تێگەیشتن لە هێلەگ زەردەكان

هیله‌گ زه‌رده‌كان كێن‌و چین، سه‌ر به‌كام هێڵى فیكرى‌و سیاسیین؟

تێگەیشتن لە هێلەگ زەردەكان

262 خوێندراوەتەوە

و. لەئینگلیزییەوە: پێشڕەو محەمەد

 چاودێران بەهۆى فۆرم، سیمبۆل و پراكتیكە ناباوەكانی هێلەگ زەردەكانەوە بەتەواوی تووشی سەرسوڕمان و سەرلێشێوان هاتوون. هەموو كەسێك ڕادیكاڵیزمی ناڕەزایەتییەكە، خەسەت و مەودا بەرچاوەكەى دەناسێتەوە، بەڵام بزووتنەوەكەیان لەزۆر ڕووەوە وەك بابەتێكی نامۆو پۆلێن نەكراو دەمێنێتەوە، هەم بەشێوەیەكی ساویلكانە وەك ڕاگەیاندنی شۆڕش ئایدیالیزە كراوەو هەم بەشێوەیەكی نەزانانە وەك بەشێوەیەكی مەترسیدار و هێزەكیانە مۆركی " لایەنگری فاشیزم"ی لێدراوە.

،،

ئەوان سەر بە كولتووری چەپ نین؛ ئەوان نە سیمبۆلەكانی چەپ دەناسن – ئاڵای سوور لەنێو خۆپیشاندانەكانیان و كۆبوونەوەكانی سەر شەقامیان بوونی نییە – نە فۆرمەكانی ڕێكخستنی چەپیشیان وەرگرتووە

 

 هێلەگ زەردەكان لە هەردوو بەرەى چەپ و ڕاستەوە پشتیوانیی دەكرێت، بەڵام بانگەشەی سەربەخۆییبوونی خۆیان دەكەن؛ ئەوان هیچ نوێنەرایەتییەكی سیاسیی یان "هێزێكی نوێ"ی سیاسیی قبوڵ ناكەن. ئەم ڕەتكردنەوەى هەر شێوازێكی نوێنەرایەتیكردن، هەم بەهێزیی و هەم لاوازیی ئەوان دەردەخات، لانیكەم لە كورت مەودادا.

ڕاستییەكە ئەوەیە ناكرێت هێلەگ زەردەكان بە چەمك و كاتیگۆرییە نەریتییەكانی شیكاریی سیاسیی لێكبدرێتەوە. ناكرێت ئەوان بەشێوەیەكی مەترسیدار وەك كۆنەپارێز، بزووتنەوەى "پۆژادیست" پیشان بدرێت. لەنێو یەكتربڕێكی سیاسییدا كە بەهۆى سەرهەڵدانی ترس لە بێگانە، ڕاسیزم و ناسیۆنالیزمی ڕادیكاڵەوە دروستبووە، هێلەك زەردەكان بەدوای قوربانیكردنی ئەویدیكەدا ناگەڕێن، تەنانەت داوای دەركردنی كۆچبەران و پەنابەرانیش ناكەن، و تەنانەت ئەوان خواستی پاراستنی ئەوەى بەشێوەیەكی گریمانەیی پێیدەگوترێت هەڕەشە لەسەر "شوناسی نەتەوەیی"یشیان نییە.

بەپێچەوانەوە، ئەوان پرسی نایەكسانییە كۆمەڵایەتییەكان وەك هەڕەشەیەك بەرانبەر بە دیموكراسیی و پێكەوەژیانی كۆمەڵایەتیی دەبینن. بۆ ئەنجامدانی ئەمەش، ئەوان بانگەشە بۆ شوناسی قەومیی ناكەن بەڵكو بانگەشە بۆ شوناسی كۆمەڵایەتیی دەكەن. كاتێك میدیا چاوپێكەوتنیان لەگەڵ دەكات، ئەوان بەهیچ جۆرێك باس لە ڕەگ و ڕیشەیان ناكەن، بەڵكو پیشەكانیان دەردەخەن: كرێكار، پەرستار، مامۆستا، دوكاندار، شۆفێر، بێكار و هتد.

