دواى داگیركردنى، سه‌ددام كێى كرده‌ سه‌رۆكوه‌زیرانى كوه‌یت؟

بۆچى سه‌ددام كوه‌یتى به‌خاكى عێراق ده‌زانى‌و داگیرى كرد؟

دواى داگیركردنى، سه‌ددام كێى كرده‌ سه‌رۆكوه‌زیرانى كوه‌یت؟

1420 خوێندراوەتەوە
سۆران قادر ئه‌حمه‌د
28 ساڵ تێپه‌ڕ ده‌بێت به‌ سه‌ر داگیركردنی كوه‌یت له‌لایه‌ن عێراقه‌وه‌
به‌ فه‌رمانی سه‌ددام حسین چوار فیرقه‌ی هێزه‌ تایبه‌ته‌كانی له‌ پاسه‌وانی كۆماری (حامورابی، ئه‌بوخنه‌سر، مه‌دینه‌ی منه‌وه‌ره‌، توكل علی الله) چه‌ند ڕۆژێك پێش هێرشه‌كان برابوونه‌ نزیك سنوره‌كانی كوه‌یت، به‌ڵام ئه‌وه‌ بڵاوكرایه‌وه‌ مه‌به‌ست له‌ جوڵاندنی ئه‌و هیزانه‌ به‌مه‌به‌ستی مه‌شقكردنه‌ له‌ بیابانه‌كانی باشوردا.
به‌ فه‌رمانی سهد‌دام حسین كاتژمێر دووی به‌ره‌به‌یانی رۆژی پێنج شه‌ممه‌ 8 ی شوباتی1990 هێزه‌ تایبه‌ته‌كان سنوری كوه‌یتیان به‌زاندو هێرشی یه‌كه‌م له‌لایه‌ن هه‌ر چوار فرقه‌ سه‌ربازییه‌كه‌وه‌ ئه‌نجامدرا، كه‌ جگه‌ له‌ چه‌كی قورس 25 هێلیكۆپته‌رو چه‌ند فرۆكه‌یه‌كی جه‌نگی پاڵپشتی ده‌كردن، جگه‌ له‌ پشتیوانی 100 هه‌زار سه‌ربازی دیكه‌ كه‌له‌ قۆناغی دووه‌مدا هێرشیان كردو سه‌ره‌نجام كوه‌یتیان داگیر كرد، ئه‌م داگیركاریه‌ حه‌وت مانگی خایاند، سه‌ددام كوه‌یتی وه‌ك نۆزده‌یه‌مین پارێزگای عیراق ڕاگه‌یاند.دواى سه‌ركه‌وتنه‌كه‌ی له‌ داگیركردنی كوه‌یت سه‌ددام حسه‌ین عه‌لا حسینی وه‌ك وه‌ك سه‌رۆكوه‌زیرانی كوه‌یت دانا (حكومه‌تی كاتی كوه‌یتی ئازاد) عه‌لی حه‌سن مه‌جید حاكم و حوكمی ڕاسته‌قینه‌ی كوه‌یت بوو، هه‌موو خێزانی شاهانه‌ی كوه‌یت ئاواره‌ بوون.
،،

سه‌ددام هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای بوون به‌ سه‌رۆككۆماری عێراق هه‌میشه‌ خه‌ونی به‌وه‌وه‌ ده‌بینی كه‌ كوه‌یت وه‌ك نۆزده‌یه‌مین پارێزگای عێراق بخاته‌ سه‌ر وڵاته‌كه‌ی، چونكه‌ کوه‌یت هەتا جەنگی یەکەمی جیهان ناوچەیەکی بیابانی و دەوار نشین و وێران و دواکەوتو بووە

