فه‌رهاد شاكه‌لى: كه‌م وڵات هه‌یه‌ هێنده‌ى كوردستان دژایه‌تى ئیسلام بكات

ڕقی گه‌وره‌ی ڕۆژئاوا له‌ كورد، یه‌كێك له‌ ھۆكاره‌ سه‌ره‌كییه‌كانی سه‌لاحه‌ددینى ئه‌یوبییه‌

فه‌رهاد شاكه‌لى: كه‌م وڵات هه‌یه‌ هێنده‌ى كوردستان دژایه‌تى ئیسلام بكات

736 خوێندراوەتەوە

دیدارى- گرووپى گوڵنار

 

له‌دیدارێكدا كه‌ گروپى گوڵنار له‌گه‌ڵیدا ئه‌نجامیانداوه‌، فه‌رهاد شاكه‌لى نووسه‌رو رۆشنبیر ده‌رباره‌ى هه‌ردوو گروپى" ڕوانگه‌ و گرووپی كفری" ده‌دوێت‌و باسله‌وه‌ ده‌كات كه‌ گروپى كفرى له‌ گروپى روانگه‌ پێشه‌نگتر بوون‌و سه‌باره‌ت به‌تێكه‌ڵبوونیشى به‌ دونیاى ته‌سه‌وف ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ له‌رێگى كۆڵینه‌وه‌ له‌ مه‌لاى جه‌زیرییه‌وه‌ چووه‌ته‌ ناو دونیاى ته‌سه‌وف‌و ده‌رباره‌ى ئیسلام‌و كوردیش پێیوایه‌ له‌ناو ئه‌و وڵاتانه‌ى كه‌ زۆربه‌ی خه‌ڵكه‌كه‌ی موسڵمانن،كه‌میان هه‌یه‌ هێنده‌ی كوردستان دژایه‌تیی ئیسلام بكات، وه‌كو ئه‌و ده‌ڵێت:" كوردستان یه‌كێكه‌ له‌و وڵاتانه‌ی كه‌ زۆر دژی ئیسلامه‌.

 

دیبلۆماتیك: باسێكی (گرووپی ڕوانگه‌ و گرووپی كفری) بكه‌ین، كه‌ له‌و كاته‌دا ململانێیه‌كی سه‌خت و دژوار له‌ نێوانتاندا هه‌بووه‌، بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ بزانین هۆكاره‌كانی ئه‌و ناكۆكییانه‌ چی بوون، وه‌ ئێستا جه‌نابتان گه‌یشتوونه‌ته‌ ئه‌م ته‌مه‌نه‌و چل ساڵ به‌سه‌ر ئه‌و مێژووه‌دا تێپه‌ڕیوه‌، چ له‌باره‌ی ئه‌و دوو گرووپه‌وه‌ ده‌ڵێن؟

 

،،

(شێركۆ) خۆی دانی به‌وه‌دا ده‌ناو ده‌یگوت كه‌ ئێوه‌ (گرووپی كفری) پێش ئێمه‌ بوون له‌ تازه‌كردنه‌وه‌ی شیعری كوردیدا، ئه‌وه‌ هیچ گومانێكی تێدا نییه‌

شاكه‌لی: من پێم وایه‌ ئه‌وه‌ تازه‌ بووه‌ته‌ به‌شێك له‌ مێژوو، به‌ڵام مێژوویش ده‌كرێ دووباره‌ به‌سه‌ر بكرێته‌وه‌، بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ندێ ڕاستی بۆ خه‌ڵكی ده‌ركه‌ون.

 هیچ گومان له‌وه‌دا نییه‌ كه‌ ئێمه‌ پێشده‌ست و پێشه‌نگ بووین بۆ تازه‌كردنه‌وه‌ی شیعری كوردی. ته‌نانه‌ت براده‌رانی (گرووپی ڕوانگه‌)یش خۆیان دانیان به‌و ڕاستیه‌دا ده‌نا. كاك (شێركۆ بێكه‌س) زۆر براده‌رم بوو، له‌ حه‌فتاكانه‌وه‌ تا نه‌خۆشكه‌وتن و كۆچكردنه‌كه‌یشی پێوه‌ندیمان هه‌ر هه‌بووه‌و سه‌ردان و هاتووچۆمان هه‌بووه‌ پێكه‌وه‌. له‌م ساڵانه‌ی كۆتاییشدا (شێركۆ) خۆی دانی به‌وه‌دا ده‌ناو ده‌یگوت كه‌ ئێوه‌ (گرووپی كفری) پێش ئێمه‌ بوون له‌ تازه‌كردنه‌وه‌ی شیعری كوردیدا، ئه‌وه‌ هیچ گومانێكی تێدا نییه‌. هه‌روه‌ها به‌تێكست، ئه‌گه‌ر مێژوو به‌ ده‌م نه‌گێڕدرێته‌وه‌، خۆ به‌ تێكست دیاره‌، من تێكستم هه‌یه‌ ساڵی ١٩٦٩ یا ١٩٧٠ نووسیومه‌، به‌راوردی بكه‌ به‌و تێكستانه‌ی كه‌ (شێركۆ بێكه‌س و جه‌لالی میرزا كه‌ریم) نووسیویانه‌، تێكسته‌كانی ئێمه‌ له‌ هیی ئه‌وان پێشكه‌وتووترن، دیاره‌ كه‌ لایه‌نی تازه‌گه‌ریی پێوه‌ دیاره‌، خوالێخۆشبوو كاك (شێركۆ بێكه‌س) له‌ كاتێكدا كه‌ بانگه‌شه‌ی تازه‌گه‌ریی كردووه‌، تا ساڵی ١٩٧٣یش هه‌ر له‌ ژێر كاریگه‌ریی (گۆران)دا بوو.

