ئێران دەیەوێت سوننەكانی عێراق دژ بە ئەمەریكا هان بدات

ئێران هەوڵی دروستكردنی "بەرەی بەرگری عێراقی" لەدژی ئەمریكییەكان دەدات

ئێران دەیەوێت سوننەكانی عێراق دژ بە ئەمەریكا هان بدات

745 خوێندراوەتەوە

لە نێوان ساڵحیە و حارسیە لە ناوەڕاستی بەغدای پایتەخت، زۆرینەی بارەگاكان‌و نوسینگەی هێزە سیاسییەكانی لێیە، سەركردەی هێزە سیاسییەكان هۆشداری ئەدەن لە جوڵەی جدی لە لایەن هێزەكانی ئێرانی بۆ دروستكردنی "بەرەی عەرەبی سوننی" بۆ دژایەتیكردنی بوونی سوپای ئەمریكی لە عێراقدا، بە ئامانجی دەركردنی هێزەكانی ئەمریكا لە عێراق‌و دواتریش جوڵاندنی جەماوەر و بەشداریپێكردنی عەرەبی سونی‌و شیعە.

 بۆ ئەوەی كارەكە لە سەری هێزە سیاسەكان‌و میلیشیاكانی نزیك لە ئێراندا نەشكێتەوە، وە ئەوان هۆشداری ئەدەن كەوا لە شارەكانی باكور و ڕۆژئاوای عێراق كار ئەكرێت بۆ ئەوەی گۆڕەپانەكە بكرێتە هۆكاری دروستكردنی ململانێیەكیتری نوێ‌ و خەڵكەكە باجەكەی بدات و بكرێتە قوربانی.

بە پێی دزەپێكردنی هەواڵەكان لە ناو پەرلەمانی عێراقی، لە شاری بەغدا چەند لایەنێكی ئێرانی و عێراقی نزیك لە ئێران لەگەڵ هێزە سوننییەكان و سەرۆك عەشیرەتەكان و ئەو لایەنانەی ئامادەنین قبوڵی بونی هێزی ئەمریكی لە ناوچەكە بكەن لەسەر خەتن‌و لە پەیوەندی دان، بەتایبەتی ئەوانەی هەر لە سەرەتای لێدانی عێراق دژی سوپای ئەمریكا وەستانەوەو بەرگرییان كرد، بۆ ئەوەی بتوانن بەرەیەكی سوننی فراوان لە هەمو ئاستەكانی جەماوەری و سیاسی لە دژی سوپای ئەمریكا دروست بكەن.

،،

 هۆشداری ئەدەم كە هاوڵاتی عێراقی ببێتە بەربەستێك لەبەردەم پڕۆژەو بەرژەوەندی ئێران لە عێراقدا، گەلانی عێراق زۆر لەوە زیاتر توشی هەژاری و نەداری ببن لەوەی كە ئەمرۆ بەسەریان هاتووە

"ئەسیل نوجەیفی" سەركردە لە هاوپەیمانی بڕیاری عێراقی‌و پارێزگاری پێشوی شاری موسڵ بۆ ڕۆژنامەی عەرەبی نوێ‌ دووپاتی ئەو زانیاریانە ئەكاتەوەو ئەڵێت:" ئەو جوڵەیە ماوەیەك پێش ئێستا دەستی پێكردووە نەك ئێستا، وە ئەو زانیاریانە ماوەیەك لەمەوبەر وەرم گرتن كە پێكهاتووە لە نەخشەی دروستكردنی هێز و كەتائیبی عەرەبی سوننی، بۆ ڕوبەروبونەوەی سوپای ئەمریكی لە عێراق، لەسەرووی هەموشیانەوە ئازادی لە دژی بوونی ئەمریكا، بەتایبەتیش بوونی هەموو سوپای ئەمریكا لە شار و ناوچەكانی عەرەب نشین لە باكور و ڕۆژئاوا و ناوەراستی عێراق".

هەروەها نوجەیفی وتیشی:"چەند پەیوەندییەك لەگەڵ هێزە سوننیەكان هەیە، لەوانە پەیوەندیكردن‌و پەیوەندی دروستكردن لەگەڵ هێزەكان و كەسایەتییە سوننیەكانی پێشوو بۆ بەرگری كردن لە بەرامبەر بوونی هێزی ئەمریكی لە عێراقدا، بۆ كردنەوەی پەیوەندی لەگەڵیان بەناونیشانی (جەنگان لەگەڵ ئەمریكا) بەوپێیەی جوڵەكە بە سروشتی خۆی لە ئاستێكی تەسكدایە، بەڵام پرۆسەی هاندانی سووننی هەیە لەسەر پرۆژەی بەرگری نوێ‌ لە بەرامبەر ئەمریكا، پێشموایە ئەوەیان جدییە، كارەكەش بە خۆپیشاندان و هاندانی ڕاگەیاندن بۆ ئێران لەبەرامبەر بوونی هێزی ئەمریكا لە عێراق كۆتایی نایەت".

