ژنه‌ مه‌ترسیداره‌كه‌ى ئیسرائیل وازى له‌ سیاسه‌ت هێنا

بۆچى لیڤنى وازى له‌كارى سیاسى دوور كه‌وته‌وه‌؟

ژنه‌ مه‌ترسیداره‌كه‌ى ئیسرائیل وازى له‌ سیاسه‌ت هێنا

948 خوێندراوەتەوە

تسیبى لیڤنى، وه‌زیرى پێشووى ده‌ره‌وه‌ى ئیسرائیل‌و سه‌رۆكى حیزبى كادیما، ئه‌و ژنه‌ى كه‌ خۆى ڕایگه‌یاند له‌ پێناو به‌رژه‌وه‌ندى وڵاته‌كه‌یدا كارى سێكسى له‌گه‌ڵ ژماره‌یه‌ك به‌رپرس‌و سه‌رۆكى وڵاته‌ عه‌ره‌بییه‌كاندا ئه‌نجامداوه‌، بڕیارى دوور كه‌وتنه‌وه‌ى له‌كارى سیاسى ڕاگه‌یاند.

ئه‌و، تسیبی لیڤنی بەژنە پۆڵاینەكە ناوی دەهێنراو له‌ نەیارانی سەرختی ناتانیاهۆ بوو، لە دایكبووی ساڵی ١٩٥٨ی تەلئەبیبەو هەڵگری بڕوانامەی بە كالۆریۆسە لە بواری یاسادا، زمانەكانی عیبری و عەرەبی و ئینگلیزی و فەرەنسی دەزانێت‌و لە ساڵی ١٩٨٢ لە كاتی داگیركردنی لوبنان لە لایەن ئیسرائیلەوە بووە بە ئەندامی موسادو لەساڵی ١٩٩٦تێكەڵ بە كاری سیاسی بووە لە ساڵی ١٩٩٩ تا ساڵی ٢٠١٩ ئەندامی كنێست - پەرلەمان- بووە

هەروەها لە ساڵانی ٢٠٠٦ تا ٢٠٠٩ و وەزیری دەرەوەی ئیسرائیل بووە لە دوای هەڵبژاردنەكانی ساڵی ٢٠١٥ وە سەركردایەتی بەرەی ئۆپۆزیسیۆن دەكات‌و له‌ساڵى 2009 ده‌بێته‌ سه‌رۆكى حیزبى كادیما.

،،

لە ڕووی سیاسیەوە كاری من كۆتای هاتووەو خەڵك باوەڕیان بە پڕۆژە سیاسیەكەم نەماوەو ئەمەش مافی هاوڵاتیانە، چونكە لەڕابردوودا هەڵەی سیاسی زۆرم كردووە

 

دوێنێ، تسیبی لیڤنی دوور كەوتنەوەی خۆی لە كایەی سیاسی ڕاگەیاند، ئەم بڕیارەی تسیبی لیڤنی دوای ئەوە هات ئەو بەرەیەی ئۆپۆزیسیۆن كە پێكهاتبوو لە پارتی كادیماو یەكێتی سەهیۆنیەت هەڵوەشایەوە.

پارتی كادیما كەتا ساتى وازهێنانى له‌ سیاسه‌ت لیڤنی سەرۆكی بوو لە دواین ڕاپرسیدا ڕێژەی دەنگەكانی بە شێوەیەكی بەرچاو دابەزیوە، حیزبه‌كه‌ى ئه‌و كه‌ ١٧ كورسی كنێستى هه‌یه‌ ڕه‌نگه‌ له‌هه‌ڵبژاردنى رۆژی 9-4-2019ى پەرلەمانی ئیسرائیلی تەنها ١ كورسی به‌ده‌ست بێنێت.

له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا كه‌ ڕاپرسییه‌كان ئاماژه‌ به‌ پاشه‌كشه‌ى گه‌وره‌ى حیزبه‌كه‌ى ده‌كه‌ن، به‌ڵام لیڤنی كه‌ خۆى یەکێکبووه‌ لە کاندیدەکان، رایگەیاندووە، کە نایەوێت دەنگی ئەو کاندیدانەی داوای ئاشتی لەگەڵ فەلەستین دەکەن، لاواز بێت، بۆیە لە پرۆسەی سیاسی بە تەواوی دەکشێتەوەو بۆ ئەو هەڵبژاردنەش، پاڵپشتیی بەرەی ئاشتیخواز دەکات.