 

دیبلۆماتیك: ئه‌ی هۆكاری ناكۆكی و كێشه‌ی نێوانتان چی بوو؟

 

شاكه‌لی: خۆشبه‌ختانه‌ ناكۆكیی نێوان شاعیرو نووسه‌ر ناكۆكیی شه‌ڕه‌تفه‌نگ نییه‌، به‌ ده‌ردی مامۆستا (مه‌سعوود موحه‌ممه‌د) ده‌فه‌رمووێت: كاغه‌زو مه‌ره‌كه‌بی تێدا سه‌رف ده‌بێت، نه‌ فیشه‌كه‌و نه‌ بارووته‌و، نه‌ خوێنی تێدا ده‌ڕژێنرێت..! موناقه‌شه‌ی گه‌وره‌ هه‌بووه‌ له‌ نێوانماندا، هه‌م ئه‌وان شتیان نووسیوه‌و هه‌م ئێمه‌یش، تا ڕاده‌ی برینداركردنی یه‌كتریش چووه‌، من له‌ بیرمه‌ یه‌كێك له‌و چاوپێكه‌وتنانه‌ی كه‌ بۆ ئه‌وه‌ ته‌رخان كرابوو، له‌ گۆڤاری (هه‌نار)دا بڵاو كرایه‌وه‌، زۆربه‌ی ته‌رخان كردبوو بۆ ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌. من له‌ زۆر شوێندا به‌ ڕه‌قی قسه‌م كردبوو، دوای ئه‌وه‌ من تا ماوه‌ی ساڵێك كاك (شێركۆ)م نه‌بینی، دیار بوو زویر بووبوو، ده‌مزانی كه‌ زویر بووه‌، به‌ڵام خوا هه‌ڵناگرێ، ده‌بێ پیاو ئه‌و هه‌قیقه‌ته‌ بڵێ كه‌ (شێركۆ) پیاوێكی دڵپاك بوو، دوای ئه‌و ماوه‌یه‌ كه‌ یه‌كترمان بینییه‌وه‌ باوه‌شی پێدا كردم و ئه‌ملا و ئه‌ولای ماچ كردم، ده‌یزانی ئه‌مه‌ مه‌سه‌له‌یه‌كی فیكرییه‌، خۆ شه‌ڕه‌تفه‌نگمان نه‌كردبوو.

 

،،

من خۆم فه‌تره‌یه‌ك كه‌وتمه‌ ناو سیاسه‌ته‌وه‌، به‌ڵام به‌ ڕاستی سیاسه‌تم به‌كار نه‌هێنا بۆ مه‌به‌ستی شیعرو شاعیری

 

دیبلۆماتیك: ئه‌گه‌ر ئێوه‌ زیاتر له‌سه‌ر هه‌ق بوون و زیاتر ڕۆڵتان هه‌بوو له‌ تازه‌كردنه‌وه‌ی شیعری كوردیدا، كه‌چی (گرووپی ڕوانگه‌) زیاتر ناسرا؟

 شاكه‌لی: من پێم وایه‌ دوو لایه‌نی هه‌یه‌، یه‌كێك له‌ هۆكاره‌كان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌وان به‌ ته‌مه‌ن له‌ ئێمه‌ گه‌وره‌تر بوون، ئه‌وان له‌ناو سیاسه‌تدا بوون و نزیك بوون له‌ سیاسه‌ته‌وه‌. ئێمه‌ دوور بووین له‌ سیاسه‌ته‌وه‌، ئه‌وسایش و ئێستایش من و (له‌تیف) هه‌ر دوور بووین له‌ سیاسه‌ته‌وه‌، ئه‌وه‌ی كه‌ ڕۆڵێكی گه‌وره‌ له‌ سیاسه‌تدا ببینین، ئه‌وه‌مان نه‌بووه‌، من خۆم فه‌تره‌یه‌ك كه‌وتمه‌ ناو سیاسه‌ته‌وه‌، به‌ڵام به‌ ڕاستی سیاسه‌تم به‌كار نه‌هێنا بۆ مه‌به‌ستی شیعرو شاعیری. لایه‌نی دووه‌م، شاری (سلێمانی) هه‌میشه‌ بارودۆخێكی جیاوازی ھه‌بووه‌، ئه‌وان (سلێمانی)یان بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ به‌كار ھێناوه‌، باشیشیان به‌كار ھێناوه‌، ئێمه‌یش به‌ حوكمی ئه‌وه‌ی (گه‌رمیانی) بووین، فه‌قیرو بێده‌سه‌ڵات بووین، ئه‌وه‌یش كاریگه‌ریی خۆی ھه‌بووه‌.

 

 

دیبلۆماتیك: (گرووپی ڕوانگه‌) له‌و به‌یانه‌ی كه‌ بڵاوی ده‌كه‌نه‌وه‌، بانگه‌شه‌ی خۆ ڕووتكردنه‌وه‌ی ئافره‌ت و دژایه‌تیی جل و به‌رگی ئیسلامیی و مه‌لاو مزگه‌وت و ئه‌م شتانه‌ ده‌كه‌ن، پێت وا نییه‌ ئه‌مه‌ ھۆكارێك بوو بۆ ناساندنیان؟

 

شاكه‌لی: ئه‌وه‌ی جه‌نابت باسی ده‌كه‌یت به‌یانی دووه‌میانه‌، به‌یانی یه‌كه‌میان به‌یانێك بوو له‌ گۆڤاری (ڕوانگه‌) و حه‌فته‌نامه‌ی(ھاوكاری)دا بڵاو كرایه‌وه‌.

 ئه‌گه‌ر به‌یانه‌كه‌ی ئه‌وان و ئێمه‌ت خوێندبێته‌وه‌، جیاوازییه‌كی زۆر ھه‌یه‌ له‌ نێوانیاندا، بۆ ئاگاداریتان ئێمه‌ ناومان له‌ به‌یانه‌كه‌مان نابوو (به‌یانی شێته‌كان).

 ئێمه‌ له‌ به‌یانه‌كه‌ماندا ئاماژه‌مان به‌وه‌ داوه‌ كه‌ (شیعر) چۆنه‌، ئه‌وان یه‌ك وشه‌یان تێدا نه‌نووسیوه‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ بكه‌ن كه‌ شیعر چۆنه‌؟ چییه‌؟به‌یانه‌كه‌ی ئه‌وان به‌یانێكی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی بوو، زیاتر له‌وه‌ی كه‌ به‌یانێكی ئه‌ده‌بی بێت، ھیچ باسی ئه‌وه‌ ناكات كه‌ شیعری باش چییه‌، یا شیعری كلاسیكی كورد چییه‌؟ باسی ئه‌وه‌ ناكات نوێكردنه‌وه‌ ده‌بێت چۆن بێت له‌ شیعردا؟ ھیچ له‌و باره‌یه‌وه‌ ناڵێت، خۆیشیان دان به‌وه‌دا ده‌نێن.

