ئایا تا چەند دەتوانین بە جوڵانەوەكانی كورد بڵێین شۆڕش؟

ئەو نیشتمانەی كە هیچ ڕۆژێك هی هەمووان نەبووە

ئایا تا چەند دەتوانین بە جوڵانەوەكانی كورد بڵێین شۆڕش؟

815 خوێندراوەتەوە

 
ئازاد بەرزنجی

 


" ئومێدت بە هیچ دەڤەرێكی دیكە نەبێ
نە كەشتییەك ماوە و نە ڕێگایێ
مادامەكی لێرە.. لەم سووچە بچووكەی دنیادا
ژیانی خۆتت وێران كرد بە دەستی خۆت
ڕوو لە هەر شوێنێكی دیكە بكەی
تازە هەر وێرانەیە بۆت"

شاعیری یۆنانی" كاڤاڤیس"

هەر مرۆڤێكی كورد، چ لەڕێی كتێبە مێژووییەكانەوە بێت، یان لەڕێی ئەو یادەوەری و بیرەوەرینامانەوە بێت كە لەم ساڵانەی ڕابردوودا نووسراون، ئەو ڕاستییەی لا ئاشكرا دەبێت كە ئەفسووس، چ لە مێژووی كۆنماندا و چ لە مێژووی نوێماندا، شتێك نەبووە پێی بوترێ نیشتمانی هەمووان و گوتارێكی یەكگرتوو نەبووە كە كۆكەرەوەی خەونەكانی گرووپ و تاكەكانی سەر بە نیشتمانەكەمان بێت و ئەو سروودانەی بە مناڵی و كاتێ لە گۆڕەپانی قوتابخانەكاندا ڕیز دەبووین و دەمانوتنەوە، جگە لە وەهم و درۆی گەورە هیچی تر نەبوون.

 

،،

وەختێ مرۆڤ یادەوەرییەكانی "هەڤاڵ كوێستانی"ی شاعیر و نووسەر دەخوێنێتەوە، ئەم ڕاستییەی لا تۆختر دەبێتەوە و بەگومانێكی قووڵەوە دەڕوانێتە هەموو ئەو جووڵانەوانەی كە بەناوی جووڵانەوەی شۆڕشگێڕییەوە لە مێژووی دوور و نزیكماندا بەرپا بوون.

  چونكە هەموو، بە سیاسی "گەر سیاسیمان هەبووبێت" و بە ڕۆشنبیر و بە تاكەكانی كۆمەڵگای كوردیشەوە و هەر یەكە و بەڕێژەیەك، سەلماندیان كە نە "ڕەقیب و دانەری تۆپی زەمان كورد ناشكێنێ" و نە"كوردستان جێگای بەچكەشێرانە" و نە "بەهەشتی سەرزەمینە" و نە "نیشتمانی جوان"ە و هتد...

بەڵكو هەمیشە خۆخۆری و زاڵبوونی ڕۆحی نەرجسییانە و خێڵەكی و چاندنی ڕق و تۆڵە و گرووپ گرووپێنە و سیخوڕیكردن بەسەر یەكترییەوە و غەدر و لێكنەبوردن و كوشتنی نەیار، لۆجیكی زاڵ بووە بەسەر هزر و بیركردنەوەی بڕێكی زۆری ئەوانەی بەتایبەتی لە كایەی سیاسیدا كاریان كردووە و بەرپرسیارێتیی سیاسییان هەبووە و ڕۆڵیان لە بڕیارداندا لەسەر مەسەلە چارەنووسسازەكان هەبووە.

 

بەرگی كتێبەكەی، هەڤاڵ كوێستانی 

 

 

وەختێ مرۆڤ یادەوەرییەكانی "هەڤاڵ كوێستانی"ی شاعیر و نووسەر دەخوێنێتەوە، ئەم ڕاستییەی لا تۆختر دەبێتەوە و بەگومانێكی قووڵەوە دەڕوانێتە هەموو ئەو جووڵانەوانەی كە بەناوی جووڵانەوەی شۆڕشگێڕییەوە لە مێژووی دوور و نزیكماندا بەرپا بوون و هەموو ئەوانەش كە بەناوی نیشتمانپەروەری و پرەنسیپی شۆڕشگێڕییەوە نوێنەری ئەو جووڵانەوانە بوون.