 

یەكسانیی كۆمەڵایەتیی بەشێوەیەكی مێژوویی بەهای باڵی چەپە، بەڵام ئەوان سەر بە كولتووری چەپ نین؛ ئەوان نە سیمبۆلەكانی چەپ دەناسن – ئاڵای سوور لەنێو خۆپیشاندانەكانیان و كۆبوونەوەكانی سەر شەقامیان بوونی نییە – نە فۆرمەكانی ڕێكخستنی چەپیشیان وەرگرتووە. تەنانەت ڕاپەڕینەكەیان بەتەواوی لەدەرەوەى یەكێـتییە كرێكارییەكانەوەیە، سەرەڕای ئامادەییان، بەڵام یەكێتییەكی كەمیان لەگەڵ ئەواندا هەیە. ئەوان وەك چینێك ناجوڵێنەوە، وەك جەستەیەكی هۆمۆجێن و چوونییەك، بەڵكو بەپێچەوانەوە، وەك كۆمەڵێك، وەك جەستەیەكی پلوراڵ و ناچوونییەك دەجوڵێنەوە. لەنێوانیاندا، خەڵكانێكی ئێجگار زۆر هەن بۆ یەكەمجار لەژیانیاندا بەشداریی لە خۆپیشاندان یان كردەى ناڕەزایەتیدا دەكەن.

،،

ناڕەزایەتیی هێلەگ زەردەكان لەژێر ناوی یەكسانیی و دادپەوەریی كۆمەڵایەتییدا "ئابووریی ئەخلاق"ی جەماوەر ئاشكرا دەكات

سیمبولەكەیان ئاڵای سوور نییە، بەڵكو هێلەگێكی زەردە: ئەمە وایانلێدەكات لە جیهانێكدا ببینرێن كە مەحكومیكردوون دووربن لە چاوی گشتیی و ئازاری كۆمەڵایەتیی بچێژن. واپێناچێت ئەوان ئاگایان لە سیمبولیزمی سیاسیی ڕەنگی زەرد هەبێت، ئەو ڕەنگەى لە وەرچەرخانی سەدەى نۆزدەدا یەكێك لە پێكهێنەرەكانی "مافی شۆڕشگێڕانە"ی فەڕەنسیی دەردەبڕی، كە بەشێوەیەكی زۆر وردبینانەوە زییف شتێرنهێل لێكۆڵینەوەى لەسەركردووە. یەك سەدە دواتر، مانای ئەم ڕەنگە گۆڕانی بەسەردا هاتووە؛ ئەوە ڕەنگی سوورە كە بەزۆری بەهێزیی سیمبولیی خۆی لەدەستداوە.

بەگوێرەى بۆچوونی هەندێك لە مێژوونووسان، ناڕەزایەتیی هێلەگ زەردەكان لەژێر ناوی یەكسانیی و دادپەوەریی كۆمەڵایەتییدا "ئابووریی ئەخلاق"ی جەماوەر ئاشكرا دەكات (ئابووریی ئەخلاق ئەو چەمكەیە كە مێژوونووسی بریتانیی ئی. پی. تۆمپسۆن دایهێناوە بۆ پیشاندانی یاخیبوونی كۆمەڵایەتیی لە ساتی شۆڕشی پیشەسازیدا). ئەم بەراوردكارییە لەوانەیە گونجاو بێت، بەڵام دەشكرێت وەك ئاوێنەی دواكەوتنێكی گەورە و بەرچاوی سیاسیی لێكبدرێتەوە: دوو سەدەى مێژووی چەپ بەسانایی وەك ڕابردوویەكی بێكەڵك فەرامۆشكراوە، لەبیركراوە و فڕێدراوە.