من دیدارێكی كاك (شێركۆ)م لایه‌ ده‌ڵێت: ڕاسته‌ به‌یانه‌كه‌ی ئێمه‌ باسی ھیچ شتێكی له‌باره‌ی شیعره‌وه‌ تێدا نییه‌. به‌ڵام ئێمه‌، من و ھه‌ڵمه‌ت، ئاماژه‌مان به‌ ھه‌موو ئه‌وانه‌ داوه‌، ئه‌وه‌یش جیاوازییه‌كی ئاشكرایه‌ له‌ نێوان به‌یانی ئێمه‌و ئه‌واندا.

 

 

دیبلۆماتیك: وه‌ڵامی پرسیاره‌كه‌ت نه‌داینه‌وه‌ كه‌ ئایا یه‌كێك له‌ ھۆكاره‌كانی ناساندنی ئه‌وان ئه‌وه‌ نه‌بوو كه‌ دژایه‌تیی ئایین و ڕه‌مزه‌ ئاینییه‌كانیان ده‌كرد؟ ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ ھۆكار نه‌بوو، بۆچی ئه‌وان په‌نایان برده‌ به‌ر ئه‌و كاره‌؟

 

شاكه‌لی: بێگومان. ئه‌و ھه‌ڵوێسته‌ی ئه‌وان بوو به‌ ھۆی تووڕه‌بوونی خه‌ڵكێكی زۆر و به‌وه‌یش خۆیان وه‌ك كه‌سانێكی ''پێشكه‌وتنخواز'' به‌ كۆمه‌ڵگه‌ی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی كوردستان ناساند. ئه‌وه‌یشت له‌ بیر نه‌چێت، كه‌ ڕێژیمی ئه‌و كاته‌ی به‌عس زۆری پێ خۆش بوو، به‌رژه‌وه‌ندیشی له‌وه‌دا بوو، له‌ كوردستاندا ئاژاوه‌ دروست بكات. به‌ كورتییه‌كه‌ی، ئه‌و دۆستانه‌ ھه‌میشه‌ له‌وه‌دا لێھاتوو بوون كه‌ سیاسه‌ت بۆ سوودی خۆیان به‌ كار ببه‌ن.

 

،،

خه‌ڵكێك كه‌ خۆی به‌ ڕووناكبیر ده‌زانی، لای وابوو ده‌بێ خۆی به‌ ماركسیست بزانێت.

 

 

دیبلۆماتیك: له‌ سه‌رده‌می حه‌فتاكاندا زۆربه‌ی شاعیرانی كورد ڕووگه‌یان ده‌بێته‌ سۆڤیێت، به‌ واتایه‌كی تر ده‌بنه‌ سۆڤیێتپه‌رست، به‌ شان و باڵی یه‌كێتیی سۆڤیێتدا ھه‌ڵده‌ده‌ن، ھۆكاری ئه‌مه‌ چی بوو؟

 

شاكه‌لی: باش و خراپ مه‌سه‌له‌یه‌كی مێژووییه‌، به‌ڵام بۆچی وا بوو؟ ئێمه‌ له‌ ڕۆژھه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا ده‌ژیاین، له‌ ڕۆژھه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا كۆمه‌ڵێك ڕێژێم ھاتوونه‌ته‌ سه‌ر ده‌سه‌ڵات، كه‌ له‌لایه‌ن ڕۆژئاواوه‌ پاڵپشتی كراون، له‌به‌ر ئه‌وه‌ زۆر سرووشتییه‌ كه‌ تۆ سوود له‌ دوژمنی ڕۆژئاوا وه‌ربگریت، دوژمنی ڕۆژئاوا له‌و كات و سه‌رده‌مه‌دا به‌ پله‌ی یه‌كه‌م شیوعییه‌ت و سۆڤیێت بوو، خه‌ڵك پێی وابوو بۆ ئه‌وه‌ی ڕزگارت بێت له‌ ڕۆژئاواو له‌ ڕێژیمی پاشایه‌تیی عێراق، كه‌ له‌و كاته‌دا به‌شێك بوو له‌ په‌یمانی (سێنتۆ)، له‌ژێر ئینتیدابی ئینگلیزدا بوو، سووریا له‌ ژێرده‌ستی فرانسادا بوو، توركیاو ئێرانیش سه‌ر به‌ ئه‌مریكا بوون، ئه‌م ناوچه‌یه‌ ھه‌مووی به‌ده‌ست ڕۆژئاواوه‌ بووه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ زۆر ئاسایی بووه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی شۆڕشگێڕ بوون، ئه‌و كه‌سانه‌ی ده‌یانه‌ویست ئه‌م ڕێژێمانه‌ بگۆڕن و ژیانی خه‌ڵك بگۆڕن، په‌نا ببه‌نه‌ به‌ر ھێزێكی تر، ھێزه‌كه‌ی تر سۆڤیێت بوو.

 به‌ڵام ته‌نانه‌ت ئاڵمانیای نازیست، ئاڵمانیای ھیتله‌ریش لایه‌نگری ھه‌بوو. كه‌سانێك كه‌ دژی ئینگلیز بوون، ئاماده‌ بوون په‌نا بۆ ھیتله‌ر و نازیزمیش ببه‌ن.

تۆ چیرۆكی (ئه‌ڵه‌مان كوردی)ی خوالێخۆشبوو دۆكتۆر مارف خه‌زنه‌دار بخوێنه‌وه‌، ده‌بینی له‌ناو كورددا كه‌سانێك ھه‌بوونه‌ ھه‌ر له‌ خۆوه‌ عاشقی ئاڵمانیا و ھیتله‌ر بوون.

  من كه‌ ئێستا ئه‌م قسانه‌ ده‌كه‌م مه‌به‌ستم خۆم نییه‌، من خۆم به‌ درێژایی ژیانم دژی سۆڤیێت بووم، نه‌ك له‌ ڕوانگه‌ی ڕۆژاواوه‌. ئه‌و سه‌رده‌مانه‌ من شه‌ش حه‌وت ساڵێك ماركسی بووم و خۆم به‌ ماركسی زانیوه‌. ئه‌و كاتانه‌ من (ماویست) بووم، واته‌ سه‌ر به‌ ئایدلۆژیای (ماوتسیتۆنگ)ی چین بووم.دژی سۆڤیێت بووم و، پێم وابووه‌ سۆڤیێت درۆ ده‌كا له‌گه‌ڵ میلله‌تانی دونیادا، چه‌نده‌ ئیمپریالیزمی ئه‌مه‌ریكی و ئینگلیزی و فرانسی خراپه‌ ده‌كه‌ن به‌رامبه‌ر میلله‌تانی ئه‌م ناوچه‌یه‌، سۆڤیێت بۆ ڕزگاریی میلله‌تانی ناوچه‌كه‌ درۆ ده‌كاو ھیچ شتێكی له‌ده‌ست نایه‌ت و ناكات، ئه‌ویش ته‌نھا ئامانجی ئه‌وه‌یه‌ ئه‌وان لا ببات و، خۆی بچێته‌ جێگه‌كه‌یان...!