یەكێك لەو پرسیارە زەقانەی لە زەینماندا دروست دەبێت ئەوەیە كە ئاخۆ تا چەند دەتوانین بەو جووڵانەوانە بڵێین شۆڕش؟ هەروەها تا چەند دەتوانین شوێنكەوتووانی ئەو جووڵانەوانە ناوبنێین شۆڕشگێڕ؟ پاشان ئاخۆ دواجار پێوەری شۆڕشەكان و سەركەوتنیان چییە؟ شۆڕشێك كە لەسەر بنەمای فەلسەفەی سیاسی و تیۆرییەكی خاوەن ڕوانینی گشتی دانەمەزرابێ و هەر ڕۆژە و ڕوو لە ئاقارێك بووبێت، شۆڕشێك نەیتوانیبێت هوشیاریی شۆڕشگێڕی نەك لەناو كۆمەڵگادا، بەڵكو تەنانەت لەناو كادیر و لایەنگرەكانی خۆشیدا بنیات بنێت، شۆڕشێك كە نەتوانێ تەنانەت لەناو خۆیشیدا پرنسیپەكانی ئازادیی بیروڕاو و عەدالەت پراكتیك بكات، شۆڕشێك كە میزاج و هەواوهەوەس و نەرجسییەتی كۆمەڵێك بەناو سەركردە بەڕێوەی ببات و ئاڕاستەی بگۆڕێت و دیاریی بكات، شۆڕشێك كە نەتوانێ كەسانی ئازاد دروست بكات، تا چەند دەتوانین ناوی شۆڕشی لێ بنێین؟

،،

شۆڕشی ڕاستەقینە ئەو شۆڕشەیە كە لە هوشیارییەكی قووڵەوە دەستپێدەكات، هوشیاری بە خود و كۆمەڵگا و واقیع و دونیا و ئینسان؛ هوشیاری بەو بەها و پرنسیپانەی هەمیشە لە بەرەی بەرگریدان لە كەرامەت و ئازادی و عەدالەت و ئینسانیبوونی ئینسانەكان. لەڕاستیدا پێویستە هەموو ئەو چەمكانە بخەینە ژێر پرسیارەوە و پێداچوونەوەیان بۆ بكەین.

 
ئەی شۆڕشگێڕ كێیە؟ ئاخۆ هەر كەسێك ڕۆژێك لە ڕۆژان بڕێك تووڕەیی بەرامبەر بە ستەم یان هەستی چەوساندنەوە یان هەستی نەتەوەیی لا پەیدا بووبێت و پاڵی پێوە نابێت بۆ خەبات و هەڵگرتنی چەك بەرامبەر بە دوژمن، دەتوانین ناوی شۆڕشگێڕی بخەینە پاڵ؟

یان شۆڕشی ڕاستەقینە ئەو شۆڕشەیە كە لە هوشیارییەكی قووڵەوە دەستپێدەكات، هوشیاری بە خود و كۆمەڵگا و واقیع و دونیا و ئینسان؛ هوشیاری بەو بەها و پرنسیپانەی هەمیشە لە بەرەی بەرگریدان لە كەرامەت و ئازادی و عەدالەت و ئینسانیبوونی ئینسانەكان. لەڕاستیدا پێویستە هەموو ئەو چەمكانە بخەینە ژێر پرسیارەوە و پێداچوونەوەیان بۆ بكەین.

 

 
ئەفسووس وەكو وتم، كاتێ ئەم بیرەوەرییانەی هەڤاڵ كوێستانی دەخوێنینەوە، غەمێكی قووڵ چنگ لە ڕۆحمان گیر دەكات و لە ئاست هەموو ئەو ناشرینی و ناهەقییانەی شۆڕش بەرامبەر بە ڕۆڵەكانی خۆی كردوونی، لە هەندێ حاڵەتدا، تا ڕادەی تاسان دەتاسێین. هەست دەكەین بەرامبەر چارەنووسێكی گەلێ دڵڕەقین، چارەنووسێك كە پڕە لە پیلان و سووكایەتی بە یەكتر كردن و تەخوینكردنی یەكتری و ئەنجامدانی تاوانی وەها كە ئینسان تەواو نائومێد دەكەن و ڕۆحی تاریك دەكەن، تا ئەو ئەندازەیەی دەگاتە كوشتنی عاشقان.