 

 

،،

هێلەگ زەردەكان بەگشتیی شتێكی كۆن نین و بەڵكو خەسڵەتی تەواو مۆدێرنانە پیشان دەدەن: بزووتنەوەكەیان لەڕێگای میدیای كۆمەڵایەتییەوە بونیادڕێژ دەكەن

خۆپیشاندانی هێلەگ زەردەكان هیچ گەڕانەوە و ئاماژەیەكی بۆ شۆڕشی 1848، كۆمۆنەى پاریس، بەرەنگاریی یان ئایاری 1968ی تێدا نییە. لەبەرانبەردا، ئەوان هەندێك لە سیمبولەكانی شۆڕشی فەڕەنسا هەڵدەگرن: سانس-كلۆتس، مافەكانی مرۆڤ و هاووڵاتیان، لەقەنارەدانی پاشا و هتد. ئایا ئەوە مانای گەڕانەوەیەكە بۆ ناڕەزایەتیی كۆمەڵایەتیی بەرانبەر بە ڕژێمی كۆن؟ من نایزنم، بەڵام نوقسانی و نەبوونی یادەوەریی مێژوویی، بێگومان شەكەتبوون و لاوازیی زۆرێك لە سیمبولەكانی باڵی چەپ دەسەلمێنێت.

لەلایەكی دیمەوە، هێلەگ زەردەكان بەگشتیی شتێكی كۆن نین و بەڵكو خەسڵەتی تەواو مۆدێرنانە پیشان دەدەن: بزووتنەوەكەیان لەڕێگای میدیای كۆمەڵایەتییەوە بونیادڕێژ دەكەن، فەیسبووك وەك ئامرازێكی دژە-زانیاریی دژی كەناڵەكانی تەلەڤزیۆن بەكاردەهێنن، و ئینتەرنێت وەك ڕێكخەرێكی دەستەجەمعیی بەكاردەهێنن (كە زۆر لە شۆڕشە عەرەبییەكانی 2011 دەچێت). ئەوان پروپاگەندەی دەوڵەتیان كە لەسەر لەناوبردنی ئەوان دامەزرابوو، گۆڕیوە بۆ كەمپینێك دژی توندوتیژیی پۆلیس. یەكێك لە دوایین خۆپیشاندانەكانیان لەلایەن چەندین لە هێلەگ زەردەكانەوە كرایەوە كە لەلایەن پۆلیسەوە بریندار و كەمئەندام كرابوون.

ئەوان بانگەشەى میراتی شۆڕشی فەڕەنسیی دەكەن، بەڵام زۆرێك لە خەسڵەتەكانی بزووتنەوەكەیان پەیوەندییەكی بەرچاو لەگەڵ بزووتنەوەى داگیركردنی واڵ ستریت، بزووتنەوەی دژە-سگهەڵگوشین لە ئیسپانیا و وەستان لەشەودا (بزووتنەوەیەكی ناڕازیی فەڕەنسیی) پیشان دەدات.

 

،،

هەموو ڕاپرسییەكان ئەوە پیشان دەدەن كە ئەوان بەتەواویی جەماوەریین و لەلایەن زۆرینەى گەورەى هاووڵاتییانی فەڕەنسییەوە پشتیوانییان لێدەكرێت

هەندێك لە ڕەخنەكان هێلەگ زەردەكان وەك دەركەوتەى فۆرمێكی نوێی پۆپۆلیزم دەبینێت. لەزۆر ڕووەوە، ئەمە ڕاستە، تا ئەو شوێنەى ئەوان دژی خەڵكانێكی نوخبەن لە دەسەڵاتدا: ماكرۆن وەك سەرۆكی "سۆپەر دەوڵەمەندان"، نوێنەرایەتیی نوخبەى دارایی دەكات. بەڵام لە هەمانكاتدا، ئەوان بەڕوون و ڕاشكاویی زۆرێك لە خەسڵەتەكانی پۆپۆلیزمی كلاسیكیی ڕەتدەكەنەوە، بۆ نموونە بەشێوەیەكی بەرچاو و دیار ناسیۆنالیزم و ڕابەرایەتیی كاریزمایی ڕەتدەكەنەوە.

