جاسوسێكی راقیسە، ئەڵمانیا لە جەنگدا سەر دەخات

ماتا هاری، سیخوڕی سیخوڕەكان

جاسوسێكی راقیسە، ئەڵمانیا لە جەنگدا سەر دەخات

805 خوێندراوەتەوە

عەلی ڕەشید
ئەڵمانیا بەهۆی ئەوەوە لەجەنگدا سەركەوتوبوو، فەرەنسا هەوڵیدا كاری بۆ بكات، شەش ئەفسەری لەرۆژێكدا لەسێدارەدرا بەبێ‌ ئەوەی هیچ بەڵگەیەك لەسەری ساغ بێتەوە.


سایتی هاڤـ پۆستی عەرەبی بابەتێكی لەژێر ناونیشانی جاسوسێكی سەماكەر بوو بەهۆی سەركەوتنی ئەڵمانیا لەجەنگداو، فەرەنسا هەوڵی تەواویدا تا كاری سیخوڕی بۆ بكات، بەڵام شەش سەربازی فەرەنسای كوشت.

ئەمە وێرای ئەوەی سەماكەرێكی بەناوبانگ بوو، بەڵام دواتر ئەبێ‌ بەیەكێك لەو سیخوڕانەی كار دەكات بۆ وڵاتی ئەڵمانیاو بەم هۆیەوە نازناوی سیخوری سیخوڕەكانی لێدەنرێت و ئەڵمانیاش سەركەوتن بەدەستدەهێنێ‌ لەپای كارەكانی.

 

،،

ماتاهاری زۆر سەرنجی بەلای سەماكردنەوەبوو، بۆیە بە بەردەوامی دەچوو بۆ دورگەی جافا كە دورگەیەكی داگیركراو بوو لەلایەن هۆڵەنداوەو زۆربەی دانیشتوانەكەی هیندبوون، لەوێوە فێری سەماكردن دەبێت.

 
ناوی تەواوی:

ناوی مارگیتا گریتشی بە (ماتا هاری)، بەناوبانگ بووە، لەشاری یۆفاردنی ویلایەتی فریزیەی هۆڵەندا ساڵی (1876) لەدایكێكی ئەندەنوسی و باوكێكی هۆلەندی دێتە دونیاوە، باوكی سەرەتا كاری بازرگانی دەكات و دواتر تووشی داڕمانی ئابوری دەبێت، هاری ژیانی منداڵی بەئاسایی بەسەر بردووە و دواتر لەتەمەنی هەژدە ساڵیدا بۆ خوێندن ئەچێتە قوتابخانەیەك لەشاری لیدنی هۆڵەندا.

هاوسەرگیری

هاوسەرگیری لەگەڵ ئەفسەرێكی ئەڵمانیدا دەكات ئەویش دوای ئەوەی هاری لەرێگەی ریكلامێكەوە ئەفسەرەكە لەیەكێك لەرۆژنامەكاندا دەبینێت.
ماتاهاری ئەیەوێ‌ هاوسەرگیری لەگەڵ بكات، لەلایەن هاری و كەسانی ترەوە پانزە پەیام (نامە) بۆئەفسەرەكە دەنێردرێت، بەڵام تەنها یەك نامەی خوێندبوەوە ئەویش نامەكەی ماتاهاری بوو.
لە 24ی ئازاری 1895یەكتری دەبینن و بەهاوسەرگیری كۆتایی بەدانیشتنەكە دێنن و لەهەمان ساڵدا هاوسەرگیری دەكەن و دوای هەشت مانگ كوڕێكیان دەبێت، ناوی دەنێن نۆرمان، دواتر بەمەبەستی كاری دبلۆماسی ماتاو هاوسەرەكەی سەفەر دەكەن بۆ هیندستان.
ئەفسەرە لاوەكە زۆرجار لە هاری دەدا ئەویش دوای ئەوەبووە كە داوای قەرزی كردووەو هاوڕێكانی نەیانداوەتێ‌، رۆژێك ئەفسەرەكە بەشێوەیەكی كتوپڕ بەماتا دەڵێ‌ من پێوویستم بەپارەیەو تۆش ئافرەتێكی جوانیت و ئەتوانی زۆر كەس بۆلای خۆت رابكێشیت و هەرچیت پێدەكرێ‌ بیكە تەنها پارەم بۆ پەیدا بكە، هاری ئەم داوایەی رەت كردەوەو تەڵاقی لێوەردەگرێت و هەڵدێت.

 

 

ماتا هاری، سەماكەرێكی جیهانی

ماتاهاری زۆر سەرنجی بەلای سەماكردنەوەبوو، بۆیە بە بەردەوامی دەچوو بۆ دورگەی جافا كە دورگەیەكی داگیركراو بوو لەلایەن هۆڵەنداوەو زۆربەی دانیشتوانەكەی هیندبوون، لەوێوە فێری سەماكردن دەبێت.
لەپاریس نیشتەجێ‌ دەبێت و سەماكردن دەبێت بەبژێوی هاری، دوای ئەوەی ژمارەی ئەو كەسانەی سەرسام دەبوون پێی زۆرتر دەبوون‌و ناوبانگی لەدەرەوەی فەرەنسا زیاتربوو، تا ئاستی سەماكەری جیهانی.