،،

هەڵبەتە ئێمە كە ئەمجۆرە بیرەوەرییانە دەخوێنینەوە، چیتر دوچاری شۆك نابین لەئاستی ئەو واقیعە دزێوەی كە وەكو بەرەنجامێكی ئەو جووڵانەوانە دێتە ئاراوە، چونكە درێژكراوەیەكی سروشتیی ئەو مێژوو و ڕابردووەن.

 
ئاخۆ ئەمانەن ئەو شۆڕشانەی كورد كە بەناوی ئازادی بۆ ئینسانی كورد و فەراهەمكردنی ژیانێكی شایستە و پڕكەرامەت و سەربەرزییەوە بەرپا كراون؟
هەقیقەتێك هەیە ئەویش ئەوەیە كە "شۆڕش بە ئەنجامەكانی دەپێورێ" واتە تا چەند ئەنجامەكانی شۆڕش بۆ ئەو پرنسیپانەی ئەمەكدارە كە بەناوییانەوە بەرپا كراوە، هەروەها شۆڕشگێڕیش بە"ئەو پرنسیپانەی كە بەناوی شۆڕشەوە بۆیان جەنگیوە و بەراوردكردنەوەی بە كەسێتی و ڕەفتار و بیروبۆچوونەكانی لەدوای شۆڕش".


هەڵبەتە ئێمە كە ئەمجۆرە بیرەوەرییانە دەخوێنینەوە، چیتر دوچاری شۆك نابین لەئاستی ئەو واقیعە دزێوەی كە وەكو بەرەنجامێكی ئەو جووڵانەوانە دێتە ئاراوە، چونكە درێژكراوەیەكی سروشتیی ئەو مێژوو و ڕابردووەن.

 
من پێم وایە نووسینەوەی ئەم ڕاستییانە و تۆماركردنی ڕاستەقینەی ئەو ڕووداو و مێژووانە و وردەكارییەكانیان، بۆ خوێنەری كورد و ئینسانی كورد و بەتایبەتیش لاوان و نەوەی تازە گەلێ پێویستن. ئێمە دەبێ بە چاوێكی كراوەوە، نەك نووقاوەوە، ڕووبەڕووی ئەو ڕابردووە تەڵخ و دزێوانەی خۆمان ببینەوە.

تا ئەمجۆرە ڕووبەڕووبوونەوانە نەبێت، ئێمە لە دەست كۆمەڵێك وەهم ڕزگارمان نابێت بەرامبەر بە هەموو ئەوانەی بەناوی نیشتمانپەروەری و سیاسەتەوە گەورەترین زیانیان بە كۆمەڵگای كوردی و ئینسانی كورد و مەسەلەی كورد گەیاندووە گورزی توندیان لێ وەشاندووە و ئەگەر مرۆڤی كورد ساڵێك لە وەدیهێنانی خەونی ئازادییەوە دوور بووبێت، ئەمان ئەو ساڵەیان بۆ كردووە بە سەد ساڵ.

 
لەڕاستیدا پێویستە ئینسانی كورد بە هۆشیاری و بە چاوێكی وردەوە هەموو ئەو كاراكتەرە سیاسییانەی خۆی هەڵبسەنگێنێت كە بڕێكی زۆری چارەنووسی ئەم كۆمەڵگایەیان لە دەستدایە و نابێ كوێرانە متمانەیان پێ بكات. دەبێ سیاسیی ئینساندۆست و مۆراڵیست لە كەسانێك جیا بكاتەوە كە سیاسەت وەكو دەمامك و ئامڕازێكی ماكیاڤێللیانە بەكار دەبەن بۆ گەیشتن بە ئامانج و بەرژەوەندییە تایبەتییەكانی خۆیان، وەكو لەم چەند دەیەیەی ڕابردوودا نموونەی بێشومارمان لێ بینیون.