نە مارین لوپن و نە ژان لوك میلانشۆ ناتوانن نوێنەرایەتییان بكەن؛ ئەوان بەبەهێزییەوە بەرگریی لە پرەنسیپی خۆ-نوێنەرایەتیكردن دەكەن و شانازیی بە پیادەكردنی فۆرمێكی دیموكراسیی ئاسۆییەوە دەكەن. لەبەر ئەو هۆكارە، هەروەك ئاتین بالیبار باسی دەكات، هێلەگ زەردەكان فۆرمێكی "دژە-پۆپۆلیزم"یان داهێناوە: فۆرمێكی دیموكراسیی و ئاسۆیی، پێچەوانەى فۆرمی پۆپۆلیزمی ستوونیی و دەسەڵاتخوازانە؛ واتا پۆپۆلیزمی ئەكتەران نەك هەواداران.

ناكرێت پێشبینیی گەشەسەندنە گریمانەییەكانی داهاتووی هێلەگ زەردەكان بكرێت. هەموو ڕاپرسییەكان ئەوە پیشان دەدەن كە ئەوان بەتەواویی جەماوەریین و لەلایەن زۆرینەى گەورەى هاووڵاتییانی فەڕەنسییەوە پشتیوانییان لێدەكرێت، بەڵام ئەوان تەنها نوێنەرایەتیی بڕگەیەكی كۆمەڵگای مەدەنیی دەكەن و ڕێكی دەخەن. ئەم بڕگەیە بێگومان، بڕگە و بەشێ:ی گەورە، ناچوونییەك و لەڕووی تیۆرییەوە بێسنوورە، تەنها تا ئەو جێیەى ئەوان دەیانەوێت "خەڵك" بەرجەستە بكەن، بەڵام ئەوان ناتوانن بەتاقی تەنها [خەباتەكە] ببنەوە.

،،

 ماكرۆن لەناو هەموو خۆپیشاندانەكانی هێلەگ زەردەكانەوە بووەتە بابەتی گاڵتە و پێڕابواردن

 

پێویستە لەسەر بزووتنەوەیەكی سەركەوتوو بەشەكانی دیكەى كۆمەڵگای فەڕەنسی هەر لە كرێكارانی كرێگرتەى كۆمپانیا گەورەكان و كارمەندانی كەرتی گشتییەوە تا دەگاتە لاوانی پەراوێز و دەوروبەرەكانەوە، لەسەرووی قوتابخانە ئامادییەكان و خوێندكارانی زانكۆوە ڕێكبخات و مۆبیلیزەیان بكات. ئەگەر بە كاتیگۆرییەكانی گرامشی قسە بكەین، "بلۆكێكی نوێی كۆمەڵایەتیی" دژی نیۆلیبراڵیزم، هێشتا بوونی نییە.

بەڵام ئەوەى ڕوونە، شكستی پڕۆژەكەى ئەمانوێڵ ماكرۆنە بۆ دروستكردنی "بلۆكی مێژوویی" هەژموونی نیۆلیبراڵیی لەپێناوی سەپاندنی نیۆلیبراڵیزمدا هەم لە مۆدێلی ئابووریی بۆ كۆمەڵگا و هەم لە مۆدێلی ئەنترۆپۆلۆژیدا بۆ هاووڵاتیان (مۆدێلێك كە بەكاربردن، خاوەندارێتیكردن، تاكگەرایی و كێبڕكێی دروستكردووە).