،،

ماتا هاری رۆژی 15 ئۆكتۆبەری 1917 لەشوێنی لەسێدارەدانی ئامادە دەبێت و پێش لەسێدارەدانی بەدەسەڵاتدارانی فەرەنسا دەڵێت: كاتێك ئێوە من دەكوژن كەهیچ بەڵگەیەكتان بەدەستەوەنییە ئەمە واتای چیە؟ ئایا بەمە لەجەنگدا سەركەوتوودەبن؟

 

جوانیەكەی نزیكی دەكردەوە لەسیاسیەكان
لەسەرەتای دەستپێكردنی جەنگی جیهانی یەكەم لەساڵی ( 1914) سەماكردن بوو پیشەی ئەو كەسانەی كە گرنگیان بەجەنگ نەدەدا، هەندێ‌ سیاسی و دەسەڵاتدارانیش سەرسام بوون بەسەماكردنی هاری، هەربۆیە ئەڵمانیا بیری لەوەكردەوە ماتا هاری وەكو كارتی قازانج بۆ لای خۆی رابكێشێت، لەم پێناوەشدا ئەفسەرێكی هەواڵگری ئەڵمانی سەردانی دەكات‌و راستەوخۆ پێشنیازی كاری سیخوڕی و هەواڵگری لێدەكات و ئەویش رازی دەبێت و ئەبێتە هەواڵگری نهێنی ئەڵمانیا لەتەنیشتی كاری سەماكردنی.

بەگوێرەی سایتی مینێتی توركی، ماتاهاری راهێنانی كاری هەواڵگری لەقوتابخانەی ئەسپیۆناجی شاری لۆرشی ئەڵمانیا پێكراوە، بەگەڕانەوەی بۆ پاریس دەست دەكاتەوە بەسەماكردن و بەماوەیەك لەدوای گەڕانەوەی لەلایەن فەرەنساوە گومانی لێدەكرێت و داوای لێدەكرێت كار بۆ بەرژەوندی فەرەنسا لەدژی ئەڵمانیا وەك سیخوڕێك بكات و ئەویش داواكە قبوڵ دەكات بەڵام فەرەنسیەكان بڕوای پێناكەن.
لەگەڵ ئەمەشدا لەبەلجیكا هاوڕێ‌ لەگەڵ شەش ئەفسەری هەواڵگریدا كاری پێدەسپێرن، بەڵام هاری لەماوەی شەش هەفتەدا هەر شەش فەرەنسیەكە دەكوژێت و بەمەش رقی فەرەنسیەكان بۆی زیاتر دەبێت.

 

نزیكبونەوەی كۆتایی ماتا و سەركۆنەكردنی

هاری ئەوكەسانەی دەسوتاند كەلای فەرەنسی و هۆڵەندییەكان جێگەی باوەڕبوون، وە لەئەفسەرانی خاوەن پەیمانی وەك فەرەنسا و روسیاو هۆڵەندا نزیك دەبویەو زانیاری لێوەردەگرتن و لەرێگەی پۆستەوە ئەیناردەوە بۆ ئەڵمانیاو لەزەرفی نامەكانی دەنووسی (نامەیەك دەنێرم بۆ كچەكەم).
ئەڵمانیا سەركەوتنی زۆری بەدەستخست لەسایەی كارە هەواڵگرییەكانی هاریەوە، بەڵام ئەم سەركەوتنانە زۆری نەخایاندو حكومەتی فەرەنسا لە هەوڵی ئەوەدابوو هۆكارێك دەست بخات بۆ دەستگیركردنی.
لەگەڵ هەبوونی پەیوەندی بەلێپرسراوانەوە (كەجێگەی گومانی فەرەنسا) بوو، هاوكاتی ئەمەش بەردەوامبوو لەسەماكردن، هەربۆیە نەتوانرا هیچ بەڵگەیەكی تۆمەتباركردنیان دەست بكەوێ‌.

لەساڵی 1917 و دوای گەڕانەوەی لەمەدرید دەسەڵاتدارانی فەرەنسا دەستگیری دەكەن وەك رۆژنامەی مینیتی توركی دەڵێ‌: ئەویش دوای ئەوەی بەشداری لە دانیشتنێكی هەواڵگری ئەڵمانیا دەكات.
لەكاتی گەڕان لەماڵەكەیدا (30) هەزار بەڵگەنامەی بازرگانی دەستی بەسەردا دەگیرێت، ئەمەش وادەكات دەسەڵاتدارنی فەرەنسا بڕیاری لەسێدارەدانی بۆ دەربكەن، هۆكاری زۆری سەروەت و سامانەكەی و هەروەها تۆمەتباركردنی بەكوشتنی 15 ئەفسەری هەواڵگری لەبەبەڵگەكانی فەرەنسا بون دژ بەم سەماكەرە بەناوبانگە.
ماتا هاری رۆژی 15 ئۆكتۆبەری 1917 لەشوێنی لەسێدارەدانی ئامادە دەبێت و پێش لەسێدارەدانی بەدەسەڵاتدارانی فەرەنسا دەڵێت: كاتێك ئێوە من دەكوژن كەهیچ بەڵگەیەكتان بەدەستەوەنییە ئەمە واتای چیە؟ ئایا بەمە لەجەنگدا سەركەوتوودەبن؟

 

author photo

ماستەر لە زمانی عەرەبی