 مه‌سه‌له‌ی سۆڤیێت به‌داخه‌وه‌ ئه‌وه‌ بوو، خه‌ڵك پێی وابوو كه‌ سۆڤیێت ڕه‌نگه‌ بتوانێت شتێكی بۆ بكات، وایانده‌زانی ئایدلۆژیای سۆڤیێت مژده‌ده‌ره‌، مژده‌یه‌كی تازه‌ی پێیه‌، كۆمه‌ڵگایه‌كی یه‌كسان دروست ده‌كات، ئافره‌ت ڕزگار ده‌كات، كرێكارو جووتیار ده‌توانن ببنه‌ خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات و سه‌رمایه‌ی خۆیان، كۆمه‌ڵێك له‌و قسانه‌ ھه‌بوون له‌ ئایدلۆژیای سۆڤیێتدا، ئه‌مانه‌ كاریگه‌رییان كردبووه‌ سه‌ر خه‌ڵك، خه‌ڵكێك كه‌ خۆی به‌ ڕووناكبیر ده‌زانی، لای وابوو ده‌بێ خۆی به‌ ماركسیست بزانێت.

 

 

دیبلۆماتیك: پێمان خۆشه‌ دوای بواری شیعر، باسێك له‌ (ته‌سه‌ووف) بكه‌ین، له‌و پرسیاره‌وه‌ ده‌ست پێده‌كه‌ین، ئێوه‌ شاعیرێكی دیارن، به‌ڵام له‌ شیعری ئه‌م ساڵانه‌ی دواییتاندا ڕوئیایه‌كی سۆفیگه‌ری به‌ شیعره‌كانتانه‌وه‌ دیاره‌، چۆن بوو جه‌نابتان له‌ چه‌پێكی ماویسته‌وه‌ به‌ره‌و سۆفیزم ھاتن؟

 

 

شاكه‌لی: ئه‌وه‌ په‌یوه‌ندییه‌كی ڕاسته‌وخۆی به‌ ژیانی فیكری و فه‌رھه‌نگیی منه‌وه‌ ھه‌یه‌. تا له‌ كوردستان بووم، تا ڕاده‌یه‌ك نزیك بووم له‌ سیاسه‌ته‌وه‌، نزیكه‌ی پێنج شه‌ش ساڵێك كاری سیاسیم كردووه‌، ماركسیست بووم، ماویست بووم، به‌شێوه‌یه‌كی چالاكانه‌یش به‌ھاری ١٩٧٤ تا به‌ھاری ١٩٧٥ پێشمه‌رگه‌ بووم. ئه‌و ماوه‌یه‌یش كه‌ شۆڕش ھه‌ره‌سی ھێنا و گه‌ڕابووینه‌وه‌ عێراق، من ھه‌ر به‌رده‌وام بووم له‌ كاری سیاسی. دواییش كه‌ چوومه‌ سووریا، نزیكه‌ی ساڵێك یا ساڵ و نیوێك ھه‌ر له‌ نێو سیاسه‌تدا بووم، به‌و شێوه‌یه‌ ئه‌و ماوه‌یه‌یش من زۆرتر شیعری سیاسیم ده‌نووسی.

 به‌ڵام كه‌ چوومه‌ ئه‌ورۆپا به‌ نیازی ئه‌وه‌ی به‌رده‌وام بم له‌ شتێك پێوه‌ندیی به‌خوێندنی كوردییه‌وه‌ ھه‌بێت، پێوه‌ندیی به‌ ئه‌ده‌ب و زمانی كوردییه‌وه‌ ھه‌بێت، چوومه‌ زانكۆی (ئوپسالا)، زانكۆی (ئوپسالا) تاكه‌ زانكۆیه‌كه‌ له‌ سوێد كه‌ زمانانی ئێرانیی تێدا بخوێنرێت.

 ئیدی من چوومه‌ ئه‌وێ بۆ كاری لێكۆڵینه‌وه‌و شتی وا. بۆ تێزی ماسته‌ره‌كه‌م ئه‌وه‌م ھه‌ڵبژارد له‌سه‌ر مه‌م و زینی خانی بنووسم. من كه‌ (مه‌م و زین)م ھه‌ڵبژارد، دیسانیش ده‌گونجێت ھه‌ر پاشماوه‌ی عه‌قڵه‌ سیاسییه‌كه‌م بووبێت كه‌ حه‌زم كردووه‌ ئه‌و لایه‌نه‌ ھه‌ڵبژێرم، واته‌ ناسیۆنالیزمی كوردی له‌ مه‌م و زیندا، به‌ڵام كه‌ مه‌م و زینم خوێنده‌وه‌، سه‌یرم كرد ئه‌مه‌ تێكستێكه‌ ته‌نھا سیاسه‌ت و كوردایه‌تی نییه‌، شتی تری زۆر تێدایه‌. ورده‌ ورده‌ ئاشنای شیعرو فكری (خانی) بووم، بینیم (خانی) باسی شاعیری تری كوردی پێش خۆی ده‌كات، یه‌كێك له‌و شاعیرانه‌ی باسیان ده‌كات، (مه‌لای جه‌زیری) بوو.

،،

كه‌ مه‌لای جه‌زیریم خوێنده‌وه‌، تێگه‌یشتم شاعیرێكی سۆفیی زۆر گه‌وره‌یه‌ و شاعیرێكی نه‌قشبه‌ندیشه‌

  با ئه‌وه‌یش بۆ قسه‌كانم زیاد بكه‌م؛ من به‌ حوكمی سیاسه‌تكردنم، تێكه‌ڵاویم له‌گه‌ڵ كوردانی باكوور و ڕۆژاوای كوردستاندا ھه‌بوو، كرمانجییه‌كی باش فێر بووبووم، ئێستا كرمانجی و كوردیی ناوه‌ندی (سۆرانی) وه‌ك یه‌ك و به‌باشی ده‌زانم، پێیان ده‌نووسم و پێیان ده‌خوێنمه‌وه‌. ئه‌وه‌یش كاریگه‌رییه‌كی باشی ھه‌بوو كه‌ من له‌ (مه‌م و زین) تێ بگه‌م و، دواییش ھه‌وڵ بده‌م كه‌ مه‌لای جه‌زیری بخوێنمه‌وه‌.