كەمتر لە دوو ساڵ لە هەڵبژاردنی سەركەوتووانەى پیاوی ئاییندە – زیرەك، خوێندەوار (زۆر ڕۆژنامەنووسی ماستاوچیی وەك فەیلەسوف لەقەڵەمی دەدەن)، پڕ لە وزە و مۆدێرنیزەكەر – ماكرۆن بەخێرایی گۆڕا بۆ سیاسەتمەدارێكی تەواو ڕسوا و نەفرەتلێكراو: سەرۆكی "سۆپەر دەوڵەمەندان". ناڕەزایەتیی كۆمەڵایەتیی هەنوكە بە بەهێزییەوە فەكوس لەسەر بەرگریكردن لە پێوەری هەڵگرتنی "باجی سامان" دەكات، ئەو باجەى كە بووە بە سیمبولی نایەكسانییە كۆمەڵایەتییەكان.

ماكرۆن وەك جۆرێكی پێشەنگی پێشكەوتن "سۆپەر دەوڵەمەندان" دەبینێت، وەك مۆدێلێك بۆ خەڵكی ئاسایی سەیریان دەكات. ڕوانگەى ئەو بۆ پێشكەوتن وەك جوڵەیەكی سروشتیی "ڕوولەخوار" لە دەوڵەمەندەوە بۆ خەڵكی هەژار، لەناو هەموو خۆپیشاندانەكانی هێلەگ زەردەكانەوە بووەتە بابەتی گاڵتە و پێڕابواردن. پڕۆژەكەى بۆ گۆڕینی فەڕەنسا بۆ نێو پایتەختی ئەوروپیی نیۆلیبراڵیزمی سەركەوتوو، شكستی خواردووە. بەهۆى دامەزراوەكانی كۆماری پێنجەمەوە كە زۆرینەیەكی گەورەی ناو پەرلەمانی بە ماكرۆن بەخشیوە، لەوانەیە ئەو خولەكەى خۆی وەك سەرۆك تەواو بكات، بەڵام ماكرۆنیزم شكستی هێناوە.

،،

شكستی ماكرۆنیزم وەك پڕۆژەیەكی كۆمەڵایەتیی، یەكێكە لە گەورەترین دەسكەوتەكانی بزووتنەوەى هێلەگ زەردەكان. بەبۆچوونی زۆرێكیان، مانای بزووتنەوەكەیان چووەتە سەرووی بانگەشەكانییەوە.

 

پێدەچێت ماكرۆن لەپێشەوە وازی لە كۆتاییهێنان بە ناڕەزایەتییەكان لەڕێگای بەخشینەكان و ڕوونكردنەوەكانی كاریگەرییە ئیمتیازبەخشەكانی سیاسەتەكانی خۆی هێنابێت و بڕیاری دابێت لەپێناوی قەرەبووكردنەوەى نەبوونی ڕەوایەتییەكەى خۆى دەست بۆ سەركوتكاریی توندوتیژانە بەرێت.

ئەمە مانای دوایین یاساكانی "دژەئاژاوە و فیتنە"یە كە "دۆخی نائاسایی" دووبارە ڕێكدەخاتەوە كە پێشتر دوای هێرشە تیرۆریستییەكانی 2015 دامەزرێنرابوو. بۆیە لەم ڕووەوە، نیۆلیبراڵیزمی "ژوپیتەریی" ماكرۆن، دەكرێت وەك فۆرمێكی بۆناپارتیزمی دەسەڵاتخواز پارێزگاریی لێبكرێت. بێگومان سەرۆكایەتییەكەی ئەو سەركوتكەرترین سەرۆكایەتییە لە فەڕەنسا لەڕۆژگاری ساڵانی شەڕی جەزائیرەوە تا ئەمڕۆ.

شكستی ماكرۆنیزم وەك پڕۆژەیەكی كۆمەڵایەتیی، یەكێكە لە گەورەترین دەسكەوتەكانی بزووتنەوەى هێلەگ زەردەكان. بەبۆچوونی زۆرێكیان، مانای بزووتنەوەكەیان چووەتە سەرووی بانگەشەكانییەوە.

