نه‌وشیروان مسته‌فا چۆن مێژووى نووسیوه‌ته‌وه‌؟

  نه‌وشیروان مسته‌فا: من لەنوسینەکانمدا ناتوانم بێلایەن بم

نه‌وشیروان مسته‌فا چۆن مێژووى نووسیوه‌ته‌وه‌؟

1228 خوێندراوەتەوە

 

 

 

ئاكام عه‌لى

 

کەمن ئەو سەرکردانەی مێژووی شۆڕشی نوێیان نوسیبێتەوە، پاکانەیان بۆخۆیان نەکردبێ‌و لەڕوداوەکانداو خۆیان بەبێ تاوان ناوەزەند نەکردبێ.

 

 

جیاوازتر لەوان نەوشیروان مستەفا لەنوسینەوەی ئەو مێژووەی خۆی تێدا بەشداربووە، ئەوەی تێدابەشداربووەو دیویەتی بەسەرنجی خۆی نوسیویەتی، دانی بەهەڵەکانیدا ناوەو سڵی لەوتنی هیچ شتێک نەکردۆتەوە، خاڵی لەسەرپیت داناوە، بۆیە مێژوو لای نەوشیروان مستەفا تەنها گێڕانەوەی چیرۆکێک نییە، بەڵکو بۆ ڕووداوەکان سەرنج‌و تێبینی خۆی نوسیوەو شیکردنەوەی بۆکردووە.

 

 

لەپێشەکی كتێبى ( لەکەناری داناوبەوە بۆخڕی ناوزەنگ) کە یەکەم کتێبی یاداشتەکانیەتی، ئاوا دەست پێدەکات‌و دەڵێت:" ڕووداوەکان لە ڕوانگەی خۆمەوە بەشێوەی ڕیپۆرتاجی ڕۆژنامەوانى نوسیوەتەوە، ئۆباڵی گشت هەواڵ‌و دەنگوباسەکانی، ئاگاداری‌و زانیارییەکانی، بیرو بۆ چوونەکانی، سەرنج‌و تێبینیەکانی، گێڕانەوەو هەڵسەنگاندنەکانی، بەتەنیا لەئەستۆی خۆمدایە".

،،

من لەنوسینەکانمدا ناتوانم بێلایەن بم، چونکە خۆم لەکێشەکاندا لایەن بووم، بۆیە لەباتی ئەوەی خوێنەر ڕەخنەی بێلایەن نەبوونم لێبگرێ، باشترە داوابکا کەسانی پەیوەندیدار ئەوانیش بیرەوەرییەکانی خۆیان لەباری سەرنجی خۆیان بنوسنەوە".

 

 

ئه‌و زۆر بەڕاشکاوی لەگێڕانەوەی ڕووداوەکاندا خۆی بە بەرپرس ئەزانێ و باس لەوەدەکات لەڕوانگەی خۆیەوه‌ سەرنج و تێبینیەکانی نوسیوە، دەربارەی بێلایەنی و لایەنداری لەپێشەکی هەمان کتێبدا دەڵێت:" من لەنوسینەکانمدا ناتوانم بێلایەن بم، چونکە خۆم لەکێشەکاندا لایەن بووم، بۆیە لەباتی ئەوەی خوێنەر ڕەخنەی بێلایەن نەبوونم لێبگرێ، باشترە داوابکا کەسانی پەیوەندیدار ئەوانیش بیرەوەرییەکانی خۆیان لەباری سەرنجی خۆیان بنوسنەوە".

،،

 بەئەندازەی مەسئولەیەتی خۆم لەجوڵانەوەکەدا ئۆباڵی ئەدەبی و ئەخلاقی و سیاسی هەموو ڕووداوەکانی شۆڕشەکەو هەمووئەوانەی لەئەنجامی ئەوشۆڕشەدا کوژراون یان زەرەرمەندبوون، لەیەکێتیبوون یان لایەنەکانیتر یان هاوڵاتی ئاسایی بوون، یان لەڕیزەکانی حکومەتی عێراقی بوون، هەڵئەگرم

 

 