ئەسیل نوجیفی

نوجەیفی بەردەوام دەبێت‌و دەڵێت:" ناوچە سوننیەكان لاوازن و هەژارن، بۆیە ئەكرێت لە ڕێگەی پارەو داراییەوە ئستیغلال بكرێن تا بەو كارە هەستن، هەروەها ئەوەی لە سوننەكان ئامادە بێت نەخشەكە جێبەجێ‌ بكات و ئامادە بێت ئەوە شوێن و هەیمەنەی تایبەتی پێئەدەن، لە ڕێگەی هەژموونی ئێران كە گرینگی بە عێراق ئەدەن".

نوجیفی وتیشی:" بابەتەكە ڕاستە پێشنیار كراوە لە ڕێگەی هەندێك سیاسییەوەكە بەم دواییە بوونەتە نوێنەری عەرەبی سوننە، ئەوانەش لاوازن و لە ناو شەقامیشدا هیچ هەژموون و توانایەكیان نییە، تەنها ئەوەیە لە پلان و نەخشەی ئێرانەوە نزیكن".

نوجەیفی هۆشداری ئەدات‌و دەڵێت:" لە هەندێك بەربەستی تازە لە لایەن گەلی عێراقەوە لە ژێر ناونیشانی (كۆڵەكەی ململانێی "ئێرانی ئەمریكی" لە عێراقدا)".

نوجەیفی لەكۆتایی قسەكانیدا دەڵێت:" هەموو گەلی عێراق پێوویستە خۆی دور بگرێت لە هەر ململانێیەكی داهاتوی نێوان تاران‌و واشنتۆن، وە لە بەرژەوەندیمانە بە ئازادی بمێنینەوە، نەك یاریچی بین، وە سەربەخۆی و ئارامی عێراق لە هەمو كارێكی تر گرینگرە، وە هۆشداری ئەدەم كە هاوڵاتی عێراقی ببێتە بەربەستێك لەبەردەم پڕۆژەو بەرژەوەندی ئێران لە عێراقدا، گەلانی عێراق زۆر لەوە زیاتر توشی هەژاری و نەداری ببن لەوەی كە ئەمرۆ بەسەریان هاتووە".

،،

پاڵپشتیكردن‌و یارمەتیدانی هێز و لایەنەكانی سوننی لە دژی ئەمریكا، شەرێكە بە ئامراز و پاڵپشتی دەرەكی، چونكە ئەیانەوێت عێراق بكەوێتە بەردەم بێ‌ سەروبەرییەكی گەورەو پاشاگەردانی بێت، ئەوەش بەهەموو شێوەیەك رەتكراوەیەو جێگای قبوڵ نیە

رەعد دەهلەكی

رەعد دەهلەكی ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران و سەركردەی هاوپەیمانی نیشتیمانی بەسەرۆكایەتی ئەیاد عەلاوی دەڵێت:" ئەو زانیاریانە ماوەیەكە لە گۆرەپانەكەدا ئاڵوگۆریان پێدەكرێت".
ڕەعد لە لێدوانێكیشیدا لەگەڵ عەرەبی جەدیددا دەڵێت:" ئەو یاریە تازەیە ترسمان لێی هەیە، بەڵام پێموایە شەقامی عێراقی زۆر لەوە هۆشیار ترن‌و ئەو كارانە كاریگەری لەسەریان نابێت، بەتایبەتی دانیشتوانی شارە عەرەبیە سوننیەكانی باكور و باشوری عێراق".

دەهلكی دەشڵێت:" پێوویستە لەسەر حكومەت هەڵوێستی ڕاشكاوانەی لەوبارەیەوە هەبێت، كە ئایا لەدژی لایەنێك پاڵ ئەداتە لایەنێكی تر، یان بەبێ‌ لایەنی ئەمێنێتەوە؟، چونكە نادیاری و ناڕوونی عێراق وایكردووە ببێتە گۆرەپانی ململانێكان و یەكلایی كردنەوەی كێشەكان".

دەهلكی بەردەوامەو دەڵێت:" ناوچەكانی ڕۆژئاواو باكوری عێراق بەتەواوەتی وێران بوون و ئێستا وا خەریكە دووبارە ئاوەدان ئەكرێنەوەو ئاوارەكان ئەگەرێنەوە بۆ شوێنی خۆیان، ئەوكارەش پێوویستی بە هەوڵی هاوپەیمانی نێدەوڵەتی هەیە، دوای ئەوەی حكومەت بریاریدا ئاوەدانی بكاتەوەو ئاوارەكانیش بگرێتەوە بۆ شوێنی خۆیان‌و ژیانیان بۆ بگەرێتەوە".

