ئێران دەبێتە دۆڕاوی جەنگی سوریا؟

بۆچی ڕووسیا بەرانبەر هێرشە موشەكییەكانی ئیسرائیل بۆسەر ئێران لەسووریا بێدەنگە؟

ئێران دەبێتە دۆڕاوی جەنگی سوریا؟

628 خوێندراوەتەوە

وەرگێڕانی لە فارسی یەوە:بڕیار ئەحمەد


جەنگی سوریا خەریكە بە زیانی ئێران تەواو دەبێت، ئیسرائیل هێرشە موشەكییەكانی بۆ بنكەكانی سەر بە ئێران لەناو خاكی سوریا چر تر كردۆتەوە، ڕووسیاش لە هەوڵدایە كە ئێران لە موعادەلاتی سیاسی‌و ئابوری سوریا رۆڵ نەبینێت.

،،

"فلاحت پیشە" گلەیی لە بەشار ئەسەد كردوەو گوایە بەشار ئەسەد لەچاو ئێراندا فرسەتی باشتر بە ڕووسەكان دەدات 

"حشمت اللە فلاحت پیشە" بەرێوەبەری كۆمیسیۆنی ئاسایشی میللی‌و سیاسەتی دەرەوەی ئەنجومەنی شورای ئیسلامی ئێران كە لەم رۆژانەی دوایدا بەسەرۆكایەتی وەفدێك سەردانی سوریایی كرد، لە دیدارێكدا بە (عماد خمیس) ی سەرۆكوەزیرانی سوریایی وتوە یارمەتیەكانی ئێران پێوویستە كۆتایی پێبهینریت، "فلاحت پیشە" ئەو یارمەتیانەی كە جمهوری ئیسلامی ئێران پێشكەشی كردوە بە (حق الناس)ناوی بردووە.


بەوتەی بەڕێوەبەری كۆمیسیۆنی ئاسایشی میللی ئەنجومەنی شورایی ئیسلامی، لەساتی واژۆكردنی هەندێك لەو پرۆتۆكۆڵانەی كە لە نێوان هەردوو دەوڵەتی سوریاو ئیراندا لە ئان‌و ساتی جەنگدا كراوە وا پیشبینی كراوە كە ئەو تێچوونانە بگەڕێنریتەوە بۆ ئێران، بەڵام لەلایەن سوریاوە كات بە فیڕۆ دراوەو كار بۆ گەڕاندنەوەی نەكراوە.

"فلاحت پیشە" لەو دیدارەدا گلەیی لە بەشار ئەسەد كردوەو گوایە بەشار ئەسەد لەچاو ئێراندا فرسەتی باشتر بە ڕووسەكان دەدات دەڵێت:"جمهوری ئیسلامی ئێران و رووسیا لە پارێزگاریكردنی سوریا هاوتا بوون، وە پێوویستە لە بواری ئابوریدا هەلی وا بخاتە بەردەم هەردوو وڵات كە هیچ لایەكیان هەست بە پەراویز بوون نەكەن، بەریوەبەری كۆمیسیۆنی ئاسایشی میللی و پەیوەندیەكانی دەرەوەی ئەنجومەنی شورای ئیسلامی ئێران بە شێوەیەكی تایبەت بەشێك لەو پەراوێز خستنانەی باس كردوە كەبەرامبەر ئێران كراوە لەلایەن سوریاوە، لە نێویشیاندا نارەزایەتی بەرامبەر بەوە دەربڕیوە بۆچی كەشتیەكانی ئێران ناتوانن لەبەندەری تەرتوس لەنگەر بگرن، بەئاگابوون لەوەی بنكەیەكی سەربازی سوریا لەنزیك ئەم بەندەرەوە هەیە، ڕێ گرتن لە لەنگەر گرتنی كەشتییە ئێرانیەكان ناتوانێ بێ رەزامەندی ڕوسیا بێت.