  كه‌ مه‌لای جه‌زیریم خوێنده‌وه‌، تێگه‌یشتم شاعیرێكی سۆفیی زۆر گه‌وره‌یه‌ و شاعیرێكی نه‌قشبه‌ندیشه‌. ئه‌وه‌ وای لێكردم كه‌ بمه‌وێ (ته‌سه‌ووف)یش بناسم، نه‌ك ته‌نھا (ته‌سه‌ووف) له‌ شیعردا بناسم، به‌ڵكه‌ ھه‌وڵ بده‌م وه‌ك فكرو فه‌لسه‌فه‌ بیناسم. ئیتر ده‌ستم كرده‌ خوێندنه‌وه‌ی سه‌رچاوه‌كانی (ته‌سه‌ووف). خۆشبه‌ختانه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ھه‌م فارسییه‌كی باشم ده‌زانی، ھه‌م ئینگلیزی و عه‌ره‌بی و كرمانجی، باشترین سه‌رچاوه‌و زمانیش بته‌وێ له‌باره‌ی (ته‌سه‌ووف)ه‌وه‌ بخوێنیته‌وه‌، زمانانی ئینگلیزی و فارسییه‌. عه‌ره‌بی شتی باشی زۆرتێدا نییه‌ له‌باره‌ی (ته‌سه‌ووف)ه‌وه‌، به‌ڵام فارسی زۆر ده‌وڵه‌مه‌نده‌.

 

 

تیۆریی (وه‌حده‌تئه‌لوجوود) كه‌ یه‌كێكه‌ له‌ تیۆرییه‌ مه‌زنه‌كانی (ته‌سه‌ووف)، ھه‌وڵمداوه‌ تێی بگه‌م، ده‌زانم له‌ كوردستان ڕه‌خنه‌گری كورد، یا نووسه‌ر و توێژه‌ری كورد كه‌ باسی (ته‌سه‌ووف) ده‌كا، یه‌كسه‌ر ده‌ڵێت (وه‌حده‌تئه‌لوجوود). ھه‌ر شتێكی ده‌ست بكه‌وێت ھه‌ر ده‌ڵێ ئه‌مه‌ (وه‌حده‌تول وجوود)ه‌، له‌ كاتێكدا وا نییه‌، (وه‌حده‌تول وجوود) ئه‌و شته‌ ئاسانه‌ نییه‌ وا ئه‌وان لێی تێگه‌یشتوون. كه‌ شاعیرێك قسه‌ ده‌كا له‌باره‌ی شتێكه‌وه‌، ده‌ڵێ ئه‌مه‌ مه‌به‌ستی (وه‌حده‌تول وجوود)ه‌، به‌ڵامبه‌ خوا برا ئه‌وه‌ مه‌به‌ستی (وه‌حده‌تول وجوود) نییه‌، قسه‌یه‌كی ڕۆژانه‌یه‌و خه‌ڵك بۆ خۆی دایھێناوه‌.

 

  (وه‌حده‌تول وجوود) فه‌لسه‌فه‌یه‌، تۆ ئه‌گه‌ر له‌ فه‌لسه‌فه‌ تێ نه‌گه‌ی له‌ (وه‌حده‌تول وجوود)یش تێ ناگه‌یت. به‌ ھه‌رحاڵ ئه‌وه‌ بووه‌ ھۆی ئه‌وه‌ی من له‌ ڕووی تیۆرییه‌وه‌ ھه‌وڵ بده‌م له‌ (ته‌سه‌ووف) تێ بگه‌م، بیخوێنمه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ت له‌ بیر نه‌چێت (ته‌سه‌ووف) دوو لایه‌نی ھه‌یه‌، لایه‌نێكی تیۆرییه‌، لایه‌نێكی به‌رھه‌مه‌، له‌ به‌رھه‌می سۆفییه‌كاندا زۆر له‌ باوه‌ڕه‌كانیته‌سه‌ووف ڕه‌نگ ده‌داته‌وه‌، به‌ڵام شیعر به‌ ده‌ره‌جه‌ی یه‌كه‌م، سۆفییه‌كان زۆربه‌یان شاعیر بوون، له‌ (مه‌ولانا جه‌لاله‌دینی ڕۆمی)یه‌وه‌ بیگره‌ تا ده‌گاته‌ (جامی)، ھه‌موویان ھه‌م سۆفی بوون و ھه‌م شاعیریش.

 

 

دیبلۆماتیك: كه‌واته‌ سۆفیگه‌ری (خودا)ی بۆ دۆزییته‌وه‌؟

 

شاكه‌لی: به‌ڵێ. من له‌ دیدارێكدا گوتوومه‌، ئیمامی عه‌لی قسه‌یه‌كی ھه‌یه‌ زۆر جوانه‌، ده‌فه‌رمووێت (ئه‌گه‌ر سه‌رپۆشی نھێنییه‌كان لاببرێت، یه‌قینی من له‌ ئێستا زیاتر نابێ: لو كشف النقاب ما ازددت یقینا)، واته‌ ئه‌وه‌نده‌ی یه‌قین ھه‌بووه‌ و ھێنده‌ بڕوای پته‌و بووه‌. خۆشبه‌ختانه‌ منیش ھه‌مان قه‌ناعه‌تم ھه‌یه‌. سوپاس بۆ خودا ئه‌وه‌نده‌م یه‌قین ھه‌یه‌ كه‌ پێویستم به‌ به‌ڵگه‌ و به‌ڵگه‌كاری نه‌بێت.

 

دیبلۆماتیك: ته‌سه‌ووف لای جه‌نابتان چییه‌.؟ ئایا ته‌سه‌ووف بۆ خوداناسینه‌ یا بۆ خودناسینه‌؟ ته‌سه‌ووف وا له‌ مرۆڤ ده‌كا خودا بناسێ یا خۆی بناسێ؟

 

شاكه‌لی: ئه‌وه‌ی كه‌ بۆ خوداناسین بێ نا، چونكه‌ تۆ كاتێك ده‌ست به‌ ته‌سه‌ووف ده‌كه‌یت كه‌ خودات ناسیبێ، ئه‌گه‌ر خودات نه‌ناسیبێ باسی چ شتێكی خودا ده‌كه‌ی، ته‌سه‌ووف بێ خوداناسین نابێت. تۆ ناتوانیت عاشق بیت، ئه‌گه‌ر كه‌سێك مه‌عشووقت نه‌بێت. به‌ڵام به‌ خوێندنه‌وه‌ی ئه‌ده‌بییاتی ته‌سه‌ووف و بیركردنه‌وه‌ له‌ پرسیاره‌كانی ته‌سه‌ووف، ناچاریت بۆ خودا بگه‌ڕێیت.