دواجار دەهلەكی دەڵێت:" پێموایە عەرەبی سوننە یارمەتییەكی مەترسیدارە وەری دەگرێت، چونكە ئەو ناوچانەی بەسەریدا زاڵبوون، پێوویستی بە یارمەتی و دەست بۆ درێژ كردنی لایەنە نێودەوڵەتیەكانە، تا جارێكیتر چەك هەڵنەگرنەوەو لە چەك دور بكەونەوە".

دەهلكی پێیشیوایە:" پاڵپشتیكردن‌و یارمەتیدانی هێز و لایەنەكانی سوننی لە دژی ئەمریكا، شەرێكە بە ئامراز و پاڵپشتی دەرەكی، چونكە ئەیانەوێت عێراق بكەوێتە بەردەم بێ‌ سەروبەرییەكی گەورەو پاشاگەردانی بێت، ئەوەش بەهەموو شێوەیەك رەتكراوەیەو جێگای قبوڵ نیەو خەریكە دووبارە ئەكەوینەوە ناو تونێلێكەوە كە ئەوسەری دیار نییە".

،،

تاران سەركەوتو بوو لە پێدانی دڵنیایی بە فراكسیۆنە سوننیە عەرەبیەكان‌و بەدەنگدان بۆ بەرژەوەندی هاوپەیمانی فەتح و دەوڵەتی یاساو داوەری كردن بە دەركردنی هێزی بیانی‌و لە ناویشیاندا هێزەكانی ئەمریكا لە عێراقدا

فالح عیساوی

بەڵام (فالح عیساوی) ئەندامی پەرلەمان لە شاری فەلوجەی ڕۆژئاوای بەغداو لە هاوپەیمانی میحوەر دەڵێت:" ساڵی 2019 وەكو ساڵی 2003 نییە بەرگری ئەمریكیەكان تەواو بووەو ناكرێت لە ئێستادا دژایەتی ئەمریكیەكان بكرێت، ئەوكات بەبیانووی داگیركردنی عێراقەوە دژایەتی ئەكران خەڵكێكی زۆریان شەهید كرد، بەڵام ئێستا كارەكە تەواو پێچەوانە بۆتەوە".

عیساوی دەشڵێت:" ئێمە وەكو پێوویستیەكی گرینگ و هاوپەیمان و هاوڕێ‌ و دۆست هەڵسوكەوت لەگەڵ ئەمریكیەكان ئەكەین، وە ئەوانیش یارمەتی ناوچە وێرانەكان ئەدەن و ئاوەدانی ئەكەنەوە، بۆیە هەموو كارێك لە دژیان رەت ئەكەینەوە، ئەوەی لەدژیان بكرێت كاری تێكدەرانەو تیرۆرستییەو بەرگری نییە، ئەوەش بۆچونی ئێمەیە وەكو هاوپەیمانی میحوەر كە نوێنەرایەتی هەموو ناوچە سوننیەكان ئەكەین".

لە پەیوەندیەكی تەلەفۆنیدا بۆ عەرەبی جەدید عیساوی وتوویەتی:" هەر پلانێكی دواڕۆژ بۆ داهاتوو لەو چوار چێوەیەدا پێشوازی لێناكەین‌و رەتی دەكەینەوە، وە ڕۆڵەكانمان پێش هێزەكانی ئاسایشی عێراق روبەروویان ئەبنەوە".

لە لایەكی ترەوە ئەندامێكی پەرلەمانی عێراقی لە هاوپەیمانی ئیسلاح دەڵێت:" بەدیاری كراوی لایەنەكانی نزیك لە ئێران سەر بە پاسەوانی شۆڕشن و كار لەسەر كەسایەتیەكان‌و هێزە عەرەبیە سونیەكان دەكەن بەتایبەتی لە شارەكانی ئەنبار و سەلاحەدین و موسڵ و دیالە و بەغدا و كەركوك، بە ئامانجی ڕاپەرین و كۆبونەوەی جەماوەری لە دژی بوونی هێزی سەربازی ئەمریكا لە عێراقدا".

ئەو ئەندامەی هاوپەیمانی ئیسلاح وتیشی:" ڕاگەیاندنی رەتكردنەوەی بوونیان و بانگەواز كردن بۆ هەڵگرتنی چەك لە دژیان، بەو پێیەی هێزەكانی ئەمریكا هێزی داگیركەرن، وە ئێران لە 2003وە تا 2011 هەوڵ ئەدات بە عەمەلی لە پەیوەندی دابێت لەگەڵ هێزە سوننیەكان تا بوونی ئەمریكی رەت بكەنەوەو بەرگری بكەن، ئێستاش دوبارە لە هەوڵدان".