بازنەكانی سەر شەقام زۆر زیاترن لە فۆرمەكانی كردە و ئاكسیۆن: ئەو بازنانە بوونەتە هەرێمەكانی پراكتیكە تازە كۆمەڵایەتییەكان كە تیایاندا خەڵك هەمیشە پێشتر خەڵك خوویان بەوەوە گرتبوو بە تەنها بژین و سەختییەكانیان وەك كێشە شەخسیی و فەردییەكان دەبینیی، ئێستا بەها دەستەجەمعییەكانی خۆیان دۆزیوەتەوە، وەك هاوپشتیی، یارمەتیدانی بەرانبەر و بەیەكەوەیی، كە ژاك ڕانسێر ناوی دەنێت: "دابەشكردنی هەستپێكراوەكان". ئەوان دووبارە هەستكردنی بەكۆمەڵ و كۆمۆنیتییان دژی فەردگەرایی دۆزیوەتەوە. و ئەمەش كلیلی خۆ-ڕزگاركردنە.

 

،،

هەتا ئێستا، لە فەڕەنسا، پۆپۆلیزمی كۆنزەرڤاتیڤ، ناسیۆنالیزم و پۆپۆلیزمی پۆست-فاشیزم ئەڵتەرناتیڤی نیۆلیبراڵیزم بوو. بەڵام ئەمڕۆ هێلەگ زەردەكان وێنەى بوونێكی جیاوازتر دەكێشن، كە لەسەر یەكسانیی كۆمەڵایەتیی و دیموكراسیی ئاسۆیی دامەزراوە.

هەتا ئێستا، لە فەڕەنسا، پۆپۆلیزمی كۆنزەرڤاتیڤ، ناسیۆنالیزم و پۆپۆلیزمی پۆست-فاشیزم ئەڵتەرناتیڤی نیۆلیبراڵیزم بوو. بەڵام ئەمڕۆ هێلەگ زەردەكان وێنەى بوونێكی جیاوازتر دەكێشن، كە لەسەر یەكسانیی كۆمەڵایەتیی و دیموكراسیی ئاسۆیی دامەزراوە.

ئەوان ئەزموونی فۆرمە تازەكانی نوێنەرایەتیی و پراكتیكە تازەكانی دەرفەتە دەستەجەمعییەكان دەكەن كە خەڵكانی ئاسایی بە زیرەكیی و توانای داهێنانی خۆیانەوە بەشداریی تێدا دەكەن، بەڵام هەروەها ساویلكەیی و پێشبڕیار و دەمارگیریی خۆشیان هەیە.

نیشانەیەكی ئەم ناڕوونییەش ئەوەیە كاتێك ئەوان دەیانەوێت ببنە بزووتنەوەیەكی "دژەسیاسیی"، ئەمەش دەربڕینێكە كە چەندین مانای زۆر و ناكۆك بەیەكی هەیە. بزووتنەوەیەكی خۆڕێكخەری مەحروم لە هەر نەریت و یادەوەرییەكی مێژوویی، لە ئەزموونەكانی خۆی و لە هەڵەكانی خۆیەوە فێردەبێت؛ بزووتنەوەیەك كە وانەكان لە دەرەوە قبوڵ ناكات و كاتی دیاریكراوی خۆی هەیە بۆ فێربوون. بەداخەوە، من دڵنیا نیم كە ئەوان كاتێكی زۆریان هەبێت.

 

سەرچاوە:

https://www.versobooks.com/

 

 

author photo

نووسەرو وەرگێڕ لەبواری فیكری سیاسیی، ئابووریی و بیری چەپ.
تا ئێستا 34 كتێبی نووسراو و وەرگێڕدراوی بڵاوكردۆتەوە.
 سەرقاڵی خوێندنی زانستە سیاسییەكانە لە بەرلین.