نەوشیروان مستەفاو گفتوگۆی نێوان یەكێتی‌و بەعس لە ساڵی 1983

بۆچی نەوشیروان مستەفا بەشیعرێكی سالم وەڵامی مام جەلالی داوەتەوە؟

نەوشیروان مستەفاو گفتوگۆی نێوان یەكێتی‌و بەعس لە ساڵی 1983

1847 خوێندراوەتەوە

دوا بەدوای كارەساتی شكستی شۆرشی ئەیلول لە 11/3/1975، یەكێتی نیشتیمانی كوردستان ( ی. ن. ك) وەك یەكێك لە هێزە سیاسییە تازە دامەزراوەكانی كوردستان بۆ درێژەدان بە شۆڕشی ڕزگاری كوردستان هاتە مەیدان.

،،

مام جەلال كەوتبووە جموجوڵ بەمەبەستی دامەزراندنی ڕێكخراوێكی دیموكراتی

سەرەتا لە (22/ 5 / 1975) لە ( دیمەشق ) بیرۆكەی دامەزراندنی گەڵاڵە كرا، بەیانی دامەزراندنەكەی لە (1/6/1975) دوای هەندێ دەسكاری ڕەشنووسەكەی ( دیمەشق ) و بەئامادەبوونی ( جەلال تاڵەبانی، دكتۆر فواد مەعسوم، عەبدولرزاق عەزیز فەیلی، عادل موراد، دكتۆر كەمال فواد، عومەر شێخ موس، دكتۆر لەتیف جەمال ڕەشید، دڵشاد ئەحمەد، هێرۆ ئیبراهیم ئەحمەد ) لە (بەرلین) ڕاگەیەندرا.


هەریەكە لە ( جەلال تاڵەبانی، نەوشیروان مشتەفا، د. فواد مەعسوم، عبدالرزاق عزیز فەیلی، عادل موراد، عمر شێخ موس، د. كمال فواد، عمر مستەفا (دەبابە)، د. كمال خۆشناو ) بەدامەزرێنەری بیرۆكەی (یەكێتی نیشتیمانی كوردستان)دادەنرێن.
نەوشیروان مستەفا دەڵێت:" مام جەلال كەوتبووە جموجوڵ بەمەبەستی دامەزراندنی ڕێكخراوێكی دیموكراتی، ئەو ماوەیە لە (قاهیرە، بەیروت، دیمەشق، تەرابلوس) هاتوچۆی دەكرد، لە بەیروتەوە هەواڵ بڵاوكرایەوە، كە (مام جەلال) خۆی بۆ گەڕانەوە ئامادە دەكات، (مام جەلال) دۆستایەتی لەگەڵ (كەمال فواد و من) بەهێزبوو".

پەیوەندیكردنی (مام جەلال) بە نەوشیروان مستەفاوە
نەوشیروان مستەفا ئاماژە بە یەكەم پەیوەندی مام جەلال بەوەوە سەبارەت بە بیرۆكەی دامەزراندنی یەكێتی دەكات‌و دەڵێت:" دۆستایەتی من لەگەڵ (مام جەلال) بۆ ساڵی (1961) ئەگەڕایەوە، بۆ ئەوكاتەی لێپرسراوی لقی سلێمانی پارتی بوو، چەند جارێك تەلەفونی بۆ كردم و نامەی بۆ ناردم، هەواڵ و دەنگ و باسەكانی پێ ئەگەیاندم، بیرو بۆچونەكانی خۆی بۆ ڕوون ئەكردمەوە، منیش بیرو بۆچونەكانی خۆمم بۆ باس ئەكرد. داوای لێكردم كەخۆم ئامادەبكەم بۆ بەشداری لەو ڕێكخراوە تازەیەدا كەخەریكی دامەزراندنیەتی، بۆ گەڕانەوە بۆ وڵات . ئەگەر چی ماوەیەكی درێژ بوو من لە كوردستان دوور بووم، بەڵام ( ئیلتیزامی ئەخلاقی و ئەدەبی ) بەمام جەلالیەوە بەستبووم، بە جوانم نەئەزانی لە ژێری دەربچم. یەكسەر وتم : كەی داوات كردم بە سەرچاو ئامادەم . ئەم قسەی من لای هەندێك كەس سەیربوو. لەو هەلومەرجە سەختەدا كەزۆر كەس بەئاواتەوە بوو بگاتە ئەوروپا، من لە ئەوروپا جێگیربووبووم، لەدوا قۆناغی تەواكردنی خوێندنی دكتۆرا بووم، دەست لە هەموشت هەڵبگرم و ملی ڕێگای هات و نەهات بگرم بەرەو كوردستانی ژێر ئاشبەتاڵ. ڕاستی بڕیارێكی وەها دژوار هەموو كەس بە ئاسانی نەی ئەسەلماند، بگرە هەندێك كەس بە فشەیان دەزانی، جارێكیان لە وەڵامی نامەیەكیدا، بۆ ئەوەی دڵنیای بكەم لەوەی من هەر لەسەر بەڵێنە كۆنەكەی خۆم ماوم، سەرەتای نامەكەم بەم شیعرەی (سالم) دەستپێكرد:


ئەی قیبلەی مورادم ئاخۆ بەڕۆژگاران
جارێ لەكەس ئەپرسی حاڵی غەریبی تاران
بەو سوێندەكەی كەخواردم: من هەر ئەوەم كەدیوتم،
حاشا بكەم فەرامۆش، میساق و عەهدی جاران!


لە دێڕی دوەمی بەیتی یەكەمدا وشەی ( تاران)م گۆڕی بوو بە ( شاران )".
گەڕانەوەی (نەوشیروان مستەفا) بۆ كوردستان

،،

من نامەیەكم بۆ (مام جەلال) نوسی، بارودۆخی كوردستانم بۆ ڕون كردبوەوە، باسی دۆزینەوەی ڕێگەی هاتوچۆ و گەڕانەوەی ئەو و خراپی ژیانی ئەو هێزەشم بۆ نوسیبوو، كە چاوەڕوانی ئەو بوون، ئاگادارم كرد كە ئەگەر بەو نزیكانە نەگەڕێتەوە، ئیتر ئێمە ناتوانین لەوە زیاتر چاوەڕوانی بكەین".


(نەوشیروان مستەفا)، لە كۆتایی نیسانی (1977) بە قاچاخە ڕێیەكان لە سوریاوە گەڕایەوە كوردستان‌و ئەوكات زۆرتر ناوچەی (برادۆست) یان وەكو شوێنی حەوانەوەی بارەگا سەرەكیەكان بەكاردەهێنا.


" چەند هەفتەیەك چاوەڕوانی (مام جەلال)بوین بگەڕێتەوە كوردستان، من هێزێكم لەگەڵ خۆم بردبو لە نزیك سەرچاوەكانی (سەركەم) لە بن داڵانپەڕدا لەسەر چەمەكە لە شوێنێكدا بەناوی (چەمكەبین) دەمەزرابووین، پێخەف و ڕاخەر و چادرمان نەبوو، شەو لەتاو سەرما خەومان لێنەئەكەوت تا بەیانی بەدیار ئاگرەوە، كە ڕۆژ هەڵئەهات خۆمان ئەدایە بەری، ئینجا ئەنوستین".
نەوشیروان مستەفا وا دەڵێت.


(مام جەلال) گەیشتە ڕۆما بۆ ئەوەی لەوێوە بێتە ئەستەمبول و بەرەو كوردستان بگەڕێتەوە، بەڵام عەبدولئیلا نەصراوی ڕێبەری ئەوسای (الحركە العربیە الاشتراكیە)، عومەر مستەفا لە شامەوە تەلەفۆنیان بۆ كردبوو لەبەرئەوەی كارێكی گرنگ و پەلە هاتوەتە پێشەوە بگەڕێیتەوە شام، (مام جەلال) گەڕابوەوە شام.
نەوشیروان مستەفا دەڵێت:" من زۆرم پێناخۆشبوو دەركەوت كار هەر نەبووە، گوایە عەبدولئیلا ویستبوی (مام جەلال) لە گەڕانەوە پەشیمان بكاتەوە، بە بیانووی ئەوەی كە هەلومەرجی كوردستان خراپە و نابێت جارێ‌ (مام جەلال) سەركێشی بكات، من نامەیەكم بۆ (مام جەلال) نوسی، بارودۆخی كوردستانم بۆ ڕون كردبوەوە، باسی دۆزینەوەی ڕێگەی هاتوچۆ و گەڕانەوەی ئەو و خراپی ژیانی ئەو هێزەشم بۆ نوسیبوو، كە چاوەڕوانی ئەو بوون، ئاگادارم كرد كە ئەگەر بەو نزیكانە نەگەڕێتەوە، ئیتر ئێمە ناتوانین لەوە زیاتر چاوەڕوانی بكەین".