لیڤنى لە بەیاننامەی دەست لە كاركێشانەوەكەیدا ڕایگەیاندووه‌ " لە ماوەی ٣٨ ساڵی كاری سیخوڕی‌و پەرلەمانی و سیاسی و حوكومیدا بە نیەتێكی پاكەوە خزمەتی وڵاتە خۆشەویستەكەمم كردووە چەندین جار لە پێناوی دا ژیانم خستۆتە مەترسیەوە ئێستاش ئامادەم هە موو قوربانیەك لە پێناو ئەم نیشتمانەدا بدەم، بە ڵام لە ڕووی سیاسیەوە كاری من كۆتای هاتووەو خەڵك باوەڕیان بە پڕۆژە سیاسیەكەم نەماوەو ئەمەش مافی هاوڵاتیانە، چونكە لەڕابردوودا هەڵەی سیاسی زۆرم كردووە نە متوانیوە لە ئاست چاوەڕوانیەكانی ئەوانه‌دابم كە دەنگ و متمانەیان پێداوم، بۆیە ئامادەم باجی هەڵەكانم بدەم و لە كاری سیاسی دور بكەومەوە".

،،

ئه‌و كاته‌ی تزیپی لیڤینی وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئیسرائیل بوو له‌ چاوپێكه‌وتنێكیدا له‌گه‌ڵ رۆژنامه‌ی "تایمز"ی به‌ریتانی دانی به‌وه‌داناوه‌ كه‌ ئه‌و كاته‌ی كه‌ له‌گه‌ڵ ده‌زگای مۆساد ئیشی ده‌كرد له‌گه‌ڵ كه‌سایه‌تیه‌كانی عه‌ره‌ب سێسكی كردووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی له‌ ئابڕووچوونی سێكسیان بگلێنێ‌و له‌به‌رامبه‌ریشدا زانیاری و ده‌ستبه‌رداری مافه‌ سیاسیه‌كانیان بن.

تسیبی لیڤنی، کە پێشتر خۆی دانی بەوەدا نابوو بۆ دەستکەوتنی زانیاری لەبارەی ”دوژمن“، لەگەڵ بەرپرسانی فەلەستینی‌و عه‌ره‌ب خەوتووەو لە خشتەی بردوون، ئێستا یەکێکە لەو كه‌سانه‌ى داوای دەوڵەتێک بۆ فەلەستین بەپێی رێککەوتنی ئیسرائیل و فەلەستینییەکان، دەکات.

لیڤینی هه‌ر له‌سه‌ره‌تای گه‌نجێتیدا ده‌چێته‌ ناو دنیای سیاسه‌ت و ده‌بێته‌ ئه‌ندامی بزووتنه‌وه‌ی"بیتار"ی ڕاسته‌ڕه‌و، له‌و ماوه‌یه‌شدا به‌شداری خۆپیشاندانه‌كانی دژی ڕێكه‌وتننامه‌ی نه‌هێشتنی شه‌ڕ له‌ نێوان ئیسرائیل و میسر و سوریا ده‌كات.

پێشتر وه‌كو ئه‌فسه‌ر له‌ سوپای ئیسرائیل كاریكردووه‌، له‌ نێوان ساڵانی 1980-1984 په‌یوه‌ندیكردووه‌ به‌ ده‌زگای هه‌واڵگیری ئیسرائیله‌وه‌ له‌ زۆربه‌ی وڵاتانی ئه‌وروپا كاری سیخوڕی ئه‌نجامداوه‌.

 

یه‌كه‌مین وێستگه‌ی سیاسی ڕاگه‌یاند و ساڵی 1999 خۆی بۆ كنێستی ئیسرائیل كاندیدكرد و دوای هه‌ڵبژاردنی بوو به‌ ئه‌ندامی لیژنه‌ی " ده‌ستوور و یاسا و دادوه‌ری." له‌وێشه‌وه‌ توانی په‌ره‌ به‌ بارودۆخی ژنانی ئیسرائیل بدات و به‌ پشت به‌ستن به‌ ئه‌زموونی كاركردنی له‌ دونیای بازرگانی بوو به‌ سه‌رۆكی لیژنه‌ی ده‌رچواندنی یاسا بۆ ڕێگریكردن له‌ پرۆسه‌ی"پاره‌ سپیكردنه‌وه‌."

ئه‌و كاته‌ی تزیپی لیڤینی وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئیسرائیل بوو له‌ چاوپێكه‌وتنێكیدا له‌گه‌ڵ رۆژنامه‌ی "تایمز"ی به‌ریتانی دانی به‌وه‌داناوه‌ كه‌ ئه‌و كاته‌ی كه‌ له‌گه‌ڵ ده‌زگای مۆساد ئیشی ده‌كرد له‌گه‌ڵ كه‌سایه‌تیه‌كانی عه‌ره‌ب سێسكی كردووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی له‌ ئابڕووچوونی سێكسیان بگلێنێ‌و له‌به‌رامبه‌ریشدا زانیاری و ده‌ستبه‌رداری مافه‌ سیاسیه‌كانیان بن.

،،

لیڤنى دان به‌وه‌شدا ده‌نێت له پێناو وڵاته‌که‌یدا کاری سێکسی له‌گه‌ڵ عه‌بدولفه‌تاح سیسی سه‌رۆککۆماری میسر ئه‌نجام داوه‌و ناچاری کردوه به هۆی گرته ڤیدیۆکانه‌وه له به‌رژه‌وه‌ندی ئیسرائیل بجوڵێته‌وه.

