خەونی کوردانی خۆرئاوا لەنێوان باوەڕو واقیعی جوگرافیدا

کوردانی خۆرئاوا پێوویستیان به‌ چ پلان و ستراتیژیه‌تێكه‌؟

خەونی کوردانی خۆرئاوا لەنێوان باوەڕو واقیعی جوگرافیدا

274 خوێندراوەتەوە

مـــحـــەمـــەد بـــەکر

دەوڵەتی سەربەخۆ خەونی هەموو کوردێکە، بەڵام دەبێ لەوەش تێبگەین دروستبوونی هەر یەکەیەکی سیاسی نوێ، لەسەر حسابی یەکەیەک یان چەند یەکەیەکی دی بە ئەنجام دەگات، بۆیە تێگەشتن لە جوگرافیا و جیۆپۆلۆتیک مەرجی بنەڕەتییە بۆ سەرخستنی هەر پلان و ستراتیجێک کە لە داهاتوودا کورد بیەوێ لەهەر پارچەیەک پەیڕەوی بکات.

 

ئەگەر لەڕوانگەی جوگرافیای سیاسیەوە لە دۆزی کورد لەڕۆژئاوا ورد ببینەوە دەستنیشانی چەندین گرفتی ڕاستەقینەی جیۆپۆلۆتیکی و جوگرافی دەکەین:

یەکەم: شێوەی وڵات:

لەجوگرافیای سیاسیدا شێوەی دەوڵەت بایەخی تایبەتی هەیە، لەڕووی جوگرافیەوە کوردستانی خۆرئاوا خراپترین جۆری شێوەی دەوڵەتی هەیە کە بە شێوەی "شریتی یان درێژکۆلە" ناودەبرێ، گرفتی ئەم شێوە لە دەوڵەت لەوەدایە کە لەکاتی هەڵمەتی سەربازیدا دوژمن دەتوانێت بەئاسانی هەڵکوتێتە سەر ناوەڕاستی وڵاتەکەو پەیوەندی بەشەکانی دیکە پێکەوە بپچڕێنێت، ئەمە بۆحاڵەتی خۆرئاوای کوردستان مەترسیدارترە چون لەنێوان کانتۆنەکانی جەزیرەو کۆبانێ و عەفریندا عەرەب و پێکهاتەی دی نیشتەجێ کراون. کەواتە خۆرئاوا لەڕووی شێوەی وڵاتەوە خراپترین شێوەی هەیە.

،،

دروست وایە هەر پارچەیەکی کوردستان ببوایەتە قوڵایی بەرگری بۆ پارچەکانی دی بەڵام ڕوونە ئێمە سیاسەتی نەتەوەییمان نیە

 

دووەم: قوڵایی بەرگری:

خۆرئاوای کوردستان بەهۆی بچوکی ڕوبەرەکەیەوە قوڵایی بەرگریشی نییە، بۆیە ڕووبەری وڵاتەکە هیچ هەلێکی ناداتێ بۆ پاشەکشە بەمەبەستی خۆڕێکخستنەوە، لەم حاڵەدا هەموو شکستێکی عەسکەری کارەساتبار دەبێت، ئەوەی گرفتەکە قوڵتردەکاتەوە باکورو باشورو ڕۆژئاوای ئەم پارچە دوژمنە و تەنها بەری خۆرهەڵاتی کە دەکاتە باشووری کوردستان دەکرێ وەک دەروازەی ئومێد لێی بڕوانرێ، بەڵام ئەم چەند ساڵەی ڕابردوو بایی ئەوە حاڵی کردن کە ناکرێ هیچ ئومێدێک لەسەر ئەم دەروازە هەڵبچنن، لەکاتێکدا دروست وایە هەر پارچەیەکی کوردستان ببوایەتە قوڵایی بەرگری بۆ پارچەکانی دی بەڵام ڕوونە ئێمە سیاسەتی نەتەوەییمان نیە.

ئیسرائیل کە هەمان گرفتی هەیە بەڵام بەهۆی بوونی چەک و تەکنۆلۆجیای سەربازییەوە ئەم گرفتەی چارەسەر کردووە، بەڵام هەرگیز ڕێگەش نادات هێرشی بکرێتە سەر بۆیە هەمیشە ئەو دەستپێشخەرە چون نایەڵێت خاکەکەی ببێتە مەیدانی جەنگ بەڵام ڕووسەکان بەهۆی فراوانی ڕووبەری خاکەکەیانەوە لەمێژوودا بەپێچەوانەوە ڕەفتاریان کردووە. چون قوڵایی بەرگری هەندێکجار مەبەست لێی گۆڕینەوەی شوێنە بە کات، بۆنمونە ڕووسیا دو ئیمپراتۆریەتی گەورەی مێژووی بەم تاکتیکە شکست پێ هێنا، کە ئەوانیش سوپای ناپلوێن و هیتلەر بوون، ڕووسەکان بەدەم پاشەکشەوە هێزەکانی دوژمنیان ڕاکێشایە قوڵایی خاکی خۆیان و توشی زستانی سەختی وڵاتەکە بوون و ناپلوێن تەنها لەو هەڵمەتەدا ٥۰۰ هەزار سەربازی لەدەستدا.