زۆر کەمن ئەوانەی وەک نەوشیروان مستەفا لەگێڕانەوەکانیاندا دان بەو ڕاستەیەدا بنێن کەبەشێک بوون لەکێشەکان، چ باشبێت و چ خراپ، بەم وتەیە نەوشیروان مستەفا خاڵ لەسەر پیت دادەنێت‌و بەر بەوانە دەگرێ گەر بیانەوێ ڕەخنەی لێبگرن و بڵێن مێژووی بەویستی خۆی نوسیوەتەوە، ئەوەتا خۆی دان بەوڕاستیەدا ئەنێت بێلایەن نیە، لەڕوانگەی خۆشیەوە ڕووداوەکان دەگێڕێتەوە، خۆی لەبەرپرسیاریەتی نادزێتەوە، لەکتێبی (لەهاوخەباتیەوە بۆتەخوین) کەوەڵامی تاڵەبانی ئەداتاوە لەلاپەڕە 58دەڵێت:" من وەک هەندێ کەس نامەوێ پاکەنەو درۆبکەم، لە ساڵی 1975 لەگەڵ تاڵەبانی‌و هەندێ تردا دەستمانکرد بەدانانی ڕێوشوێنی خەباتی سیاسی ـ چەکدار، لەئەنجامی ئەوه‌دا هەڵگیرساندنەوەی شۆڕشی لێهاتە کایەوە لەساڵی 1975 تاساڵی 1991 بەڕاپەڕین کۆتای هاتووە،

بەئەندازەی مەسئولەیەتی خۆم لەجوڵانەوەکەدا ئۆباڵی ئەدەبی و ئەخلاقی و سیاسی هەموو ڕووداوەکانی شۆڕشەکەو هەمووئەوانەی لەئەنجامی ئەوشۆڕشەدا کوژراون یان زەرەرمەندبوون، لەیەکێتیبوون یان لایەنەکانیتر یان هاوڵاتی ئاسایی بوون، یان لەڕیزەکانی حکومەتی عێراقی بوون، هەڵئەگرم. لەبەردەم کەسوکاری ئەوانەداو لەبەردەم دادگای مێژووی نەتەوەکەمداو لەبەردەم دادگای خوای گەورەدا ئامادەی وەڵامدانەوەم.

 

بۆیە یارو نەیاری ئەم پیاوە باس لەوەدەکەن کەمرۆڤێکی توندو قسە لەڕوو بووە، ئەوەی باوەڕی پێی هەبووە ڕووبەروو وتویەتی، واتە قسەی دڵ و دەمی یەکێک بووە، هیچ کات سڵی لەوە نەکردۆتەوە بیروباوەڕی لەبەر خاتری کەس بشارێتەوە.

 

 

  لەدوای خوێندنەوەی بەیاننامەی 11ئازار، لەسلێمانی نارنجۆکێک خرابووە خوێندنگایەکی دواناوەندی کچانەوە، نەوشیروان مستەفا تۆمەتبارکرا بەغیابی بە10ساڵ زیندانی حکومدرا.

 

 

لەسەر ئەم ڕووداوە نەوشیروان مستەفا لەلاپەڕە 106 کتێی (پەنجەکانی یەکتری ئەشکێنن)دەڵێت:" من لەژیانی سیاسی و پێشمەرگایەتی خۆمدا سەدان کار و کردەوەم دژی حکومەتی عێراق و دامودەزگا سەرکوتکەرەکانی‌و سەرکردایەتی بارزانی کردووە، لای هەندێک بەکاری شۆڕش گێڕانەو لای هەندێک بەجاشایەتی و لای حکومەت بەخیانەتی نیشتیمانی دائەنرێت، لەبەر ئەوە پێویستم بەپاکانە نیە، بەڵام لەو مەسەلەیەدا لەدوورو نزیکەوە دەستی منی تێدانەبووە"لێرە زۆر بەڕاشکاوی دان بەوەدا ئەنێ کەدژی سەرکردایەتی بارزانی کاری کردووە و لێشی پەشیمان نیە و پاکانەش ناکا.