بۆچی سه‌ددام كوه‌یتی به‌ پارێزگایه‌ك له‌ عێراق ده‌زانی؟
سه‌ددام هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای بوون به‌ سه‌رۆككۆماری عێراق هه‌میشه‌ خه‌ونی به‌وه‌وه‌ ده‌بینی كه‌ كوه‌یت وه‌ك نۆزده‌یه‌مین پارێزگای عێراق بخاته‌ سه‌ر وڵاته‌كه‌ی، چونكه‌ کوه‌یت هەتا جەنگی یەکەمی جیهان ناوچەیەکی بیابانی و دەوار نشین و وێران و دواکەوتو بووە، بەڵام دوای دۆزینەوەی نەوت لە لایەن نیردراوی دەریاوانی ئینگلیز، سەرکەوتنیان لە هەڵکەندنی یەکەم بیرە نەوت لە سالی 1937 دەرگای خێر خۆشی لەو شێخ نشینە گەرمەسێرە کراوەته‌وه‌.
 لە ساڵی1961 بەریتانیا بڕیاریدا سەربەخۆیی بدات بە کوێت، بەڵام سەرۆکوەزیری عێراق زەعیم عەبدولکەریم قاسم حەوت رۆژ پاش دەرچوونی ئەو بڕیارە، لەکۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە ناو وەزارەتی بەرگری لە رۆژی 25ی حەزیرانی 1961داوای کرد کوێت بخرێتە سەر عیراق، لەسەر ئەو بنەمایەی لەسەردەمی حوکمی عوسمانیدا قەزایەک بووە لە سنجه‌قی به‌سره‌، بەڵام بەریتانیا کوێتی لە پەلاماردان پاراست، به‌ڵام ساڵی 1963 عیراق بەئیمزای سەرۆککۆمار ئەحمەد حەسەن به‌كر بەفەرمی دانی بە سەربەخۆیی کوه‌یتدا نا، سه‌ددام به‌ پشت به‌ستن به‌ حوكمی عوسمانیه‌كان كوه‌یتی به‌ خاكی عێراق ده‌زانی هه‌ر له‌ سه‌ر ئه‌وه‌ش بوو په‌لاماری كوه‌یتی داوه‌ له‌ ژێر بیانووی تردا.
ئه‌م ڕووداوه‌ دوژمنكاریه‌كی مه‌ترسیدار بوو كه‌ له‌ مێژووی نوێدا نه‌بینرابوو، له‌و كاته‌دا جیهان هۆكاری ئه‌وه‌ی نه‌زانی كه‌ بۆچی وڵاتێك هێرش ده‌كاته‌ سه‌ر وڵاتێكی دراوسێی كه‌ بێ كێشه‌یه‌و هه‌روه‌ها مسوڵمانو‌و عه‌ره‌بیشه‌.
 ڕووداوه‌كه‌ له‌سه‌ر ئاستی عه‌ره‌بی و ئیسلامی ئازار به‌خش بوو، به‌ڵام له‌سه‌ر ئاستی نێوده‌وڵه‌تی ، ده‌وڵه‌تانی جیهان ئیدانه‌ی ئه‌م كاره‌ی عێراقیان كرد ، به‌و پێیه‌ی كارێكی دوژمنانه‌ی عێراقه‌ دژی كوه‌یت، هه‌روه‌ها وڵاتان له‌ باكور و باشور له‌ رۆژهه‌ڵات و ڕۆژئاوا كۆبوونه‌وه‌ و یه‌ك هه‌ڵوێستی خۆیان ده‌ربری و هاوپه‌یمانێتیه‌كیان بۆ ڕزگار كردنه‌وه‌ی كوه‌یت پێكهێنا، كه‌ پێكهاتبوو له‌ 34 وڵات، له‌و  بارودۆخه‌دا چه‌ندین كۆنگره‌ له‌و باره‌یه‌وه‌ به‌سترا، وه‌ك ( كۆنگره‌ی جه‌ده‌ی نێوده‌وڵه‌تی ) هه‌روه‌ها چه‌ندین لیژنه‌ش پێكهێنرا كه‌ وایكرد گه‌لی كویت بمێنێته‌وه‌و به‌رگه‌ بگرێت.
،،

دوای چه‌ندین فشار بۆ سه‌ر عێراق كه‌ هێزه‌كه‌ی له‌ كویت بكێشێته‌وه‌، به‌ڵام هه‌موو ئه‌مانه‌ سه‌ركه‌وتوو نه‌بوون عیراق له‌ كوه‌یت مایه‌وه‌، هه‌روه‌ها نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كان و ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی نێوده‌وڵه‌تی چه‌ندین بریاری ده‌ركرد كه‌ عیراقی ناچار ده‌كرد بكشێته‌وه‌