،،

باسكردنی ئەم بابەتانە لەلایەن ئەندامانی ئەنجومەنی شوراو فەرماندە پلە باڵاكانەوە ئەو راستییە زیاتر تۆخ دەكاتەوە كە جمهوری ئیسلامی ئێران بەهۆیی رێكەوتنی ژێر بەژێری مۆسكۆ و دیمەشق و مۆسكۆ لەگەڵ ئەمریكاو ئیسرائیل ببیتە دۆڕاوترین لایەنی جەنگی سوریا

 

ئاماژە گەلێكی ناڕەزایەتی ئێران لە ئەسەد


"فلاحت پیشە" یەكەم بڵند پایەی ئێران نییە كە داوای كۆتایی هێنان بە خەرجیەكانی ئیران ئەكات بۆ حكومەتی سوریا، نزیكەی ساڵێك پێش ئێستا "یەحیا رەحیم ئیفوی" فەرماندەی پلە باڵای سوپایی پاسداران وتبوی پێویستە حكومەتی ئێران ئەو خەرجیەی لە سوریا كردویەتی وەری بگرێتەوە، چونكە سورییەكان لە ئێستادا ئامادەگیان تێدایە لەو نەوت و گاز و كانزایانەی هەیانە ئەم تیچوونە داراییانە بگەرێننەوە.


لە مانگی یەكی ساڵی 2018 دا "بهروز بنیادی" ئەندامی ئەنجومەنی شورایی ئیسلامی ئێران وتبوی بەشار ئەسەد بە هەموو توانایەكی هاو نەوایی لەگەڵ پۆتیندا كردووە، هەتا ئەو شەهیدانەشی كە لە سوریا داومانە بێ بایەخ و كەم ڕەنگی كردووە، ئەم قسانەی بونیادیش لەپاش ئەو قسەیەكی بەشار ئەسەد دێت كەوتبوی" سەركەوتنی بونیاد گەرایانەی ئیسلامی لە سوریا تەنها بەر سوپایی سوریا دەكەوێت"، بونیادی هەروەها وتبووی دور نییە ئەسەد و پۆتین لە پێناوی بەرژەوەندیەكانی خۆیاندا نەیان كەنە قوربانی بۆ دۆناڵد ترامپ و ناتانیاهۆ.


باسكردنی ئەم بابەتانە لەلایەن ئەندامانی ئەنجومەنی شوراو فەرماندە پلە باڵاكانەوە ئەو راستییە زیاتر تۆخ دەكاتەوە كە جمهوری ئیسلامی ئێران بەهۆیی رێكەوتنی ژێر بەژێری مۆسكۆ و دیمەشق و مۆسكۆ لەگەڵ ئەمریكاو ئیسرائیل ببیتە دۆڕاوترین لایەنی جەنگی سوریا.

،،

لە ماوەی ساڵ و نیوێكی رابردودا ئیسرائیل 800 ڕۆكێت و خومپارەی بە خاكی سوریاوە ناوە

 

ڕۆڵی شاراوەی ڕوسیا لەپاشەكشەی ئێران لە سوریا

لەراستیدا ڕوسیا دووساڵ پێش ئیستا لەسەر پاشەكشەپێكردنی هێزەكانی كۆماری ئیسلامی ئێران لەسوریا لەگەڵ هەریەك لە ئەمریكاو ئیسرائیل ریكەوتووە. لەسەرەتادا ڕێكەوتنەكە وابوو هێزەكانی" ئیران و حزب الله " 80كم لە بەرزاییەكانی جۆلان دور بكەونەوە، لە جێگەیان هێزەكانی سوپای سوریا جێگەیان بگرنەوە، بەڵام لەگەڵ چونی دوناڵد ترامپ بۆ كۆشكی سپی ئیسرائیل لۆبی بۆ كێشەكانی خۆیی لە كۆشكی سپیدا زیاتر كردو بڵاوی كردەوە رێگە نادات هەتا یەك سەربازی ئێرانی‌و حزبالله لەسەر سنورەكانی بێت.
لەگەڵ هەڕەشەكانیدا ئیسرائیل هێرشە موشەكی و ئاسمانیەكانی خۆی بۆ سەر مۆڵگەو بارەگاو ئەمبارە چەك‌و كەرەسە سەربازییەكانی هێزەكانی ئێران و حزب اللە زیاتر كردوە.