 

 

دیسانەوە لەلاپەرە 197 (پەنجەکان یەکتری ئەشکێنن) بەڕاشکاوی دان بەوەدا ئەنێت کە کەلەسێدارەدانی (ڕێبوار چاوشین) لەلایەن م.س کارێکی باش بووە، ئەڵێت:" بۆئەوەی بەدگومانی لەنێوان پێشمەرگەو ماڵی جوتیاران دروست نەبێ، جارێکیتر هیچ پێشمەرگەیەک بەدڕەوشتی دووبارەنەکاتەوە،" کوشتنی ڕێبوار لەسەر ئەوەبووە کەلەدێیەک ژنێکی ڕەدوو کەوتووە، گەرچی زۆرێک لەوانەی ئەو مێژووەیان نوسیوەتەوە کوشتنی ڕێبوار بەکارێکی دزێو خراپ ئەزانن، بەڵام نەوشیروان بەباشترین کاری ئەزانێت بۆ گێڕانەوی متمانە لەنێوان پێشمەرگەو خەڵکەگوندنیشینەکاندا، ئەمەش نیشانەی نەترسانە لە لۆمەو سەرزەنشتی ئەوانی تر.

 

 

لەهەمان کتێبدا باس لەکوشتنی (عەوڵا سور)ئەکات‌و دەڵێت:"ل ەناخی دڵەوە پێم ناخۆش بوو بکوژرێت، بەڵام چۆن بۆ ڕزگارکردنی ژیانی مرۆڤ لە مردن؛ جاری وا هەیە دکتۆر خۆشەویسترین ئەندامی لەشی نەخۆش ئەبڕێت، نەخۆشەکەش خۆی بەناچاری ڕازی دەبێ، کوشتنی عەوڵا سوریش ناچاریەکی لەوبابەتە بوو" گەر سەیربکەین لێرە بەناڕاستەوخۆ  پشتگیری کوشتنەکە دەکاو دەڵێت: "پێویستیەکی شۆڕش بووە، دەبوو بکوژرێت، بۆئەوەی سەراپای شۆڕش تێک نەچێت."

 

 

،،

ڕاشکاوانە دان بەکوشتنی ئەو دووسەرکردەی پارتیدا ئەنێ و ئامەدەش نییە تەرمەکانیان ڕادەست بکاتەوە وەک تۆڵەکردنەوەیە بۆکوژراوانی کارەساتی هەکاری.

 

 

لەهەمان کتێبدا لەبارەی شەڕی ناوخۆوە لەلاپەڕە 320،321، باس لەکوژرانی  دووکەسی پارتی دەکات بەناوەکانی (حەسۆمیرخان ژاژۆکی و عبدالرحیم جەسیم)کەدوو فەرماندەی ناسراوی پارتی بوون و لەگەڵ مه‌لا مستەفا چووبوون بۆمەهاباد، دواتریش بۆ یەکێتی سۆڤیەت. لەدوای کوژرانیان،(باس لەوە ده‌کات کەخەزووری حەسۆ )خەڵکی پشدەربووە لەگەڵ هەندێک کەس هاتبوون بۆتەرمەکانیان، پێیان دەڵێت:"خ ێزانەکانی عه‌لی عەسکەری، خالید سەعید، شێخ حسێن، چەند ساڵە بەئاواتەوەن شوێنی گۆڕەکانیان بزانن، کەی شوێنی گۆڕەکانی ئەوانتان بۆدۆزینەوە، ئێمەش شوێنی تەرمەکانتان پێ نیشان دەدەین."

ڕاشکاوانە دان بەکوشتنی ئەو دووسەرکردەی پارتیدا ئەنێ و ئامەدەش نییە تەرمەکانیان ڕادەست بکاتەوە وەک تۆڵەکردنەوەیە بۆکوژراوانی کارەساتی هەکاری.

 

 

لەکتێبی (خولانەوە لەناوبازنەدا) له‌لاپەڕە 91، گلەی لەخۆی و، سەرکردایەتی ئەکا کەپاش دەساڵ لەشۆڕش هێشتا هیچیان نەکردووە، دەڵێت:" لە چیای ماکۆک و شیشارە شەوبوو ئەڕۆشتین، زۆرماندوو هیلاک بووین، تۆپاران بوو، لەپەنای گا بەردێک دانیشتم ویستم جگەرە داگیرسێنم، پێشمەرگەکان نەیان زانی منم بە توڕەبوونەوە بەجارێ دەکەس قیڕاندیان چەرخ لێمەدە!..جگەرە مەکێشە!..ئاگر دامەگیرسێنە!منیش بەتوڕەبووەوە وتم: توخوا ئەمەشۆڕشە؟ شۆڕشگێڕانی ڤێتنامی لەپاش دەساڵ چونە ناو هانۆی پایتەختەی ڤێتنامی خوارەوەو گرتیان، کەچی ئێمه پاش دەساڵ تازە لەم شاخەدا عاسی بووین و نایشتوانین جگەرەیە بکێشین!"ئەمە زیاتر گلەی بووە لەخۆی و سەرکردایەتی نەک لەپێشمەرگەکان.

