داعش دێتەوە بۆ عێراق؟

ڕۆژنامەی گاردیان: لەناوچونی داعش لەسوریا مەترسی گەورە لەسەر عێراق دروست دەكاتەوە

داعش دێتەوە بۆ عێراق؟

293 خوێندراوەتەوە

و.عەلی ڕەشید

ئەو كاتەی هەسەدە ئامادەكاری دەكرد بۆ دەستبەسەراگرتنی كۆتا مۆڵگەیان، چەكدارانی داعش لەهەوڵی دۆزینەوەی ناوچەی جێگرەوەدا بوون لەپێناوی خۆ ڕێكخستنەوەو بەردەوامیدان بەكردەوەكانیان.نەمانی كۆتا مۆڵگەی داعش لەسوریا یەكسانە بەگۆڕانكاری باڵانسی دەوڵەتە زلهێزەكان لەناوچەكەدا، لەگەڵ ئەمەشدا نەمانی دوا پێگەی داعش لەگەڵ خۆیدا ئەگەری سەرهەڵدانی ترسێكی ترە لەو جێگەیەدا، وەك لەڕاپۆرتی ڕۆژنامەی گاردیانی بەریتانیدا هاتووە.

 


گاردیان ئاماژەی بەوە كردوە كە هەریەك لەواشتنۆن و مۆسكۆ و دیمەشق بۆ بەدەستهێنانی سەركەوتنی كاتی ڕەنگە تارمایی كۆمەڵكوژیەك بسازێنن لەو ناوچەیەدا.
باجی قورسی ئەو سەركەوتنە كاتیە خەڵكانی سڤیل و ژن و منداڵ دەبن ئەگەر بەگوێرەی ئەو پێشبینیە بێت كە گاردیان باسی كردوە.
ژمارەی ئەو كەسە سیڤیلانەی كەمەترسی جینۆساید كردنیان لەسەرە چوار هەزار ئاوارەن كەئێستە لە باكوری ڕۆژهەڵاتی سوریا لەنێو خێمەدا ژیان دەگوزەرێنن، و پێشتر لەلایەن چەكدارانی داعشەوە بە تۆپزی و وەك قەڵغانی مرۆیی بەكاریان دەهێنان، بەڵام لەلایەن هێزەكانی هەسەدەوە ناوچەكانیان ئازادكرابوو، بەڵام ترسی ئەوان لەڕەفتارە دڕندانەكانی داعش بوبوە هۆی ئەوەی نەتوانن لەناوچە ئازادكراوەكاندا بمێننەوە.

لیژنەی بەهاناوە چونی نێو دەوڵەتی ڕایگەیاند ئەو خەڵكانەی ئێستە ناوچەكانیان ئازادكراوە زۆربەیان برسی و تینون، وە زۆرێكیشیان بەهۆی ئەو نەهامەتیە بەردەوامانەی چەند ساڵە لەسەر ناوچەكەیان هەیە توشی جۆرەها گرفتی تەندروستی بون.

 

 

 

ئیدلیب لەژێر هەڕەشەدایە

لەگەڵ ئەوەی داعش بەشوێن ناوچەیەكی تردا دەگەڕێت بۆ ئەوەی سوپاكەیان بگوازنەوە بۆی، بەڵام ناوچەیەك هەیە خاڵی بەهێزە لای داعش ئەویش شاری ئیدلیبە لەباكوری ڕۆژئاوای سوریا، ئەو شارە كەبەكۆتا پێگەی داعش دادەنرێ‌ هانای بۆ ببەن لەسوریا گرنگیەكەی بۆ داعش لەوەدایە كە ڕژێمی ئەسەد نەیتوانیوە دەستی بەسەرا بگرێت.
لەدو ساڵی ڕابردودا ئیدلیب بە مۆڵگەی چەكدارە ئیسلامیە ئۆپۆزسیۆنەكان دادەنرا، ئیدلیب نیشتیمانی سێ‌ ملیۆن خەڵكی سوریایە كەنیوەیان ئاوارەی ناوخۆی سوریان.
لەیلا كیكی لەڕێكخراوی هاوكاری سوری بوچ مافەمانی مرۆڤـ، وتی دابەشبوونی چەكدارەكان لەناو خەڵكی سڤیلی ئیدلیبدا بۆ ئەوەیە ئەوانەیان كە ئەكوژرێن یان ئەڕفێنرێن كەس نەزانێت و بیشارنەوە.
كیكی وتیشی پێویستە ناسنامەی ئەو چەكدارانە ئاشكرابكرێن هەتا لە دادگایەكی بێلایەندا دادگایی بكرێن و كەسیان نەتوانن لەدەستی یاسا هەڵبێن.
هەروەها بەگوێرەی زانیاری تۆڕی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤ هەشت هەزارو سێ‌ سەدو چل و نۆ كەس لەسەرتاسەری سوریا بێسەرو شوێنن و چارەنوسیان نادیارە.
لەئەگەری دەست بەسەراگرتنی ئیدلیب یان بردنی چەكدارانی داعش بۆ ئەو شارە بەگوێرەی ڕێكەوتنێكی پێشوەختە ئەگەری سەرهەڵدانی جەنگێكی خوێناوی و ئاوارەبونی ملێونی بەهۆی ترسی جەنگ لەنێوان هەیئەی تەحریری شامی جیابوەوە لەداعش و چەكدارانی داعشەوە ئەگەرێكی زۆر بەهێزەو بەمەش سوپای ئەسەد ڕێگەی بۆ خۆش ئەبێت بۆ هێرشكردنە سەر ئەو شارەو ڕوودانی كوشتارگەیەكی چاوەڕواننەكراو.


