوەندییەکی زۆری بە باری دەروونی هەردووکیانەوە هەبوو. ماوەیەکی زۆر بوو ئەو دووکەسە گیرۆدەی یەکتر ببوون، نە ئەیانتوانی بە یەکجاری لە یەکتری دوور کەونەوە، نەئەشیانتوانی وەك دوو مرۆڤ پێکەوە بژین. دیاربوو کەسانیتریش تێوەی گلابوون، هەندێکیان بەناوی یارمەتی و چارەسەرکردنەوە و هەندێکێش بەهۆی نزیکی لەو دوو کەسەوە کەوتبوونە ناو کێشکەوە. ئەو کیشەیە بەجۆرێك ئالۆزکابوو، مرۆڤ نەیدەتوانی ئەمسەروسەری بابەتەکە بدۆزێتەوە، تا دەستت زیاتر تێوەدایە، پتر دەشێوا. بەتایبەتی ئەگەر بەجیاجیا قسەت لەگەل بکردنایە، سەرت لێدەشێوا، چونکی هەریەکە و بیانووی خۆی هەبوو، نەتدەتوانی بەئاسانی لێیدەرچیت.

بۆ ئەوەی سەر لەم کێشەیە دەرکەم، دەبوایە دوو شتی سەرەکی و گرنگم بکردایە، ئەوانیش: یەکەم ئەو دوو کەسەو پەیوەندیداران بە کێشەکەوە، دانیشتنیان لە گەڵدا بکەم، تا بەڵگە و بیانووی هەریەکەیان بەرامبەر بەیەکتر دابنێم و ڕاستێتی بیانووەکانیان ئاشکرا بکەم. دووەم دەمویست بەو دانیشتنانە کێشە بنەڕەتیەکە بناسمەوە، تا لەگەڵ کێشەیەکی واقعیدا مامەڵە بکەم، ئەگین وا نەبێت، ئەوا هەرگیز ناگەیتە ئەنجام، هەروەك پێچە بەدەورە سەرت لە هیچەوە دەرئەچێت، چونکی مرۆڤ گەر دەست نەخاتە سەر کیشە سەرەکیەکە، ئەوا لە ناو تەمومژدا گێژ دەخوات و هیچی بۆ بەرهەم نایێت.

پاش ئەوەی چەندین دانیشتنمان کرد، لەوێدا شتێکێم بۆ ئاشکرابوو: ئەویش ئەوەبوو کە کێشە هەقیقیەکە بە تەمومژ دەورەدرابوو. ئەوەم بۆ دەرکەوت کە تا هەقیقەتەکە بە شاراوەیی بمێنێتەوە، لە سودی ئەو کەسەدایە کە کێشەکەی وروژاندووە، دەرکەوتنی ئەو هەقیقەتە، زیانی بەو کەسەیان دەگەیاند کە کێشەکەی درووستکردبوو. لە هەمانکات ئەو کەسەی تریش لە ئاست ئەویتردا دەستەوسان وەستابوو، مامەڵەی لەتەك کێشە بنەڕەتیەکەدا بۆ نەدەکرا، ئەگەر ڕوونتر بیڵێم هەر نەیدەزانی کێشە بنەڕەتیەکە خۆی چیە، بەڵکو لە تەک تەمومژدا گەمەی دەکرد. ئەم جۆرە مامەڵەیەی مرۆڤ لەتەک یەکتری، هەرگیز بوار نادات، کێشە چارەسەر بکرێت. کەواتە تا مرۆڤ نەگەڕێتەوە سەر کێشەکە، ناشتوانێت چارەسەر  بەدیبهێنیت.

ئیدی لێرەوە دەتوانم وەڵامی ئەو پرسیارانەی سەرەوە بدەمەوە. ئەویش ئەوەیە کە یەکەم شت ئەوەیە دانیشتنەکانی کورد و نەتەوە سەردەستەکان، دانیشتنێکی جدی بێت و پسپۆڕی تایبەت لەگەڵیاندا دانیشێت تا تەمومژەکان وەلانێت و کێشە هەقیقیەکە وەدەرخات، ئەوجا لە تەك کێشەکەدا مامەڵە دەکرێت. لە هەمانکات دەبێت نەتەوەی کورد شیعری حەماسی و دروشمی رەونەقدار و وروژاندنی عاتیفی وەلانێت، تا بوار هەبێت لەو کێشەیە بکۆڵرێتەوە. دەبێت ئەو کوردەی خۆی بە خەمخۆری نەتەوی کورد دەزانێت، وەلائی کوێرانە بۆ کورد دەرنەخات، نابێت لەهەر کێشە و ململانییەکدا کە کورد تیایدا تەرەف بێت، ڕاستەوخۆ پشتگیری لە کورد بکرێت، کە ڕەنگە ئەو پشتگیرییە کورد بەرەو هەڵدێر بەرێت، بەڵکو دەبێت کورد هوشیارکرێتەوە و ڕاستبکرێتەوە، تا بەخۆیدا بچێتەوە، نەک حەماسەتی وا بەرز بکرێتەوە، کە نەتوانێ بە هیچ شێوەیەک بەرەو ئاقارێکی درووست، بگەڕێتەوە. [ بینیمان کە دەسەڵاتدارانی هەرێم لەمەڕ کێشە و گرفتی موچە و پاشەکەوت و هەناردەی نەوت و بە خەتابارکردنی بەغدا چۆن کێشە سەرەکییەی لە تەمومژێکدا گیر دابوو تا تاوانەکانی خۆی لەو لێڵییەدا بشارێتەوە. تەنانەت بەغداش ئەو بەشەی لەسەری بوو، ناردی کەچی دەسەڵاتداری هەرێم، هەر خۆی لێدزییەوە].

 

پسپۆڕی لەم کایە سیاسیەدا بۆ نەتەوەی کورد، گرنگی و بەهاکەی لەوەدایە، کە ئاستی هوشیاری سیاسی سەرکردەی کورد و جەماوەری کورد دیاریدەکات، هاوکیشە سیاسیەکانی نێودەولەتی و ناوچەییەکان دەسنیشان دەکات، کێشە و گرفتە بنەڕەتیەکانی نەتەوەیی کورد ئاشکرادەکات، پێداویستیە ڕۆحی و فکری و کۆمەڵایەتیەکانی کۆمەڵگەی کوردی دەخاتە پێشچاو، کەم و کورتیەکانی بیرکردنەوەی ئەقڵی کوردی دەردەخات، تا  هەرکاتێ سەرکردە و ڕۆشنبیران هەنگاو دەنێن بۆ وەدەستخستنی مافەکان، لەسەر زەمینەیەکی پتەو دەوەستن و بە وردی هەنگاو بەرەو ئایندە و ئامانج هەڵدینن. ئەم جۆرە ستراتیژە لە هەنگاوناندا، وا دەکات کە سەرکردە و سیاسەتمەدارانی کورد لەسەر بنەمای پەرچەکرداری سۆزداری کورتبین، نەکەونە ڕێیەک کە نەزانن لەکۆتاییدا بەرەو کوێ دەچن، تا لوتیان بەر هەقیقەتی هەڵەکانیان دەکەوێت. بەڕاستی کە میژووی کورد دەخوێنیتەوە، بە ئاشکرا هەست بەوە دەکەیت، کە سەرکردەکانی کورد، هێندەی سۆزێکی ناکامڵ بزواندونی، جەماوەرێکی ناهوشیار جوڵاندونی، هێندە ستراتیژیەتێکی وردی پسپۆڕان، پاڵنەریان نەبوونە.