(مام جەلال)یش، بە پەساپۆرتە ئێرانیەكەی (فازیل تاڵەبانی) كاتێك كە لە لەندەن لە سەرەمەرگ دەبێت و دەیبەخشێتە (مام جەلال) بۆ ئەوەی لە توركیاوە بەكاریبهێنێت بۆ گەڕانەوە، چونكە ئەو زەمانە پەساپۆرتی ئێرانی لە توركیا بەڕێزەوە ڕەفتاری لەگەڵدا دەكرا، (مام جەلال) بەو پەساپۆرتەوە لە تەموزی (1977) لە توركیاوە گەڕایەوە كوردستان.

،،

 بێهودەیی لە كۆتایهاتنی شەڕی ناوخۆ، (ی.ن.ك) بەهۆی (د.عبدالڕەحمانی قاسملۆ)وە، پێشنیازی (ڕێككەوتنی ستراتیژی، یان سەلماندنی ئۆتۆنۆمی، یان ڕاگرتنی شەڕكردن لەگەڵ یەكتری) بۆ حكومەتی عێراقی نارد.

ڕۆڵی نەوشیروان مستەفا لە دانوستانەكانی یەكێتی لەگەڵ ڕژێمی بەعس
دەربارە گفتوگۆی نێوان یەكێتی‌و ڕژێمی بەعس نەوسیروان مستەفا دەڵێت:" بەهۆی ئەوەی شۆڕش لەپێناوی بەدیهێنانی خواست و ئامانجەكانی گەلەكەمان بەرپا بووە، یان بە واتایەكی دیكە شۆڕش پەرچەكرداری ئەو هەموو زوڵم و زۆرداریەیە كە داگیركەران لە میلەتەكەمانیان كردووە بۆیە شتیكی ئاساییە لە هەندێك لە وێستگەكانی شۆڕشكردندا دانوستان لەگەڵ ڕژێم بكرێت، بۆ ئەوەی چەندی بكرێت بتوانرێت خواست و ئامانجەكان لەڕێگەی دیالۆگی ئاشتیانە بەدیبهێنرێن".


هۆكاری دانوستانی (ی.ن.ك) لەگەڵ ڕژێمی بەعس

لە سەرەتای سەرهەڵدانەوەی شۆڕشی نوێی گەلەكەمانەوە لە ئەنجامی (بڕوانەبون و ڕانەهاتنی سەرانی سیاسی ئەوسای حزبە سیاسیەكان بە پێكەوەژیانی دیموكراتیانە و یەكتری قبوڵكردن و زاڵی گیانی تۆڵەسەندنەوەی عەشایریانە و دەسكەوتی تایبەتی و دەستی داگیركەران...هتد) شان بەشانی هەڵگیرسانەوەی شۆڕش شەڕوشۆڕی ناوخۆش ئاوێتەی شۆڕشەكە بوو.


بەلای كەمی دەبوو لەگەڵ دەستپێكردنی شەڕی ناڕەوای عێراق و ئێران لە شەڕوشۆڕە ناوخۆكان كۆتاییان پێبهێنرایە، بۆ قۆستنەوەی ئەو هەلە لەخزمەتی پەرەپێدانی زیاتری شۆرش و ڕاكێشانی سەرنج و سۆزی جەماوەر بەلای خۆیاندا بۆ ئەوەی ببنە جێی ئەمەل و ئومێدی خەڵك و لەسەرئەنجامدا بارودۆخەكە بەلای بەهێزبوونی باڵی شۆڕش و شكستی دوژمن بشكابایەوە، كە تاكە ڕێگەی جەماوەریش بو لەدەستدانی زۆڵم و زۆر و دیكتاتۆریەت.


لەئەنجامی پەرەسەندنی شەڕە ناوخۆییەكاندا (ی.ن.ك) لە یەك كاتدا توشی سێ‌ شەڕی قورس بو بوو، كە ئەوانیش شەڕی بەرەی (جود)، شەڕی (حكومەتی عێراق) و (شەڕی حكومەتی ئێران) بون، ئەو هەموو شەڕە لە یەك كاتدا ئاسان نەبوون، بۆیە بێهودەیی لە كۆتایهاتنی شەڕی ناوخۆ، (ی.ن.ك) بەهۆی (د.عبدالڕەحمانی قاسملۆ)وە، پێشنیازی (ڕێككەوتنی ستراتیژی، یان سەلماندنی ئۆتۆنۆمی، یان ڕاگرتنی شەڕكردن لەگەڵ یەكتری) بۆ حكومەتی عێراقی نارد.