ئەم ئەگەرە دەرگا بۆ ئاوارە بونێكی تر بەئاراستەی توركیا دەكاتەوە، ئەمە سەرەڕای ئەو چمارە زۆرەی تری ئاوارەی سوریا كەلەتوركیا نیشتەجێن و فشارێكی زۆری لەسەر دەوڵەتی تورك دروستكردوە وەك دەسەڵاتدارانی ئەنكەرە زیاتر لەچەند جارێك ئەمەیان لەشوێنە جیاوازەكاندا باسكردوە.

 


هەڵویسَتی توركیا
ویستی توركیا بۆ ڕێگریكردن لە ڕودانی ئەگەرێكی وا ڕوون نیە، ئەمەش لەو كاتەدا ڕون بویەوە كە لایەنگرانی ئەسەد لە شاری سۆتشی ڕوسی لەهەفتەی ڕابردو ئاهەنگێكیان ڕێكخست بەمەبەستی تاوتوێكردنی بارودۆخی سوریای دوای داعش.

لەلایەكی ترەوە ڤلادیمێر پۆتینی سەرۆكی ڕوسیا بەمەبەستی كۆتایهێنان بە چەكدارە توندڕەوە كانی نێو شاری ئیدلیبی سوری داوایەكی پێشكەشی هاوتا ئێرانیەكی كرد.
هەرچی پەیوەندی بەهەڵوێستی توركیاوە هەیە بەرامبەر شاری ئیدلیب و چەكدارەكانی نێو ئەو شارە، ڕەجەب تەیب ئەردۆگانی سەرۆكی توركیا وتی دۆخەكە گۆڕاوە ئەتوانین ئەگەر بۆماوەیەكی كاتیش بێت كردەوەی سەربازی ئەنجام نەدرێت.

 

ئەردۆگانی چاوی لەشتێكی گرنگترە

ئەردۆگان چاوی لەسنوری ڕۆژهەڵاتی سوریای هاوسنورە لەگەڵ وڵاتەكەیدا، چونكە ئەو ناوچانە لەژێر دەسەڵاتی هێزە كوردیەكاندایە كە ئەردۆگان بەدوژمنی سەرەكی توركیایان دەزانێت، هاوكاتی ئەمەش كوردەكان لەسوریا هاوپەیمانی ئەمەریكان.
توركیا نەمانی داعشی لەشاری عەفرین بە هەل زانی و پەلاماری ئەو شارە سنوریەی داو داگیری كرد بەبیانوی ئەوەی هەسەدەو كوردەكان لەسوریا درێژەپێدەری هەمان بەرنامەی پەكەكەن كەنەیاری دەوڵەتی توركن و هەتا ئێستەش توركیا لەجەنگدایە لەگەڵیاندا و ڕێبەری ئەو پارتەشی لەدورگەی ئیمراڵی زیندانی كردوە.
ئەردۆگانی ویستی ناوچەی ئارامی هەیە لەناو خاكی سوریا كەلەژێر دەسەڵاتی كوردەكاندایە.


هەرچی بەشار ئەسەدی سەرۆكی سوریایە كەهاوپەیمانی ڕوسیایە ویستی پێچەوانەی هەیە بە گێڕانەوەی دەسەڵاتی بۆ سەرجەم خاكی سوریا و بەوناوچانەشەوە كەداعش داگیری كردبون و ئێستە ئازادكراون، بەڵام ئەردۆگان بەمە ڕازی نیە ئەویش دوای ئەو بەڵینانەی لەلایەن دۆناڵد ترەمپی سەرۆكی ئەمەریكاوە بەئەردۆگان دراوە بەمەبەستی كشانەوەی هێزەكانی لەبەهاری ئەمساڵدا دوای ئەمەش توركیا هەنگاوەكانی دەست پێدەكات بەگوێرەی ڕاپۆرتی عەرەبی پۆست.

