ئەمڕۆ یادی 96 ساڵەی سەردانەكەی سمكۆی شكاكە بۆ شاری سلێمانی

بۆچی سمكۆی شكاك نەیتوانی مەلیك مەحمود رازی بكات؟

ئەمڕۆ یادی 96 ساڵەی سەردانەكەی سمكۆی شكاكە بۆ شاری سلێمانی

1093 خوێندراوەتەوە

 
96 ساڵ پێش ئێستاو لەرۆژێكی وەك ئەمڕۆدا، سمكۆی شكاك سەردارو پێشڕەوی شۆڕشی كورد لە رۆژهەڵات، سەردانی شاری سلێمانی كردو لەلایەن مەلیك مەحمودی حەفیدو جەماوەرێگی زۆرەوە پێشوازی كرا، بەپێی گێڕانەوە مێژوییەكان ئەم سەردانەی شكاك ئامانجێكی گرنگی لەپشتەوە بووە، بەڵام ناوبراو لە بەدیهێنانی ئەو ئامانجەدا شكستیهێناوە، هەربۆیە بەزویی شاری سلێمانی بەجێهێشت.

 
رۆژی 10ی كانونی دووەمی ساڵی 1923 سمكۆی شكاك سەردارو پێشەوای شۆڕشی كورد لە رۆژهەڵاتی كوردستان، سەردانی شاری سلێمانی كردو لەلایەن شێخ مەحمودی حەفیدو جەماوەرێكی زۆری شارەكەوە پێشوازی كرا. ئەویش پاش شكستهێنانی لەشەڕو رووبەڕووبوونەوەی كەمالییەكان لەتوركیا.

 

،،

ناوبراو بەنیازی تۆڵەكردنەوە لەدوژمنانی گەلی كوردو رزگاركردنی میلەتەكەی شۆڕشێكی گەورەی چەكداری رێكدەخات و لەماوەیەكی كەمدا ستانی ورمێ كۆنتڕۆڵ دەكات و چۆك بە سوپای ئێرانی دا ئەدات.

 

 
سمكۆی شكاك كوڕی حەمە ئاغای سەرۆكی عەشیرەتی شكاكە، لەساڵی 1887 لەناوچەی گۆلی ورمێ لەرۆژهەڵاتی كوردستان لەدایك بووە.

پاش كوژرانی جەعفەر ئاغاو پاسەوانەكانی لە ساڵی 1904، بیری كوردایەتی و كەڵكەڵەی شۆڕش و خەباتی چەكداری لەمێشكی شكاكدا سەردەردێنێ و ناوبراو بەنیازی تۆڵەكردنەوە لەدوژمنانی گەلی كوردو رزگاركردنی میلەتەكەی شۆڕشێكی گەورەی چەكداری رێكدەخات و لەماوەیەكی كەمدا ستانی ورمێ كۆنتڕۆڵ دەكات و چۆك بە سوپای ئێرانی دا ئەدات.

 بەڵام پیلان و هەڕەشەی بەردەوامی ولاتانی ناوچەكەو گۆڕانكارییەكانی پاش جەنگی جیهانی یەكەم، شكست بەشۆڕشەكەی شكاك دەهێنن و ناوبراو بەناچاری روو لەوڵاتی توركیا دەكات و ماوەیەكیش لەوێ روبەڕووی كەمالییەكان دەبێتەوە.

 

،،

لەم نێوەندەدا شكاك بڕیاری ئەوە ئەدات روولەشاری سلێمانی بكات تا پەیوەندی بە شێخ مەحمودی مەلیكی كوردستانەوە بكات. ئەوەبوو لە رۆژی 10ی كانونی یەكەمی ساڵی 1923 شكاك روویكردە سلێمانی و لەمەراسیمێكی گەورەدا پێشوازی لێكرا.

 
شكستی سمكۆی شكاك لەتوركیاو كوژرانی خێزانەكەی و بەدیلگرتنی خەسڕەوی كوڕی، پاڵ بە ناوبراوەوە دەنێت رولەعێراق بكات تا هاوكاری لە ئینگلیزەكان وەربگرێت.