هه‌ر له‌و چاوپێكه‌وتنه‌دا لیڤینی ده‌ڵێت ئه‌و دژی ئه‌وه‌ نییه‌ له‌ ڕێگه‌ی سێكسه‌وه‌ زانیاری گرنگ له‌ دوژمن وه‌ربگری و بیخه‌یته‌ خزمه‌تی وڵاته‌كه‌ته‌وه‌ " شانازی به‌وكارانه‌وه‌ ده‌كه‌م كه‌ پربوون له‌ سه‌ركێشی له‌و ڕێگه‌ی سێكسه‌وه‌ توانیوومه‌ كه‌سایه‌تی سه‌ركرده‌كانی دیكه‌ بخه‌مه‌ ژێر پرسیاره‌وه‌، هه‌رگیز دوو دڵ نیم له‌ ئه‌نجامدانی ئه‌گه‌ر جارێكی دیكه‌ش دووباره‌ی بكه‌مه‌وه‌ چونكه‌ تا هه‌بم له‌ پێناو به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی وڵاته‌كه‌م ده‌جه‌نگم".

ڕۆژنامه‌ى "یه‌دیعووت ئه‌حرۆنووت"ى ئیسرائیلی، ئه‌و دیداره‌ى بڵاوى كرده‌وه‌، كه‌ له‌ گه‌ڵ (تسیبی لیڤنى) وه‌زیری پێشووى ده‌ره‌وه‌ى ئیسرائیل ئه‌نجامى داوه‌و تیایدا دانى به‌وه‌دا ناوه‌، كاتێك بۆ ده‌زگاى هه‌واڵگرى مووساد كارى كردووه‌، چه‌ند چالاكییه‌كى تایبه‌تى ئه‌نجام داوه‌، له‌وانه‌ش په‌یوه‌ندی سێكسى له‌گه‌ڵ كه‌سایه‌تییه‌ گرنگه‌كان به‌ مه‌به‌ستى به‌كارهێنانیان بۆ به‌رژه‌وه‌ندى مووساد، (لیڤنى)وتوویه‌تى:" لاریم نه‌بووه‌ له‌وه‌ى خه‌ڵك بكوژم، یا سێكس بكه‌م له‌ پێناو به‌ده‌ستهێنانى زانیارییه‌ك سوودى بۆ ئیسرائیل هه‌بێت.

 

دانپێدانانى (لیڤنى) دواى ئه‌وه‌ هات كه‌ یه‌كێك له‌ گه‌وره‌ حاخامه‌كانى ئیسرائیل، ڕای گه‌یاند: " ئافره‌تى ئیسرائیلی ده‌توانێت سێكس له‌ گه‌ڵ دوژمندا بكات له‌ پێناو به‌ده‌ستهێنانى زانیارى گرنگ بۆ خزمه‌تى ئیسرائیل".

لیڤنى له‌ میدیاكانه‌وه‌ ئه‌وه‌ى بڵاو كرده‌وه‌ كه‌ پێش ئه‌وه‌ى ئه‌و كاره‌ بكات پرسی به‌ حاخامى گه‌وره‌ى ئیسرائیل كردووه‌و فه‌تواى بۆ داوه‌، ده‌توانێت له‌گه‌ڵ كه‌سانى دیكه‌دا بخه‌وێت و سێكس بكات به‌ مه‌رجێك ئه‌و كاره‌ى له‌ خزمه‌تى ئیسرائیلدا بێت.

لیڤنى وه‌زیری پێشووی ده‌ره‌وه‌ی ئیسرائیل دان به‌وه‌شدا ده‌نێت له پێناو وڵاته‌که‌یدا کاری سێکسی له‌گه‌ڵ عه‌بدولفه‌تاح سیسی سه‌رۆککۆماری میسر ئه‌نجام داوه‌و ناچاری کردوه به هۆی گرته ڤیدیۆکانه‌وه له به‌رژه‌وه‌ندی ئیسرائیل بجوڵێته‌وه.

لیڤنی بۆ ڕۆژنامه‌ی هیومان ڕایتزی ئه‌مریکی ئاشکرایکردبوو كه‌ کاری سێکسی له‌گه‌ڵ چه‌ندین به‌رپرسی ئیماراتی و سعودی ئه‌نجامداوه‌و له‌گه‌ڵ سیسیش هه‌مان کاری کردوه ئاماژه‌ی به‌وه‌ش کردوه گرته‌ی ڤیدیۆیی و وێنه‌کانی وه‌ک کارتێکی فشار به‌رامبه‌ر سیسی و ئه‌و به‌رپرسه عه‌ره‌بانه به‌کار ئه‌هێنێت.

 

author photo

تایبه‌ت به‌ دیپلۆماتیك