 

 

دیبلۆماتیك: بۆچی زۆربه‌ی چه‌په‌كان كه‌ ته‌نانه‌ت بڕوایشیان به‌ خودا نییه‌، لایه‌نگری ته‌سه‌ووف و سۆفیگه‌رین؟

 

شاكه‌لی: من پێم وایه‌ ئه‌وانه‌ قه‌ناعه‌تیان به‌ سۆفیگه‌ری نییه‌، زۆربه‌یان قه‌ناعه‌تیان پێی نییه‌و، ناشتوانی بڵێیت له‌ ته‌سه‌ووف گه‌یشتوون. ئه‌وان یه‌ك لایه‌نی ته‌سه‌ووف ده‌بینن، ئه‌وان یه‌ك لایه‌نی ته‌سه‌ووف ده‌خوێننه‌وه‌ و ھه‌وڵ ده‌ده‌ن تێی بگه‌ن، ئه‌ویش به‌رھه‌می ته‌سه‌ووفه‌، واته‌ داھێنان و به‌رھه‌می شاعیرانی سۆفی، ته‌نھا ئه‌و لایه‌نه‌ی ده‌ناسن. (مه‌ولانا) شاعیرێكی جوانه‌، شاعێرێكه‌ شتی زۆر جوانی گوتووه‌، ڕه‌نگه‌ سه‌رسوڕمانی ئه‌و چه‌پانه‌ له‌و لایه‌نه‌وه‌ بێت، ته‌سه‌ووف ئه‌گه‌ر نه‌یبه‌ستیته‌وه‌ به‌ خوداناسییه‌وه‌، ھیچ مانایه‌كی نییه‌. ئه‌وده‌م ده‌بێته‌ یه‌كێك له‌ مۆده‌كانی ئه‌م سه‌رده‌مه‌ كه‌ زوو دێن و زوو له‌ ناو ده‌چن.ئێ خۆ ده‌زانیت. مادۆننای ئه‌مه‌ریكاییش شیعری مه‌ولانای كردووه‌ به‌ گۆرانی. ئایا مادۆننا سۆفییه‌؟

 

،،

(حه‌للاج)یش به‌ھۆی ته‌سه‌ووفه‌وه‌، به‌ ھۆی گوتنی ڕاستییه‌وه‌ گه‌یشته‌ ئه‌و ئه‌نجامه‌ی كه‌ په‌ل په‌لی بكه‌ن و، دوایی بیسووتێنن و، خۆڵه‌مێشه‌كه‌ی بده‌نه‌ ده‌م ڕووباری دیجله‌وه‌.

 

 

دیبلۆماتیك: دیدو تێڕوانینی جه‌نابتان بۆ حه‌للاج چییه‌؟ چۆن ده‌یناسێنن، ئایا پێتان وایه‌ حه‌للاج یه‌كه‌مین مۆدێلی سۆفیزمی ئیسلامی بووه‌؟

 

شاكه‌لی: یه‌كه‌مین مۆدێل نییه‌، ئه‌گه‌ر ڕه‌گوڕیشه‌ی ته‌سه‌ووف بگه‌ڕێنیته‌وه‌ بۆ خودی (پێغه‌مبه‌ر)، ئه‌وا پێغه‌مبه‌ر یه‌كه‌مین مۆدێلی ئه‌و ته‌سه‌ووفه‌یه‌، به‌ده‌ر له‌ (پێغه‌مبه‌ر) ئه‌وا (ئه‌بو زه‌ڕی غه‌فاری) نموونه‌یه‌كی تره‌، (ئه‌بو زه‌ڕ) له‌ (مه‌ككه‌و مه‌دینه‌) ده‌ركرا، ناردیان بۆ سه‌حراو بیابان، چونكه‌ (عوسمان) ده‌ریكرد، ئه‌گه‌ر بێیته‌ سه‌ر ئه‌وه‌، (ئه‌بو زه‌ڕ) شه‌ھیدی یه‌كه‌می ته‌سه‌ووفه‌، (بیلال)یش وا بوو، ھیچیان ده‌ست نه‌ده‌كه‌وت، (بیلال) له‌ بانگدان به‌ولاوه‌ ھیچی پێ نه‌بڕا! بۆیه‌ (حه‌للاج)یش به‌ھۆی ته‌سه‌ووفه‌وه‌، به‌ ھۆی گوتنی ڕاستییه‌وه‌ گه‌یشته‌ ئه‌و ئه‌نجامه‌ی كه‌ په‌ل په‌لی بكه‌ن و، دوایی بیسووتێنن و، خۆڵه‌مێشه‌كه‌ی بده‌نه‌ ده‌م ڕووباری دیجله‌وه‌. ئه‌و پله‌ی نه‌مریی ده‌ست كه‌وت و بكوژه‌كانیشی كه‌وتنه‌ به‌ر له‌عنه‌تی مرۆڤایه‌تی.

 

،،

ناكرێ پێوه‌ندیی نێوان مه‌ولاناو شه‌مسی ته‌بریزی په‌یوه‌ندییه‌كی جه‌سته‌یی بووبێ، قه‌ت شتی وا ناگونجێ. ئه‌گه‌ر وابووایه‌، ئه‌و ھه‌موو به‌رھه‌مه‌ی لێ درووست نه‌ده‌بوو.