،،

بەدرێژایی دەیان و بگرە سەدان ساڵە هێزە سیاسییەكانی كورد بەردەوام بە خەون بۆ ئازادی و فڕین دەستیان پێ كردووە و ئەنجامەكە بە هەوڵدان بۆ سڕینەوەی یەكتر و یەكترشكاندن و دروستكردنی قەفەس بۆ ئەو خەونانە شكاوەتەوە.

 


من هێندەی یادەوەرییەكانی تایبەت بە "شاخ"م خوێندوونەتەوە، پتر ئەو باوەڕەیان لا چەسپاندووم كە هیچ هێزێك یان حیزبێكی كوردی، خاوەنی گوتارێكی سیاسی و مۆراڵێكی سیاسی نەبووە، مەگەر لەسەر كاغەز. هەروەها هیچ ستراتیج و پلانێكی قووڵیان نەبووە، مەگەر (وەكو هەڤاڵیش لە چەند جێیەكی كتێبەكەیدا باسی لێ دەكات) بۆ سڕینەوەی نەیارەكانی ناوەوە و دەرەوەی حیزب، بە حیزبە كوردییەكانی ترەوە كە وەكو ئەوان لە بەرەی ئۆپۆزسیۆندا بوون. سەیر لەوەدایە تا ئێستاش ئەم مێنتاڵێتییە لەئارادایە.

 

جەخار، بەدرێژایی دەیان و بگرە سەدان ساڵە هێزە سیاسییەكانی كورد بەردەوام بە خەون بۆ ئازادی و فڕین دەستیان پێ كردووە و ئەنجامەكە بە هەوڵدان بۆ سڕینەوەی یەكتر و یەكترشكاندن و دروستكردنی قەفەس بۆ ئەو خەونانە شكاوەتەوە.

هەڤاڵ لە شوێنێكی كتێبەكەدا ئەم چارەنووسە بە چارەنووسێكی چون چارەنووسی كرمی ئاوریشم دەشوبهێنێت، كە ئەویش بەردەوام خەون بە فڕینەوە دەبینێت، كەچی خۆی قۆزاخەی قەفەسئاسا بەدەوری خۆیدا دروست دەكات.
لێرەشدا من پارچەشیعرێكی شاعیرێكی ئێرانیم هاتەوە یاد"حوسێن مونزەوی" كە ئەم وێنەیەی جوان بەرجەستە كردووە و دەڵێت:


چارەنووسێكی چەندە غەمگینە
كرمی ئاوریشم پڕ بەتەمەنێ
بەدەوری خۆیدا قەفەس ئەچنێ
كەچی خەیاڵی هەر لای فڕینە

چارەنووسی ئێمەی كوردیش وا بووە؛ لەكاتێكا هەمیشە خەونمان بە ئازادییەوە بینیوە، كەچی دواجار هەر خۆشمان قەفەسمان بۆ باڵندەی خەونەكانمان چنیوە. ئاخۆ ئەمە پێكهاتەی مرۆڤی كوردە؟ پێكهاتەی زەینی و كۆمەڵایەتیمان؟ من پێم وایە پێكهاتەی مرۆڤی كورد پێویستی بە توێكاری و شیكارییەكی وردی سایكۆلۆجی و سۆسیۆلۆجی هەیە لە چەشنی توێژینەوە وردەكانی "عەلی وەردی" بۆ كەسێتیی عێراقی.

 

بەش بە حاڵی خۆم، لەناو ئەو یادەوەرییانەی كە لەم ساڵانەی دواییدا خوێندوومنەتەوە، هەستم كردووە ئەمەی هەڤاڵ كوێستانی و ئەوەی مامۆستا پشكۆ نەجمەدین(واتە ئەزموون و یاد) ڕاستگۆیی و جوانی و چێژیكی تایبەت بە خۆیان هەبووە.

