ئەو دوو ژنە كوردەی بۆ یەكەمینجار بوونە سەربازی عێراقی

لەكۆڵانەكانی سلێمانیدا نمایشیان پێ دەكرا

ئەو دوو ژنە كوردەی بۆ یەكەمینجار بوونە سەربازی عێراقی

546 خوێندراوەتەوە

 دوو ژنی كورد، كە بۆ یەكەمینجار بەرگی سەربازی سوپای عێراقیان پۆشی و بەشێوەیەكی فەرمی بونە سەربازی ئەو سوپایە، دانیشتوی شاری سلێمانی بوون. دیپلۆماتیك مەگەزین لەم راپۆرتەدا ناوی ئەو دوو ژنەو مێژووی بونیان بەسەرباز بڵاودەكاتەوەو چەند زانیارییەكی تری گرنگ دەخاتەڕوو.


سوپای عێراق كە لە شەشی كانونی دووەمی ساڵی 1921 دامەزرا، بەدرێژایی مێژووی وڵاتەكە، دژی خواست و مافەكانی گەلی كورد بەكارهێنراوەو هەمیشە بۆ سەركوتكردنی هاوڵاتیانی كورد جوڵێنراوە. بۆیە دانیشتوانی كوردستان وەك سوپایەكی بێگانەو داگیركەر تەماشایان كردووە.

 

،،

بەپێی گێڕانەوە مێژوییەكان، كودەتاكەی رەشید عالی گەیلانی لەمایسی ساڵی 1941، كەبە (شەڕەكەی رەشید عالی) ناودەبرێت، سۆزی كوردو نەتەوەكانی تری بەلای سوپای عێراقیدا راكێشاوە، بەو پێیەی لەو كاتەدا رەشید عالی گەیلانی دژی بەریتانیا جوڵاتەوە كە تا ئەو كاتە كۆڵۆنیای ئەو وڵاتە بووە.

 

 
لەگەڵ ئەوەی سوپای عێراق هەمیشە رۆڵی خراپی بینیوەو دژی كورد بووە، بەڵام لەچەند قۆناغێكی مێژووییدا كورد پەیوەندی بەسوپای عێراقییەوە كردووەو وەك سوپایەكی نیشتمانی لێی ڕوانیوە، بەتایبەت لەهەردوو كودەتاكەی رەشید عالی گەیلانی و عەبدولكەریم قاسمدا.

 
بەپێی گێڕانەوە مێژوییەكان، كودەتاكەی رەشید عالی گەیلانی لەمایسی ساڵی 1941، كەبە (شەڕەكەی رەشید عالی) ناودەبرێت، سۆزی كوردو نەتەوەكانی تری بەلای سوپای عێراقیدا راكێشاوە، بەو پێیەی لەو كاتەدا رەشید عالی گەیلانی دژی بەریتانیا جوڵاتەوە كە تا ئەو كاتە كۆڵۆنیای ئەو وڵاتە بووە.

 

،،

زۆرێك لەهاوڵاتیانی كوردستانیش پەیوەندی بەریزی سوپاوە دەكەن تا دژی ئینگلیزەكان بوەستنەوە كە لەگەڵ هاتنیان بۆ ناو عێراق و كوردستان لە ساڵی 1918 دژایەتی كوردو مافەكانی كردووە.

 

 
مێژونوسان باس لەوە دەكەن كە حكومەتی گەیلانی لەتەواوی عێراقدا هاوڵاتیانی ناونوس كردووە بۆ ریزی سوپای عێراقی و بەناوی جیهادو غەزاوە دژی كۆڵۆنیالیستی بەریتانی بەكاریهێناون.

زۆرێك لەهاوڵاتیانی كوردستانیش پەیوەندی بەریزی سوپاوە دەكەن تا دژی ئینگلیزەكان بوەستنەوە كە لەگەڵ هاتنیان بۆ ناو عێراق و كوردستان لە ساڵی 1918 دژایەتی كوردو مافەكانی كردووە.

 
جەمال بابان نوسەرو دیاری كورد لەبواری مێژوودا باس لەوە دەكات كە لەشاری سلێمانی ژمارەیەكی زۆر لەهاوڵاتیان خۆیان ناونوس كردووە بۆ ریزی سوپای عێراقی، كە لەنێویاندا دوو ژن هەبوون.


بەپێی راپۆرتێكی ژمارە 6ی گۆڤاری رەنگین، لەمایسی ساڵی 1941 دوو ژنی كورد لەشاری سلێمانی، خۆیان ناونوس كردووە بۆ ریزی سوپای عێراقی و ناویان وەك یەكەمین دوو ژنە كوردی سەربازی سوپای عێراقی تۆماركراوە.

 

،،

ئەم دوانە بەرگی سەربازیان لەبەركرابوو، لام وایە حاجی عەتیە نائیب عەریف بوو. ئەم ئافرەتانەیان بەشارو ناوچەكانی سلێمانیدا ئەگێڕا تاكو هەستی خەڵك ببزوێنن و بێنە ریزی سەربازییەوە بۆ پارێزگاری لەوڵات، بەراستی ئەمانەش كەم یا زۆر كاریان كردە سەر خەڵكەكەو گەلێك كەس ناوی خۆیان تۆماركرد بۆ غەزا.

 

 
لەگۆڤارەكەدا ئەوە هاتووە كە ئەو دوو ژنە لەژێر كاریگەری وتارێكی مەلا مستەفا حاجی رەسولدا ناویان تۆماركردبوو، كە لەبەردەم مزگەوتی گەورەی شاری سلێمانیدا هاوڵاتیانی هان ئەدا پەیوەندی بەسوپای عێراقییەوە بكەن و وەك خۆبەخش پارێزگاری لەوڵات بكەن.


لەوبارەوە جەمال بابان دەڵێت: "وەك بیرم دێت، دو ئافرەت تەتەوعیان كردبوو لەریزی سەربازەكاندا، یەكێكیان حاجی عەتیەی ناوبوو، ژنێكی سوروسپی چاوشینی تێكسمڕا بوو، ئەوسا تەمەنی پەنجا ساڵ ئەبوو، ئەویتریان ئامە ئێرانی ناوبوو، ئەمەیان ژنی كابرایەكی نانەوابوو تەڵاقی دابوو، ئافرەتێكی جوانكیلە بوو، ئەم دوانە بەرگی سەربازیان لەبەركرابوو، لام وایە حاجی عەتیە نائیب عەریف بوو. ئەم ئافرەتانەیان بەشارو ناوچەكانی سلێمانیدا ئەگێڕا تاكو هەستی خەڵك ببزوێنن و بێنە ریزی سەربازییەوە بۆ پارێزگاری لەوڵات، بەراستی ئەمانەش كەم یا زۆر كاریان كردە سەر خەڵكەكەو گەلێك كەس ناوی خۆیان تۆماركرد بۆ غەزا."

ئەگەرچی لەهیچ لاپەڕەیەكی مێژووی كوردا گرنگی بەم بابەتە نەدراوەو وەك پێویستیش لێكۆڵینەوەی لەسەر نەكراوە، بەڵام ئەم گێڕانەوە مێژوییەی جەمال بابان و راپۆرتی گۆڤارەكە، دوو بەڵگەی گرنگن كە دەتوانرێت لەداهاتوودا پشتیان پێ ببەسترێت.

 

author photo

ڕۆژنامەنووس