 

دیبلۆماتیك: باس له‌ په‌یوه‌ندییه‌ك (تا ڕاده‌یه‌ك په‌یوه‌ندییه‌كی جه‌سته‌یی و ماددی) ده‌كرێت له‌ نێوان مه‌ولانای ڕۆمی و شه‌مسی ته‌ورێزیدا، جه‌نابتان له‌و باره‌یه‌وه‌ چی ده‌ڵێن؟

 

شاكه‌لی: من باوه‌ڕم به‌وه‌ نییه‌، ئه‌وه‌ كه‌سانێك كه‌ دژی ئیسلام و دژی ته‌سه‌ووفن دروستیان كردووه‌. ناكرێ پێوه‌ندیی نێوان مه‌ولاناو شه‌مسی ته‌بریزی په‌یوه‌ندییه‌كی جه‌سته‌یی بووبێ، قه‌ت شتی وا ناگونجێ. ئه‌گه‌ر وابووایه‌، ئه‌و ھه‌موو به‌رھه‌مه‌ی لێ درووست نه‌ده‌بوو. جنس شتێكی به‌ كه‌ف و كوڵه‌و له‌وه‌ ده‌چێ له‌ ماوه‌یه‌كی كورتدا دابمركێته‌وه‌، ئه‌ی ئه‌و ھه‌موو نووسینه‌ و ئه‌و ھه‌موو به‌رھه‌مه‌چۆن و له‌ كوێوه‌ ھاتن؟ ئه‌وه‌ ته‌فسیرێكی دوژمنانه‌یه‌ پێم وابێت! به‌ ھه‌ر پێوه‌رێكی زانستی و نازانستی، سایكۆلۆگی، پزیشكی یا فه‌لسه‌فی، به‌رھه‌مه‌كانی مه‌ولانا شی بكه‌یته‌وه‌، ھێنده‌ی سه‌ره‌ده‌رزییه‌ك ھێما و به‌ڵگه‌ت ده‌ست ناكه‌وێت، كه‌ گومان بخاته‌ سه‌ر پێوه‌ندیی مه‌ولانا و شه‌مسی ته‌بریزی.

 

،،

من پێم وایه‌ له‌ ته‌واوی ئه‌و وڵاتانه‌ی دونیادا، ئه‌وانه‌ی كه‌ زۆربه‌ی خه‌ڵكه‌كه‌ی موسڵمانن،كه‌میان ھه‌یه‌ ھێنده‌ی كوردستان دژایه‌تیی ئیسلام بكات. كوردستان یه‌كێكه‌ له‌و وڵاتانه‌ی كه‌ زۆر دژی ئیسلامه‌

 

دیبلۆماتیك: ئایا كورد له‌ كوێی شارستانه‌تیی ئیسلامیدایه‌، ئایا كورد چ شتێكی به‌ شارستانییه‌تی ئیسلامیی داوه‌؟

 

شاكه‌لی: كورد به‌شدارییه‌كی باشی ھه‌بووه‌، ئه‌گه‌ر له‌ ڕووی مێژووییه‌وه‌ ته‌ماشای بكه‌یت، كورد به‌شداریی كردووه‌ له‌ بڵاوبوونه‌وه‌ی ئیسلامدا، له‌ به‌ھێزكردنی ئیسلامدا، له‌ زۆر لایه‌نی ئیسلامدا كورد به‌شداریی كردووه‌. ئێستا ئه‌و ڕۆڵه‌ی كورد لاواز بووه‌و نه‌ماوه‌، به‌ حوكمی ئه‌وه‌ی كه‌ ئیدیۆلۆگیی تر په‌یدا بوون، ئه‌وه‌ وای كردووه‌ ئه‌و به‌شدارییه‌ لاواز ببێت. سیاسه‌تی كوردیش ده‌ور ده‌بینێت، سیاسه‌تی ئه‌مڕۆی كوردستانیش ڕۆڵی ھه‌یه‌، من پێم وایه‌ له‌ ته‌واوی ئه‌و وڵاتانه‌ی دونیادا، ئه‌وانه‌ی كه‌ زۆربه‌ی خه‌ڵكه‌كه‌ی موسڵمانن،كه‌میان ھه‌یه‌ ھێنده‌ی كوردستان دژایه‌تیی ئیسلام بكات. كوردستان یه‌كێكه‌ له‌و وڵاتانه‌ی كه‌ زۆر دژی ئیسلامه‌!

 

دیبلۆماتیك: ئایا ڕۆژاوا عه‌سكه‌رو جه‌للادی تری ده‌ست ناكه‌وێ له‌ ڕۆژھه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا بۆ ئه‌وه‌ی جه‌نگی ئیسلامی بۆ بكه‌ن و نه‌یخه‌نه‌ ملی كورده‌وه‌؟

 

شاكه‌لی: ڕقی گه‌وره‌ی ڕۆژئاوا له‌ كورد، یه‌كێك له‌ ھۆكاره‌ سه‌ره‌كییه‌كانی سه‌لاحه‌ددینه‌، سه‌لاحه‌ددینی ئه‌ییووبی. ئێستایش شكان و ڕووخانیان له‌ جه‌نگی سه‌لیبییه‌ت و شكانیان و سه‌رنه‌كه‌وتنیان كه‌ قودس بگرن، ئه‌و ڕقه‌یان له‌ سه‌لاحه‌دین ھه‌ر ماوه‌. سه‌لاحه‌دینیان خۆش ناوێت، ئه‌گه‌رچی به‌ سه‌رسوڕمانیشه‌وه‌ باسی ده‌كه‌ن. وه‌ك پیاوێكی به‌ شه‌ھامه‌ت و ئازاو بوێر ناوی ده‌ھێنن، به‌ڵام خۆشیان ناوێت. ئه‌وه‌ یه‌كێك له‌ ھۆیه‌كانه‌.

 

 

دیبلۆماتیك: له‌وه‌ته‌ی ئیسلام وه‌كو په‌یامێكی زیندوو ده‌ركه‌وتووه‌، زۆربه‌ی ئیمپراتۆریا و دینه‌كان ململانێی چڕیان ھه‌بووه‌ له‌گه‌ڵ ئیسلامدا، به‌ڵام له‌ ئێستادا ململانێیه‌كی سه‌ختترو توندتر ھه‌یه‌ له‌گه‌ڵ ئیسلامدا له‌لایه‌ن ئه‌ورووپاوه‌، ئه‌م ململانێیه‌ چۆن ده‌بینن؟

 

شاكه‌لی: ململانێ له‌گه‌ڵ ئیسلام تازه‌ نییه‌، له‌ كاتی سه‌لیبییه‌كانه‌وه‌ ده‌ستی پێكردووه‌، له‌ كاتی ھاتنی خودی ئیسلامیشداھه‌ر ھه‌بووه‌، كه‌ بینیویانه‌ ئیسلام بووه‌ته‌ ھێزێكی سیاسی و عه‌سكه‌ری و شارستانه‌تی، ئه‌وان ھه‌ستیان به‌ مه‌ترسی كردووه‌، به‌ڵام ڕه‌نگه‌ وه‌ك ئه‌مڕۆ یه‌كگرتوو نه‌بووبێتن. ئه‌مڕۆ خراوه‌ته‌ قاڵبێكی سیاسی و عه‌سكه‌ری و شارستانییه‌وه‌، ته‌نانه‌ت فه‌رھه‌نگییشه‌وه‌. بۆیه‌ ئێستا ئیمپریالیزم له‌ ماڵی ھه‌موو كه‌سێكدا ھه‌یه‌، له‌ ژووری دانیشتن و له‌ ژووری نانخواردن و ته‌نانه‌ت له‌ جێگه‌ی خه‌وتنی ھه‌موو كه‌سێكیشدا بوونی ھه‌یه‌.