بەڵام ئینگلیز هاوكاریكردنی شكاك رەتدەكەنەوە. لەم نێوەندەدا شكاك بڕیاری ئەوە ئەدات روولەشاری سلێمانی بكات تا پەیوەندی بە شێخ مەحمودی مەلیكی كوردستانەوە بكات. ئەوەبوو لە رۆژی 10ی كانونی یەكەمی ساڵی 1923 شكاك روویكردە سلێمانی و لەمەراسیمێكی گەورەدا پێشوازی لێكرا.

 

سمكۆی شكاك

 

 
بەپێی گیڕانەوە مێژوییەكان، دەسەڵاتی ئینگلیز لەعێراق بەهاتنی سمكۆی شكاك خۆشحاڵ بوون، چونكە پێیان وابووە كە ناوبراو دەتوانێت كاریگەری لەسەر شێخ مەحمود دروستبكات تا لە سیاسەتی توركخوازەكان دووربكەوێتەوەو مل بۆ بریارو راسپاردەی ئینگلیز بدات.


سمكۆی شكاك، ماوەی 45 رۆژ لەشاری سلێمانی مایەوەو بە بڕیاری شێخ مەحمود خانووەكەی شێخ مستەفای نەقیب كە مامی مەلیكی كوردستان بوو، دەبێتە هەوارگەو شوێنی مانەوەی شكاك. لەماوەی مانەوەشی لەسلێمانی، رۆژانە دانیشتوانی شاری سلێمانی سەردانیان دەكردو خۆشحاڵی خۆیان بە هاتنی ئەو رێبەرە شۆڕشگێڕە دەردەبڕێ.

 
ئەگەرچی تا ئێستا كەمترین باس لەبارەی هۆكاری چوونەكەی شكاك بۆ شاری سلێمانی باسكراوە، بەڵام بەپێی چەند سەرچاوەیەك ئەم سەردانەی شكاك ئامانجێكی گەورەی لەخۆ گرتووە، ئەویش كەڵك وەرگرتن لەو پەیوەندییەی كە شێخ مەحمود لەگەڵ ئینگلیزدا هەیبووە، هەروەها لەلایەكی تریشەوە ئینگلیزەكان ئەوەیان لە شكاك خواستووە كە مەلیك مەحمود رازی بكات زیاتر لە ئینگلیزەكان نزیك بێتەوەو واز لە پەیوەندیكردن لەگەڵ توركەكان بهێنێت.

،،

سمكۆی شكاك، كە لەكۆتاییەكانی ژیانی شۆڕشگێڕی خۆیدا تەنها 12 سەربازی لەگەڵدا مایەوە، نەیتوانی درێژە بەخەباتی چەكداری بدات، هەربۆیە رەزا شای ئێران نامەیەكی بۆ ناردو بریاریدا لێبوردنی بۆ دەربكات ئەگەر بێتوو خۆی بدات بەدەستەوە.

  بەڵام سمكۆ نەیتوانی كاربكاتە سەر مەلیكی كوردستان و لە بەدیهێنانی ئامانجەكەی شكستیهێنا. هەربۆیە بەناچاری سلێمانی جێهێشت و روویكردەوە شاخەكانی رۆژهەڵات بۆ دژایەتیكردنی حكومەتی شای ئێران.

 
سمكۆی شكاك، كە لەكۆتاییەكانی ژیانی شۆڕشگێڕی خۆیدا تەنها 12 سەربازی لەگەڵدا مایەوە، نەیتوانی درێژە بەخەباتی چەكداری بدات، هەربۆیە رەزا شای ئێران نامەیەكی بۆ ناردو بریاریدا لێبوردنی بۆ دەربكات ئەگەر بێتوو خۆی بدات بەدەستەوە.

ئەوەبوو شكاك بە بڕیارەكەی شا رازی بوو، بەڵام لە رۆژی 21ی حوزەیرانی ساڵی 1930 لەشاری شنۆ بە پیلانێكی دوژمنكارانە شەهیدكرا.

 


سەرچاوەكان:
1-بزووتنەوەی نەتەوەی كورد، ئیبراهیم یونسی.
2- مێژوی شۆڕشەكانی شێخ مەحمود لەبەڵگەنامە نهێنییەكاندا، كەمال نوری مەعروف.

 

author photo

ڕۆژنامەنووس