 

،،

خۆرئاوای کوردستان لەڕووی پێکهاتەی دانیشتوانەوە تایبەتمەندی خۆی هەیەو ئامادەیی نەتەوەو مەزهەبەکانی دیکە لەو سەرزەمینەدا دوور نیە لەداهاتوودا کێشەی مەزهەبی و ئیتنیکی بۆ خۆبەڕێوەبەری کانتۆنەکان دروست نەکات، بەتایبەت بە فیتی دەوڵەتانی دراوسێ.

 

 

سێیەم: تۆبۆگرافیا:

خۆرئاوای کوردستان بەپێچەوانەی سێ بەشەکەی دیکەوە زیاتر دەشتاییەو وەک پارچەکانی دی چیاکان بۆی نابنە قوڵایی بەرگری و تا تیایدا درێژە بە خەباتی گەریلایی و پارتیزانی بدەن، بۆیە ئەستەمە بتوانن لە کاتی دەستبەرداربوونی زلهێزەکاندا لەو دورگە بەدوژمن دەورە دراوەدا خۆبپارێزن، ئەگەرچی یەک تۆزقاڵ گومانم لەئازایی و گیان فیدایی شەڕڤانان نییە، بەڵام دواجار تراژیدیای وەک عەفرینی لێدەکەوێتەوە.

چوارەم:دیمۆگرافیا:

خۆرئاوای کوردستان لەڕووی پێکهاتەی دانیشتوانەوە تایبەتمەندی خۆی هەیەو ئامادەیی نەتەوەو مەزهەبەکانی دیکە لەو سەرزەمینەدا دوور نیە لەداهاتوودا کێشەی مەزهەبی و ئیتنیکی بۆ خۆبەڕێوەبەری کانتۆنەکان دروست نەکات، بەتایبەت بە فیتی دەوڵەتانی دراوسێ.

پێنجەم:جیپۆلۆتیک:

کوردستانی خۆرئاوا خاڵی پێکەوە بەستنی نەتەوەکانی کوردو عەرەب و تورک و بگرە ئاین و مەزهەبەکانی شیعەو سونەو ئێزیدی و مەسیحی، و هەروەها چەقی ململانێیەکی جیهانی و ناوچەییە:

سونە × شیعە

ئەمەریکا × ڕوس

ئیسرائیل × عەرەب

ئێران × ئیسرائیل

ئاریایی و سامی و قەوقازی

کۆبونەوەی هەموو ئەم دژانەو بونی دەوڵەمەندی ناوچەکە بە نەوت و سامانی ئاو، وایکردووە ببێتە جێگای بایەخ و ململانێ لای زلهێزان و هێزە ناوچەییەکانیش.

شەشەم:نەبونی سنوری دەریایی کە دەبێت کورد هەموو هەوڵی بخاتەگەڕ بۆ چونە سەر دەریا.

 

،،

كوردانی خۆرئاوا دەبێت کاربکەن بۆ ئابووریەکی خۆبژێو تا کەمتر بکەوێتە ژێر کاریگەری گەمارۆی ئابووری

 

کورد لەسووریا چەند ڕێگەیەکی لەپێشە:

یەکەم: ببێتە ئەڵقە لە گوێی ئەمەریکا و زلهێزان، بەڵام عەفرین پێی وتین هەرکەی هاوکێشە و بەرژەوەندییەکان گۆڕان، فرۆشتنی کورد کارێکی دژوار نییە.

دووەم: کورد ئەگەر ببێتە هاوپەیمانی ئەسەد ئەوا جگە لەوەی پشتیوانی ئەمەریکاو هاوپەیمانەکانی لەدەست دەدا، هیچ گره‌نتییەکیش بەدەست ناهێنێ بۆ مانەوەی ئەم قەوارە کوردییە لەداهاتوودا کە ئەسەد بەهێز دەبێتەوە.

سێیەم: ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی، کە ئەمەیان لەئێستادا گەلێک ناواقیعییەو تەنها بە سەرنجدان بەو گرفتانەی لەسەرەوە باسمان کرد دەردەکەوێ کە ئەمە ڕێگاچارەیەکی گونجاونیە لەئێستادا.

چوارەم: پشتبەستن بە دەوڵەتێکی دراوسێ لەدژی ئەسەد بە مەبەستی خۆپاراستن. لەڕاستیدا بۆ کوردانی خۆرئاوا ئەمە ئەستەمە، چون هەم تورکیا دوژمنی قەستەسەرە هەم عێراقێکی شیعی هاومەزهەبی ئەسەد نابێتە دۆست لەو حاڵەتەدا، هەم هەرێمی کوردستانیش جێگەی ئومێد نییە، ئەو توانایەشی نیە، بۆیە پێموایە گرتنەبەری ئەم ڕێگاچارە بیرلێنەکراوەو دورە لە ئەدەبیاتی سیاسی یەپەگەشەوە.