 ئیمپریالیزم له‌ڕێی میدیاو ته‌له‌ڤیزیۆنه‌وه‌، له‌ ڕێی مۆبایل و ئیمه‌یڵ وسكایپ و ده‌یان ته‌كنیكی دیكه‌وه‌ ھاتۆته‌ ناو ژیان و جوگرافیای ھه‌موو خه‌ڵكه‌وه‌. ئه‌وان شه‌ڕێكی زۆر گه‌وره‌یان ده‌ستپێكردووه‌ به‌رامبه‌ر به‌ ئیسلام، به‌تایبه‌تی دوای نه‌مانی كۆمونیزم، چونكه‌ دوژمنێكیان له‌ كۆڵ بووه‌وه‌، خۆیان ته‌رخان كردووه‌ بۆ دوژمنه‌كه‌ی تر كه‌ ئیسلامه‌.ئه‌م شه‌ڕه‌ شه‌ڕێكی شارستانه‌تییشه‌ له‌ نێوان شارستانه‌تییه‌كی ئیسلامیی – ڕۆژھه‌ڵاتی، له‌گه‌ڵ شارستانه‌تییه‌كی ئه‌ورۆپاییدا.ئه‌نجامی ئه‌م شه‌ڕه‌ من نازانم به‌ چ ئاراسته‌یه‌كدا ده‌شكێته‌وه‌، كه‌سمان ناتوانین پێشبینی بكه‌ین داھاتوو چۆن ده‌بێت، به‌ڵام شه‌ڕێكی زۆر ناحه‌ق و ناڕه‌وا و بێویژدانانه‌یه‌ به‌رامبه‌ر ئیسلام ده‌كرێت.

 

 

دیبلۆماتیك: قسه‌ت بۆ پێكدادانی شارستانییه‌ته‌كان و سه‌روه‌ریی ئه‌مریكا چییه‌ به‌تایبه‌ت له‌ تیۆری و پێشبینییه‌كانی فۆكۆیاماو سه‌مۆئیل ھانتیگتۆن؟

 

شاكه‌لی: له‌ كتێبی (ده‌رزیئاژن)دا من لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی دوورودرێژم له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌ نووسیوه‌ [شه‌ڕی شارستانه‌تییه‌كان یا له‌ یه‌كگه‌یشتنیان، ده‌رزیئاژن، لل: ١١٥-١٤٧]. ئێستا ئیتر پێویست ناكات له‌ گفتوگۆیه‌كی ئاماده‌نه‌كراوی وه‌ك ئه‌مه‌دا، سه‌رله‌نوێ له‌سه‌ری بدوێم، چونكه‌ باوه‌ڕ ناكه‌م به‌و ڕێكوپێكییه‌ی له‌وێ نووسیومه‌ و بیره‌كانی خۆمم ده‌ربڕیون، بتوانم ئێستا بدوێم و بیره‌كانم گه‌ڵاڵه‌ بكه‌م.

 

 

دیبلۆماتیك: پێت وایه‌ ئه‌ورۆپا ھاوشێوه‌ی كۆمۆنیزم، ئیسلامیش به‌ چۆكدا ده‌ھێنێت؟

 

شاكه‌لی: باوه‌ڕ ناكه‌م ھه‌رگیز بتوانێت. كۆمونیزم به‌ ھێزی چه‌ك و ئه‌تۆم و ده‌ستگای جاسووسی و ته‌كنیك خۆی ڕاگرتبوو، به‌ڵام ھێزی ئیسلام له‌ دڵ و مێشكی باوه‌ڕداراندایه‌.

 

 

دیبلۆماتیك: كه‌واته‌ به‌دیل و دوژمنی به‌ھێزی سه‌رمایه‌داری كێیه‌؟

 

شاكه‌لی: ئیسلام ده‌توانێ ئه‌و ڕۆڵه‌ بگێڕێت، ده‌توانێت ببێته‌ ھێزێك ھه‌م سه‌رمایه‌داری لاواز بكا، ھه‌م بۆ خه‌ڵكیشی ڕوون بكاته‌وه‌ كه‌ چییه‌، به‌ڵام ئیسلامی ئه‌مڕۆ، ئیسلامی ڕه‌سمی، ئه‌و توانسته‌ی نییه‌. به‌ڵام ھیچ به‌ دووری نازانم له‌ داھاتوودا به‌ره‌یه‌كی فراوان دروست ببێت، كه‌ گه‌لانی ژێرده‌سته‌ و زۆرلێكراو و چه‌وساوه‌كانی دنیا یه‌ك بگرن و ئیسلام ببێته‌ ڕێبه‌ر، یا ھێزی سه‌ره‌كیی ئه‌و به‌ره‌یه‌.

 

 

دیبلۆماتیك: كێ ده‌توانێت ببێته‌ به‌دیل و جێگره‌وه‌ی سه‌رمایه‌داری؟

 

شاكه‌لی: من نازانم ئه‌مڕۆ به‌دیلی سه‌رمایه‌داری كێیه‌؟ به‌ڵام ده‌بێت سیسته‌مێك بدۆزرێته‌وه‌ نه‌ك یه‌كسانی به‌و مانایه‌ی خۆیان ده‌یڵێن، به‌ڵكه‌ عه‌داله‌تی تێدا بێت، به‌شێك له‌وه‌ی كه‌ ئیسلام ده‌یڵێت دادپه‌روه‌رییه‌، به‌ڵام ئه‌و ئیسلامه‌ی كه‌ ئێستا خه‌ڵكی باسی ده‌كات و، سه‌له‌فی و داعش خۆیان به‌ خاوه‌نیئه‌و ئیسلامه‌ ده‌زانن، وه‌ھا و ناتوانێت ئه‌و ڕۆڵه‌ بگێڕێت.

 

author photo

تایبه‌ت به‌ دیپلۆماتیك