لەمانگی نۆیی ساڵی 2018 ی ڕابوردودا ڕۆژنامە ئیسرائیلیەكان لە زاری سوپایی ووڵاتەكەیانەوە بڵاو یان كردەوە لەسەرەتایی ساڵەوە تا ئەو كاتە زیاتر لە 200 ئامانجیان لە خاكی سوریا پیكاوە كە هێزو كەرەسە جەنگیەكانی كۆماری ئیسلامی و حزب الله ی تێدابووە. هەر لەو راپۆرتانەدا هاتووە لە ماوەی ساڵ و نیوێكی رابردودا ئیسرائیل 800 ڕۆكێت و خومپارەی بە خاكی سوریاوە ناوە، تازە ترین هێرشیشی بۆ ناوەندی لەشكری قودس بوو لەناو خاكی سوریادا، كە كوژرانی 11ئەندامی سوپای قودسی لێكەوتەوە كە بەپێی "روانگەی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤ "تەنها دوان لە كوژراوەكان سوریبوون، ئەوانیتر خەڵكی دەرەوەی سوریا بوون.


بۆیەكەمجاریش سوپایی ئیسرائیل راستەوخۆ بەرپرسیاریەتی خۆیی لەو هێرشانە راگەیاندو خستیە ئەستۆیی خۆی، بێگومان ئەم هێرشانە مەبەستی سەرەكی دەركردنی سوپای ئێران و حزب اللە یە لە ناو خاكی سوریادا ئەمەش بێ هەماهەنگی روسیا ناكرێت، بۆ بەدەستهێنانی ئەم ڕێكەوتننامەیەش ناتانیاهۆ لە ماوەی ساڵانی 2015 تا مانگی نۆیی 2018 نۆجار دیداری لەگەڵ پۆتین ئەنجام داوەو دەر ئەنجامی ئەم دیدار و گفتوگۆیانەشی بەسەركەوتن ئامیز ناو بردوەو جارێكیش بڵاوی كردۆتەوە پاراستنی ئیسرائیل لەلایەن حزبواللەو ئێرانەوە پشتیوانی مۆسكۆی هەیە.

،،

ئەوە بەدیار دەكەوێت كە مۆسكۆ نەك ناڕازی نییە بە هێرشەكانی ئیسرائیل، بەڵكو لەڕووی ستراتیجیشەوە بە قازانجی خۆی دەزانیت

 
بۆچونی مۆسكۆ لەبارەی هیرشەكانی سوپایی ئیسرائیل

بیدەنگی مۆسكۆ بەرامبەر 200 هێرشی ئاسمانی موشەكی ئیسرائیل لەماوەی 18 مانگدا هێرشی دوای ئەو هێرشانەش كەتا ئەمڕۆكەش بەردەوامە، پشتیوانی مۆسكۆیە بۆ ئەو هێرشانە، قسەكانی ناتانیاهۆ! ئەو پرسیارەش دێنیتە گۆڕێ كە هۆكاری بێدەنگی مۆسكۆ لەم هێرشانە چیە؟
وەڵامی ئەم پرسیارانە بۆ ئەو كەسانەی هەنگاو بەهەنگاو چاودێری پەیوەندیەكانی مۆسكۆ و تەل ئەبیب ئەكەن رۆشنە.