 

،،

لە (13/11/1982) لە (گۆڕەشێر) بەهۆی (د.عبدالڕەحمان قاسملۆ)وە، (هەردوو وەفدی حكومەتی عێراق و یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان) لەگەڵ یەكتر دانیشتن و دانوستانەكە ڕێكخرا، بەمشێوەیە (د.عبدالڕەحمان قاسملۆ) بووە ناوبژیوانی گفتوگۆی نێوان (حكومەتی عێراق) و (ی.ن.ك).



ڕۆڵی (د.عبدالڕەحمان قاسملۆ) لە سازكردنی گفتوگۆدا
(د.عبدالڕەحمان قاسملۆ) بەمەبەستی سازكردنی گفتوگۆ (بارزان تكریتی) بینیبوو، پاشان (سەدام حسێن)یشی بینیبوو، لەگەڵیان گفتوگۆی پێشنیازەكەی (ی.ن.ك)ی بە دوور و دێژی باسكردبوون، لەڕاستیدا (د.عبدالڕەحمان قاسملۆ) سەرباری ئەوەی كە بەرپرسی حیزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران بوو، پیاوێكی زیرەك و دیبلۆماتێكی بەتوانا و لێهاتوبو، لەلایەن حكومەتی عێراقیشەوە سەنگ و بەهای تایبەتی خۆی هەبو، بۆیە توانیبوی ڕازیان بكات كە پێشنیازی ڕاگرتنی شەڕ و دەستكردن بە گفتوگۆ بگەیەنێتە ئەنجام.


بۆ ئەو مەبەستە حكومەتی عێراق لە وەڵامی پێشنیازەكەی (ی.ن.ك)دا ئامەدەیی یەكتری بینینیان بەهۆی (د.عبدالڕەحمان قاسملۆ)وە پەسەند كرد، بۆ ئەوەی وەڵامەكەیان بەڕێگەی خۆیانەوە بە سەركردایەتی (ی.ن.ك) بگەیەنن، لە (13/11/1982) لە (گۆڕەشێر) بەهۆی (د.عبدالڕەحمان قاسملۆ)وە، (هەردوو وەفدی حكومەتی عێراق و یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان) لەگەڵ یەكتر دانیشتن و دانوستانەكە ڕێكخرا، بەمشێوەیە (د.عبدالڕەحمان قاسملۆ) بووە ناوبژیوانی گفتوگۆی نێوان (حكومەتی عێراق) و (ی.ن.ك).


لەو دانیشتنەدا لایەنی (ی.ن.ك) بریتیبوون لە (مام جەلال، نەوشیروان مستەفا) لایەنی حكومەتی عێراقیش بریتیبون لە (یاریدەدەری جیهازی موخابەرات بە ناوی (عقید ڕوكن خەلیل محمد شاكر) ناسراو بە (ئەبو ئەحمەد) و بەرپرسی ناوچەی باكوری عێراقی جهازی موخابەرات لە كەركوك عەقید ئیحسان ناسراو بە (ئەبو عودەی) و بەرپرسی جیهازی موخابەراتی هەولێر ناسراو بە ئەبو محمد)، لەو كاتەدا بارزان تكریتی سەرۆكی جیهازی موخابەرات بوو.


لە (13/2/1983) هەمان وەفدی حكومەتی عێراقی داوایانكرد لە نزیك قەڵادزێ‌ لەگەڵ وەفدی (ی.ن.ك) یەكتری ببیننەوە، بەڵام سەركردایەتی (ی.ن.ك) پێیان باشبو بێنە (ناوزەنگ)، لە (زینۆی سور) جێگەی حەوانەوەیان بۆ ڕیكخرابوو، كۆبونەوەكە دوبارەكردنەوەی هەمان قسەكانی پێشوتر بوو، دوپاتی ئەوەیان دەكردەوە كە (مام جەلال) بچێتە بەغداو لەگەڵ سەرۆك كێشەكان یەكلایی بكاتەوە، چونكە ئەوان دەسەڵاتی بڕیاردانیان نیە و تەنها دەتوانن قسەكان بێنن و ببەن.


سەرچاوەكان:
- یەكێتی و ململانێ، كاكل ئەحمەد، (2011: ل: 12).
2- لەكەناری دانوبەوە بۆ خڕی ناو زەنگ، نەوشیروان مستەفا، (1997: ل: 41).
3- یەكێتی نیشتمانی كوردستان، سەروەر عبدالڕەحمان عمر، (2002: ل: 70).
4 - پەنجەكان یەكتری ئەشكێنن، نەوشیروان مستەفا، (1997، ل: 269).

 

author photo

نوسەر

بەکالۆریس لە زمان و ئەدەبی کوردی