بۆیە لەو بڕوایەدام کوردانی خۆرئاوا دەبێت لە دوو ئاستدا پلان و ستراتیجیان هەبێت

یەکەم: لەئاستی ناوخۆدا:

۱ـ دەبێت کاربکەن بۆ ئابووریەکی خۆبژێو تا کەمتر بکەوێتە ژێر کاریگەری گەمارۆی ئابووری.

۲ـ دەبێت گوتاری نەتەوایەتی کلاسیک بەلاوە بنرێت و ڕەچاوی فرەیی نەتەوەیی و ئاینی بکرێت، تا هێزە نەیارەکان نەتوانن درز بخەنە نێوان پێکهاتەکانی دانیشتوانەوە، وە لەڕاستیدا ئەمە جێگایەکی دیاری هەیە لە فیکری ئاپۆدا.

۳ـ بونیادنانی سوپایەکی نیزامی کە خۆشبەختانە لەم ڕووەوە گەلێک پێشوەچون هەیە، ئەوەی گرنگە ڕێگە نەدەن گوتاری ئایدۆلۆژی و ئاینی و نەتەوەیی ڕیزەکانی ئەم سوپایە پەرت بکات. هاوکات ڕێ لەدەستێوەردانی دەرەکی بگرن. بەهیچ جۆرێک ڕێگە بە دوو سوپای کوردی یان کوردی ـ عەرەبی نەدرێ تا ئەزمونی ئێمە دووبارە نەکەنەوە.

٤ـ بەرەو باشتربردنی ڕەوشی ئیداری شارو وڵات و بنبڕکردنی گەندەڵی ئیداری و گرنگی دان بە عەدالەتی کۆمەڵایەتی لەسەر بنەمای هاوڵاتی بوون.

،،

گەڕاندنەوەی هەندێک ناوچەی بەری خۆرهەڵاتی فورات بۆ حکومەتی سووریاو لەبەرامبەردا وەرگرتنەوەی عەفرین و بەئاراستەی ڕووەو دەریا بەسودی کورد دەشکێتەوە.

 

لەئاستی دەرەوەدا پێویستە:

۱ـ خۆ گونجاندن لەگەڵ شەپۆلەکانی گۆڕانکاری لەناوچەکە، بەجۆرێک لە زیانیان نەشکێتەوە. بە کورتی دژی شەپۆل مەلەنەکردن و هەوڵدان بۆ جێگە کردنەوەی خەون و ئامانجەکانیان لە چوارچێوەی هاوکێشەکانی هێزە جیهانیەکاندا.

۲ـ چونە سەر مێزی گفتوگۆو دانوسان لەگەڵ حکومەتی داهاتووی سوریا، بەجۆرێک ئەمەریکا پێی زەیقەت نەبێت و بە ئاگاداری ئەمەریکا تەواوی کێشەو گرفتەکان بخرێنە سەر مێزی گفتوگۆ.

۳ـ هەوڵدان بۆ دەستکاری کردنی دونیابینی ئەوانی دی و قەناعەت پێهێنانیان و دوورکەوتنەوە لە جەنگ، چون جەنگ هەر دەرئەنجامێکی هەبێت دواجار دۆڕاوی سەرەکی ساحێبی گۆڕەپانەکەیە کە کوردە.

٤ـ لەم بارودۆخەدا باشترین ڕێگا چارە فیدراڵییە لەچوارچێوەی دەوڵەتی سوریادا، بەڵام ئەوەی دەبێتە گرفت سنوری هەرێمی باکوری سوریایە، ئەم هەرێمە لە ئێستادا فورات سنوری دیاری دەکا، گەڕاندنەوەی هەندێک ناوچەی بەری خۆرهەڵاتی فورات بۆ حکومەتی سووریاو لەبەرامبەردا وەرگرتنەوەی عەفرین و بەئاراستەی ڕووەو دەریا بەسودی کورد دەشکێتەوە.

٥ـ گرنگیدان بەلایەنی ناسنامەی کوردی و دابینکردنی تەواوی مافە نەتەوەیی و کلتورییەکانی کورد لەو چوارچێوەیەدا.

 

تێبینی: بڕوای تەواوم بە دەوڵەتی کوردی هەیە، بەڵام دڵنیام ئەقڵیەتی سیاسی کوردی هێشتا ئامادەنییە بۆ هێنانەدی ئەم خەونە لەئێستادا. دوورنیە باهۆزێک ئەم خەونە بکاتە واقیع.

 

author photo

تایبه‌ت به‌ دیپلۆماتیك