لە قۆناغی ئیستادا، مۆسكۆ ئامادەنیە ئارامییەك كە بە خەرجیەكی زۆر بۆ حكومەتە لەرزینراوەكەی بەشار ئەسەد بەدەستی هێناوە لەگەڵ ئایندەیەكی ئارام و ئاسایشدا لەگەڵ ئێراندا دابەشی بكات، كە لە ئێستادا مانەوەی ئەم حكومەتەی ئێران خۆشی كەوتوەتە مەترسیەوەو ناتوانرێت هیچ گرەوێك لەسەر ئاییندەی بكرێت.
- لە قۆناغی دووەمدا، پۆتین ئەیەوێت لەدوایی بەدەست هێنانی ئارامی و ئاسایش بۆ سوریا رۆڵی سەرەكی لە بنیاتنانەوەی سوریا خۆی بیبینێت، لەم ڕێگەیەوە بەشێكی زۆری ئەو خەرجیانەی لەسوریا بەهۆیی جەنگەوە لەدەستی چووە وەك قەرەبو وەری گرێتەوە، پۆتین لەم چەند مانگەی دوایدا هەوڵێكی بێوچانی داوە بۆكۆكردنەوەی هاوكاری بۆ دوبارە بنیات نانەوەی سوریا، بەتایبەت ڕووی لەوڵاتانی ئەوروپی كردوەو داوای لێكردون ڕۆڵ بگێرن بەدابینكردنی پارە بۆ ئەو مەبەستە، لەم دەر ئەنجامەدا ئەوە بەدیار دەكەوێت كە مۆسكۆ نەك ناڕازی نییە بە هێرشەكانی ئیسرائیل، بەڵكو لەڕووی ستراتیجیشەوە بە قازانجی خۆی دەزانیت.
- لەقۆناغی سێیەمدا، ئاسایشی ئیسرائیل چەندێك بۆ ڕۆژئاوا گرنگە، هێندەش بۆ ڕووسیا گرنگی هەیە، بەسەیركردنی ئامارێك درك بەو راستییە دەكرێت ئاسایشی ئیسرائیل لەگەڵ بەرژەوەندی نیشتمانی روسیادا هاوتەریبە، چونكە رەوەندی رووسی لە ئیستادا 15%ی ئەو 8 ملیۆن دانیشتوانە پێك دەهێنێت كەلە ئیسرائیلدا دەژین.
- لەدوای زمانەكانی عیبری و عەرەبیەوە زمانی رووسی سێیەم زمانە كە بەكار دەهێنرێت، لە پیش لەناو چوونی یەكێتی سۆڤیەتی جاران ئیسرائیل لەو 8 وڵاتەبوو كەزمانی رووسی تیدا بە ئاسایی بەكار دەهێنرا.


هۆكارێكیتر كەوای لە پۆتین كردوە بێدەنگ بێت لە هێرشەكانی ئیسرائیل لەخاكی سوریادا، ئەو پەیوەندیە گەرم و گوڕە ئابوریەیی نێوان ئەم دوو وڵاتەیە، بەتایبەت لەم ساڵانەی دوایدا زۆر تۆخبووەتەوە.
گەشتیارە روسیەكان ساڵانە دووەم زۆرترین گەشتیارن كە سەردانی ئیسرائیل دەكەن، سێ لە وەزیرەكانی كابینەكەی ئێستای ناتانیا هۆ بە زمانی ڕوسی قسەدەكەن، لەم نیوەندەشدا رووسیا پاش پەیوەستكردنی نیمچە دورگەی كریمیا بە خۆیەوە لەساڵی 2014 لە رێگەی ریفراندۆمیكەوە هەروەها پشتیوانی جودایخوازەكانی ڕۆژهەڵاتی ئۆكراین و روبەروبونەوەی سزا ئابوریەكانی ئەمریكاوووڵاتانی ئەوروپا، بۆیە ئەم پەیوەندیانەی لەگەڵ ئیسرائیل بۆ نزیكبونەوەی لە ئەمریكا بە سودی خۆی دەبینێت، لەدەرئەنجامدا ئاساییە پشتی ئێران لە سوریا بەربدات و هەر لە ئێستاوە دەسی بەو كارە كردووە.


بیدەنگی رووسیا لە هێرشە موشەكی و هەواییەكانی ئیسرائیل لەخاكی سوریادا بەو پێیەی لە ئێستادا هەردوو سیستمی بەرگری موشەكی S300 و S400 ی لە خاكی سوریادا دامەزراندووە كە دوو سیستمی بەرگری زۆر بەهێزن‌و توانای لەناوبردنی هەر فرۆكەو موشەكێكیان هەیە كە پێش ئەوەی بگاتە ئامانج لەناویان ببات، ئەوەی جێگەی پرسیارە كە تا ئێستا ڕووسیا بەرامبەر فڕۆكەو موشەكەكانی ئیسرائیل بەكاری نەهێناوەو چالاكی نەكردووە.