ڕەنگە بەشێك لە هۆكارەكەش پەیوەندیی بەوەوە هەبێت كە ئەمان خۆیان شاعیر و ئەدیب بوون و لە بانیژەی ئەو دنیایەوە ئەو یادەوەرییانەیان نووسیبێتەوە. هەڵبەتە هیچ یادەوەرینامەیەك كامڵ و بێ خەوش نییە و ئەوەش بڵێم كە بەشێكی زۆری یادەوەریی سیاسییەكان بریتین لە جۆرێك پاكانەكردن و هەر یەكە دەیەوێ بە شێوەیەك لە شێوەكان خۆی وەكو قارەمانێكی بێگەرد نمایش بكات و ئەوانی تر بە ترسنۆك و ناپاك وزیاتر زمانێكی سیاسی بەسەریاندا زاڵە، وەلێ لەم یادەوەرییانەی هەڤاڵدا(هەروەها م. پشكۆ)، زمانێكی شاعیرانەی پوخت و دڵنشین دەبینینەوە، كە جاری وایە دەمانباتەوە بۆ هەڕەتی لاوی و دڵداری و هەندێجار بۆ لای ژیانی سروشتیی لادێنشینەكان و عیشقی ناكامی "كاڵێ" و هەندێجار بۆ لای ئەم نووسەر و ئەو شاعیر، هەندێجاریش بۆ ناو بەرەكانی شەڕی دوژمن و شەڕی كورد- كورد و ململانێ ناشەریفەكان و كارەساتەكان و تاڵان و بڕۆ و بەناهەق كوشتنی كەسانێكی بێگوناه و هتد...

 

 
یەكێك لەو شتانەی كتێبەكە كە سەرنجی ڕاكێشام، ناونیشانەكەی بوو، كە بەلامەوە سەیر بوو. نیشتمانێك كە هەمیشە ئەم هەموو ململانێ ناشرین و ملشكاندن و سووكایەتی بەیەككردن و تاوان و پیلان و ناعەدالەتییانەی تیا بووبێت، چۆن دەكرێ نیشتمانێك بووبێت بۆ هەمووان؟


ئەم یادەوەرییانە بە زمانێكی سەردیی وەها سەرنجڕاكێش نووسراونەتەوە كە چێژی خوێندنەوەی ڕۆمانێكی جوان بە خوێنەرەكەی دەبەخشێت. بگرە هەندێجار هەست دەكەیت لە چاوی كامێرایەكی سینەماییەوە ڕووداوەكان و كەسەكان دەبینیت، ئەمە لەپاڵ زمانە ڕەوان و بێ گرێ و گۆڵەكەی هەڤاڵدا، گەرچی هەندێ هەڵەی تایپ و ڕێنووس لە كتێبەكەدا ماون، بەڵام لەچاو قەوارەی كتێبەكەدا زۆر نین و ئەمەش دەردی گەلێ كتێبی كوردییە.

،،

دڵنیاشم گەلێ ڕووداو و كارەساتی تریش لە هەگبەكەی هەڤاڵدا هەن و ماون، لێ ڕەنگە بەناچاری و لەبەر هەندێ ئیعتیبارات هەمووی نەخستبنە سەر كاغەز.

 


دەمەوێ بڵێم كتێبەكە زۆر زیاتر لەم چەند دێڕانە هەڵدەگرێت كە لەسەرم نووسیوە، بەڵام ئەمە هەر بەسەركردنەوەیەك و هەڵوەستەیەكە لەئاستیدا.


دڵنیاشم گەلێ ڕووداو و كارەساتی تریش لە هەگبەكەی هەڤاڵدا هەن و ماون، لێ ڕەنگە بەناچاری و لەبەر هەندێ ئیعتیبارات هەمووی نەخستبنە سەر كاغەز.

بەڵام هیوادارم ئەمە بەرگی یەكەم بێت و بە هەمان هەناسە لە بەرگی دووەمدا یادەوەرییەكانی تەواو بكات، چونكە بەدڵنیاییەوە ئەم كتێبەی، یەكێك دەبێت لەو كتێبانەی كە بەها و ئەرزشی خۆیان دەبێت لە كتێبخانەی كوردیدا و پێویستیشە هەموو مرۆڤێكی كورد بیخوێنێتەوە، تا بە بەشێكی زۆری لاپەڕە گەش و ڕەشەكانی مێژووەكەی خۆی ئاشنا بێت.