 

ترسە گەورەكە لەسەر عێراق

بەگوێرەی ڕاپۆرتی گاردیانی بەریتانی، لەناوچونی داعش لەسوریا مەترسی گەورە لەسەر عێراق دروست دەكاتەوە.
دوای ئەوەی حكومەتی عێراقی بەهاوكاری دەوڵەتانی زلهێز لەساڵی 2017 تێكشانی داعشی ڕاگەیاند، بەڵام لەئێستادا ئەو هێزانە خەریكی ڕێكخستنەوەی هێزەكانیانن لە ناوچە سونە نشینەكاندا، ئەمەش وەك ڕاپۆرتی پنتاگۆن لەمانگی ڕابردودا ئاماژەی بۆ كردوە لەنزیكترین كاتدا ترسێكی گەورەیە لەناوچەكەدا دروست دەكات.
ڕاپۆرتەكەی پنتاگۆن نوسیویەتی گەڕاندنەوەو خۆ ڕێكخستنەوە و چالاكیەكانی داعش لەعێراق زۆر خێراترە لەسوریا ، بۆیە پێویستە بەردەوام بین لە ڕوبەڕوبونەوەیان لەعێراق و سوریادا.
بەغداد سەرقاڵی جەنگی ئێران و واشنتۆنە:
لەكاتێكدا داعش بەشوێن جێگەی تردا دەگەڕێت و لەناویشیاندا عێراق یەكێكە لەو شوێنانەی داعش تێیدا بەخێرایی گەشە دەكات، سەركردە عێراقیەكان سەرقاڵی كارێكی ترن.


زۆرێك لەسەركردە عێراقیە شیعە مەزهەبەكان ترسیان هەیە كە ئەمەریكا بگەڕێتەوە بۆ عێراق ئەویش دوای بڕیاری كشانەوەكەی ترەمپ هات لەسوریا، شیعەكان بونی ئەمەریكیەكان لەعێراق دەگێڕنەوە بۆ چاودێۆیكردنی ئێران نەك ڕوبەڕوبونەوەی داعش.
لێدوانەكانی ئەم دواییەی بەرهەم ساڵحی سەرۆككۆماری عێراق بەرامبەر ترەمپ گوزارشتێكی ڕوونە كە سەركردە عێراقیەكان بونی هێزەكانی ئەمەریكا لەعێراق بۆ دژایەتی ئێران دەبینن نەك لەناوبردنی داعش.
هەروەها حیزبە شیعەكانی هاوپەیمانی ئێران ئەو هۆشداریەیان داوە كە ئەمەریكا مەبەستی ڕوبەڕوبونەوەی هێزە خۆڕاگرەكانی عێراقە نەك داعش.

ئەوروپیەكان و خوێندنەوەیان بۆ بڕیارەكانی ترەمپ

ویستی واشنتۆن بۆ بەكارهێنانی خاكی عێراق لەدژی ئێران نیگەرانی دیموكراتەكانی واشنتۆن و حكومەتە ئەوروپیەكانی بەدوای خۆیدا هێناوە.
وڵاتە ئەوروپیەكان ویستیان تەنها ڕوبەڕوبونەوەی تیرۆرە لەعێراق و ناوچەكەو ترەمپیش بەتێكدەری ئەم هاوپەیمانیەتە نێو دەوڵەتیە دادەنێن.
هەرچی ئێرانیشە ئەیەوێ‌ ڕوبەڕوبونەوەكانی بەرامبەر ئیسرائیل و سعودیەو یەمەن بەكاربهێنێت، بەڵام تاران ترسی لەپلانەكانی واشنتۆن هەیە و پێیوایە ئەمەریكا هەڵی تێكدانی ژێر بەژێر دەدات و كار بۆ تێكدانی ئاسایشی وڵاتەكەی دەكات.
عەلی ئەكبەر ویلایەتی یەكێك لە گەورە ڕاوێژكارانی خامنەیی ڕێبەری شۆڕش لەئێران مانگی ڕابردوو ڕایگەیاند پێویستە ئەمەریكا هێزەكانی لەسوریا بكشێنێتەوە بەڵكو پێویستە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەتەوای بەجێ‌ بهێڵێت.

 

author photo

ماستەر لە زمانی عەرەبی