،،

ڕوسیا دەتوانێت بەلێدانی خەنجەری ژەهر لەپشتەوەی ئیران و حزب اللە خۆی لە ئیسرائیل و سعودیەو توركیا نزیكتر بكاتەوە


سەرێك كە لە ژێر بەفر هاتوەوتە دەرەوە


داواكاری تێچووە جەنگیەكانی ئێران لەسوریا نیشانەی ئەوەیە كە زۆرێك لەدەسەڵاتدارانی جمهوری ئیسلامی ئێران پاش چوار ساڵ گەیشتن بە راستی، سەریان لەژێر بەفر هێنایە دەرەوەو دركیان بەوە كرد رووسەكان هەرگیز ئێران بە هاوتاو هاوبەشی خۆیان نازانن لە سوریاو ئایندەیەكیان پێكەوە نابێ.
ئێران هەر لەسەردەمی قاجاریەكانەوە تائێستا هەركات بە سودی خۆیی زانیبێت نزیك بوەتەوە لە رۆژئاوا هەركاتێكیش ڕێگەی ئەم نزیكبونەوە بەسترابێ ئەوا چنگی لە دامێنی مۆسكۆ گیركردوە.


ڕوسیا دەتوانێت بەلێدانی خەنجەری ژەهر لەپشتەوەی ئیران و حزب اللە خۆی لە ئیسرائیل و سعودیەو توركیا نزیكتر بكاتەوە، هەر ئەم تیروانینانەی روسیا پاش چەند رۆژیك لە جاڕدانی ئەمریكا بەكشانەوە لەسوریا، پۆتین " دیمیتری میدڤیدیڤ "سەرۆك وەزیران و سەرانی دەستەی هەواڵگری و پاراستنی ئاسایشی نیشتیانی روسیاو چەند بڵند پایەیەكی بانگێشتی كۆبونەوەیەكی تایبەت بكات.
بەپێی وتەی " دیمیتری پسكۆف" وتەبیژی حكومەتی روسیا، لەم دانیشتنەدا هەوڵەكانی لێدانی حكومەتی ئیسرائیل لە جمهوری ئیسلامی ئێران‌و هەروەها چارەنووسی ڕێكەوتننامەی ئەتۆمی ئێران گفت و گۆیان لە بارەوە كراوە.


ئەم ڕاستیانە وادەكات پێشبینی شتیك بكرێت، ئەگەر بەم شێوەیە كێشەكان بچنە پێشی لە سوریا، رەنگە تاكە وڵاتێك كەسەری بەبێ كڵاو دێتە دەرەوە لەشەری سوریادا ئێران بێت.
لەبەرامبەردا بەرژەوەندی میللی ئێران وا دەخوازێت لە جێگەی خۆگرتن بە رووسیاوە بۆ كەمكردنەوەی فشاری سزا ئابوریەكانی سەری، باشترە مل بۆ داواكاریەكانی كۆمەڵگای نێو دەوڵەتی بدات، بۆ كۆتاییهێنان بە سزاكان.


بەلام كێشەكانی ئێران یەك و دوان نین، داواكاریە لە پێشینەكانی ئەمریكا لە ئیران دەرچوونی هیزەكانی ئیران و حزب اللە یە لەخاكی سوریا، هەروەها كۆتاییهێنان بە هەرەشەكانی سەر ئیسرائیل‌و سعودیەو راگرتنی پشتیوانیە دارایی و سەربازیەكانی ئێران بۆ حزب اللە و حماسی فەلەستین و حوسیەكانی یەمەنە.
پرسیارە گرنگە كە لێرەدایە ئایا رابەری جمهوری ئیسلامی لەسەر دەمی حكومكردنی ئەم ڕژێمەدا كە رەنگە لە كۆتایی نزیك بوبێتەوە توانای بریارێكی قورسی وایی هەیە؟ بەڵام وا پێدەچێ گرووپە خاوەن پێگەو دەسەڵاتەكانی ئێستا كە حوكمی وڵات دەكەن بەردەوامی بەم شێوازە یە بدەن.

 

author photo

تایبه‌ت به‌ دیپلۆماتیك