ئەو پەرلەمانتارە كە نایەوێت ناوی بهێنرێت دەڵێت:" تاران سەركەوتو بوو لە پێدانی دڵنیایی بە فراكسیۆنە سوننیە عەرەبیەكان‌و بەدەنگدان بۆ بەرژەوەندی هاوپەیمانی فەتح و دەوڵەتی یاساو داوەری كردن بە دەركردنی هێزی بیانی‌و لە ناویشیاندا هێزەكانی ئەمریكا لە عێراقدا".

لە ئێستادا ئامادەكاری بۆ ئەو پرۆژەیە دەكرێت لەلایەن تیمێكی سیاسی لە پەرلەمانتارانی ئێستاو پێشوو، كە شوێنكەوتەی هاوپەیمانی فەتح بن بە سەرۆكایەتی هادی عامری، وە دەوڵەتی یاسا بن بە سەرۆكایەتی نوری مالیكی.

،،

روبەرووبونەوەی ئەمریكاو ئێران شتێكی چاوەروان كراوەو دڵنیاش نین، لە ئێستادا زیاتر شەری سیاسی و شەرە قسەیە

لیقا مەكی توێژەر لە كاروباری عێراقی، سەرنج لەسەر ئەو زانیاریانە ئەدات‌و ئەڵێت: "ئەو دەرەنجام و بەخشینانە لە لایەن ئێرانەوە پێشبینی و چاوەڕوان كراون، ئامانجەكەش بە سروشتی بارودۆخەكە ئەزانێت كەوا كۆبوونەوەی تەنها جەماوەری ئەتوانێت‌و گەورەترین هێزە لە ئێستاو داهاتوودا روبەرووی ئەمریكا لە عێراق ببێتەوە".

مەكی بەردەوامەو ئەڵێت:" هاوەڵ پەیداكردنی عەرەبی سوننەی عێراقی خزمەت بە ئامانجەكانی ئێران ئەكات، كە بە دوو ئاراستە كار ئەكەن: ئاراستەی یەكەمیان خەڵكەكە وا حاڵی بكەی كە روبەروبونەوەی هێزەكانی ئەمریكا بە هەموو عێراقیەكان دەكرێت، نەك تەنها یەك هێزی شیعەی نزیك لە ئێران، ئاراستەی دووەمیان دەستەبەركردنی پرۆسەی چەكداركردن، لە حاڵەتێكدا ئەگەر زیانی هەبوو، ئەوە لە ناوچەكانی باكور و ڕۆژئاوای عێراق ئەبێت، و هیچ زیانێكی بۆ ناوچەكانی شیعە نشین نابێت، بەتایبەتی ئەگەر ئەمریكیەكان وەڵامیان دایەوەو پەرچە كرداریان هەبوو، ئەوە لە ناوخۆی سوننە نشین ئەبێت و وێران ئەبێت، دواجاریش زیانەكەو ماڵوێرانیەكەش هەر بۆ سوننەكان ئەبێت".

مەكی زیاتر ڕوونی ئەكاتەوەو ئەڵێت:" عێراق بەو ناونیشانە ئامادەیە بۆ پاشاگەردانییەكی تری نوێ‌، بەڵام لەهەمان كاتدا روبەرووبونەوەی ئەمریكاو ئێران شتێكی چاوەروان كراوەو دڵنیاش نین، لە ئێستادا زیاتر شەری سیاسی و شەرە قسەیە".

مەكی بەردەوامەو دەڵێت:" واشنتۆن تا ئێستا هەموو بۆچونەكانی بەكار نەهێناوە، وە هیچ هێرشێكی نەگرتۆتەبەر تا ڕێگە بدات بە ململانێی چەكداری، وە ئەمریكا تا ئێستا چاوەڕوانی كۆبونەوەی لوتكەی (وارشۆ)یە كە بریارە لە مانگی داهاتوودا ببەسترێت، وە سروشتی هاوپەیمانی تازە بۆ روبەروبونەوەی ئێران پێویستی بە تەشكیلەی تازەیە، هەروەها پێویستی بە توانای چارەسەركردنی كێشەكانی كەنداوی هەیە، لەبەر ئەوە لەگەڵ بوونی جیاوازیەكانی نێوان وڵاتە هاوپەیمانەكان لەگەڵ ئەمریكا، بەڵام وەكو سەرەتایەك روبەرووبوونەوەی ئێران هێشتا قورسەو كارێكی ئاسان نییە" .

 

author photo

شارەزای کاروباریی عێراق