 

پشکۆنەجمەدین کەیەکێکە لەسەرکردەکانی ئاڵای شۆڕش و ساڵانێک زیندان بووە لای یەکێتی و چەندینجار ڕووبەڕوو لەگەڵ نەوشیروان مستەفا دانیشتووە، باس لەوەدەکات نەوشیروان کەسێکی توندو قسە لەڕووبووە هەرچی ویستوە وتویەتی ئەو لەکتێبی "ئەزموون و یاد" لاپەڕە105 ئاوا باس لەیەکەم دیدارئەکات" پیاوێکی تاڕادەیەک مۆن‌و توڕە دەرئەکەوت، کەمتر هەواڵی کارەکانی کۆمەڵەی لێپرسین، بەڕیتمێک کەتوڕە ئامێزبوو هەواڵی دیلێکی ق.م لێپرسین.

 

 

نەدەبوو لەدەستان هەڵبێت، لەشەڕدا هەڵهات، چەند لاتان مایەوە، زیاتر لەدوومانگ، لەنەبوونی بارەگاو زیندان‌و ڕاکەڕاکی پێشمەرگەدا، دیلڕاگرتن ئاسان نیە، جگە لەوەی کەپەیوەندیمان لەگەڵ سەرکردایەتی پچڕابوو، خۆشمان نەمان ئەتوانی بڕیارێکی لێبدەین، نەوشیروان وتی بڕیاری سەرکردایەتی نەدەویست، ئێوە دەتانتوانی سزای بدەن، بەڵام ئێوە بیرتان لەمەسەلەی خێڵ و تایەفەکەی کردووەتەوە، ئێوەترسنۆکن" پشکۆ دەڵێت بەدڵشکای جێمان هێشت.

 

 

پشکۆ نەجمەدین لەهەمان کتێبدا لاپەڕە 269باس لەوه‌ ده‌کات کەزیندان بووەو نەوشیروان لێکۆڵینەوەی لەگەڵداکردووە، دوای ئەوەی باسی ئەوەدەکات کە بڕیاری ئیعدامکردنتان دراوە لەلایەن سەرکردایەتی کۆمەڵەوە دەڵێ پێیوتم" ئەوەی ئێمە دەمانەوێت دەبێت بیڵێن و بینوسن، پێتوایە کە ئیعدامتان ناکەین؟ باپێت بڵێم و باش گوێبگرە، حیزب نەماوە لەکوردستاندا ئێمە کادرو سەرکردەمان لێنەکوشتبێت، هەروەها ئەوانیش لەئێمەیان کوشتووە، ئێمە(عبدوڵاسورمان)کوشووە، بۆچی پێتوایە تۆناکوژین؟حیزبەکەی لەحیزبەکەی تۆبەهێزترە،عەشرەتەکەی لەعەشرەتەکەی تۆگەورەترە، ئەگەر ڕۆژێکیش ئێمە سەرنەکەوتین‌و شکستمان خوارد، ئەوەندە دوژمن هەیە تۆڵەمان لێبکەنەوە، حیزب و عەشرەتەکەی ئێوە فریای تۆڵەسەندنەوەتان ناکەون".

 

 

پشکۆ نەجمەدین باس لەکۆنفرانسی سێى کۆمەڵە دەکات له‌ ساڵی 1984 کەچەند کادیرێك داوای ڕوونکردنەوەی چۆنیەتی کوژرانی وریا وەهاب دەکەن، کە عەیبەیەکی گەورەیە بۆکۆمەڵە بەنهێنی کادرێکی خۆی ئیعدام بکات،دەڵێت نەوشیروان مستەفا وەڵام دەداتەوە و دەڵێ"بەڵێ کوشوومانه‌!ئەوشەهید نیە.بەڵکو خائینە! ئەو نامەو نهێنی کۆمەڵەو شۆڕشی بەنەیارانی ئێمە داوە، وریا ئەگەر زیندوو بێتەوە جارێکی دیکەش ئیعدامی ئەکەینەوە!"

 

author photo

تایبه‌ت به‌ دیپلۆماتیك