دوای چه‌ندین فشار بۆ سه‌ر عێراق كه‌ هێزه‌كه‌ی له‌ كویت بكێشێته‌وه‌، به‌ڵام هه‌موو ئه‌مانه‌ سه‌ركه‌وتوو نه‌بوون عیراق له‌ كوه‌یت مایه‌وه‌، هه‌روه‌ها نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كان و ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی نێوده‌وڵه‌تی چه‌ندین بریاری ده‌ركرد كه‌ عیراقی ناچار ده‌كرد بكشێته‌وه‌، به‌ڵام ڕژێمه‌كه‌ی عیراق گوێی به‌م بریارانه‌ نه‌دا، بۆیه‌ ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی نێوده‌وڵه‌تی بریاری ژماره‌ 678ی ده‌ركرد، كه‌ عیراقی خسته‌ ژێر به‌ندی 7،
به‌ندی حه‌وت بریتیه‌ په‌یمانی نەتەوە یەکگرتوەکان لە ڕۆژی 26 حەزیرانی 1945 لە شاری سان فرانسیسکۆ لە ئەمریکا دەرچووە، بریتیە لە 19 بەش ( بەند ) کە تێکڕا 111 مادەیە، تەنیا باس لە بەندی حەوت دەکەین کە پێکهاتوە لە 13 مادە.
تایبەتمەندی ئەو بەندە ئەوەیە ئەنجومەنی ئاسایش پابەند دەکات کە دەست بەکار بێت بۆ بەکارهێنانی هێزی نێو دەولەتی (هێزی سەربازی) بۆ تەمێکردن و سەرکوتکردنی ئەو دەوڵەتەی مەترسی بۆ سەر ئاشتی و ئاسایشی جیهان دروست دەکات وەک بەکارهینانی هێزی سەربازی بۆ دەستێوەردان و چارەسەری کێشە نیشتمانیەکان، به‌ندی حه‌وت لە هایتی و لیبیریا و ئەفغانستانیش پیادە کراوه‌.
 كۆمه‌ڵه‌ بڕیارێكی به‌ پاڵپشتی ئه‌و به‌نده‌ ده‌ركرد بۆ ده‌رپه‌ڕاندنی سوپای عیراق له‌ كوه‌یت. له‌و ماوه‌یه‌ی كه‌ ئه‌نجومه‌نی ئاسایش كه‌ به‌عیراقی دابوو هێزه‌كانی بكێشێته‌وه‌، ماوه‌كه‌ له‌ 15/2/1991 كۆتایی هات، له‌و ماوه‌یه‌شدا چه‌ندین سه‌ركرده‌ی جیهان هه‌وڵیان دا سه‌رۆكی عیراق ڕازی بكه‌ن له‌ كوه‌یت بكشێته‌وه‌، به‌ڵام سه‌رجه‌م ده‌ستپێشخه‌ریه‌كان له‌لایه‌ن سه‌رۆكی عیراقه‌وه‌ ڕه‌تكرایه‌وه‌.
 زۆرێك له‌ سه‌ركرده‌كانی عه‌ره‌ب هه‌وڵیاندا بڕوا به‌ سه‌رۆكی عێراق بكه‌ن كه‌ بكێشته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌م هه‌وڵانه‌ش سه‌ركه‌وتوو نه‌بوون. ئه‌و مۆڵه‌ته‌ی ئه‌نجومه‌نی ئاسایش بۆ عیراق دیاری كردبوو كۆتایی هات، ئه‌مه‌ش بووه‌ خاڵی جیا كه‌ره‌وه‌ له‌ نێوان هه‌وڵی ئاشتیانه‌ و به‌كارهێنانی هێز بۆ ڕزگاركردنی كوه‌یت، سه‌عاتی سفری رزگاركردنه‌وه‌ی كوه‌یت ده‌ستی پێكرد كه‌ به‌ ( گه‌رده‌لولی بیابان) ناسرا.
هاوپه‌یمانیه‌تیه‌ك پێكهات بۆ لێدان له‌ عیراق كه‌ به‌ هیزێ گه‌وره‌وپڕ چه‌كه‌وه‌ به‌شداریان كرد به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌
ژ وڵات هێزی مرۆیی ده‌بابه‌ مه‌دفه‌عی ساروخ
1 ئه‌مریكا 405000 2550 810 3400
2 سعودیه‌ 79000 213 166 491
3 میصر 35000 358 215 252
4 به‌ریتانیا 35000 276 72 150
5 سوریا 15000 372 126 226
6 فه‌ڕه‌نسا 12500 168 60 104
7 پاكستان 5000 ----- ----- -----
8 كوه‌یت 4000 ----- ----- -----
9 به‌نگلادیش 2000 ----- ----- -----
10 ده‌وڵه‌تانی ڕۆژئاوا 7000 86 6 18
11 ده‌وڵه‌تانی كه‌نداو 4000 ----- ----- -----
 سه‌عات دووی به‌ره‌به‌یانی رۆژی پێنج شه‌ممه‌ 17/2/ 1991 هێزه‌ هاوپه‌یمانه‌كان به‌ فرۆكه‌ی جه‌نگی سه‌ربازگه‌كانی عیراقیان له‌ ناوخۆی عیراق و كوه‌یت بۆردوومان كرد، ئامانجیش له‌ بۆردوومانه‌كان بۆ لاوازكردنی توانای سه‌ربازی عێراق بوو، ئه‌م هێرشانه‌ تا 24/2/1991 به‌رده‌وام بوو، دواتریش هێرشی زه‌مینی دژی سوپای عیراق له‌ ناو كوه‌یت ده‌ستی پێكرد، هێرشه‌كه‌ به‌ فرۆكه‌ی جه‌نگی پاڵپشتی ده‌كرا. 
له‌رۆژی دوو شه‌ممه‌ 25/2/1991 هێزه‌ هاوپه‌یمانه‌كان به‌سه‌ر عێراقدا سه‌ركه‌وتن و هێڵی پێشێوه‌ی عیراقیان تێكشكاندو له‌ پێنج میحوه‌ره‌وه‌ چوونه‌ ناو كوه‌یته‌وه‌، هێزی كوه‌یت و سعودیه‌ له‌ میحوه‌ری باشور و باشوری رۆژئاوا بوون، هێزه‌كانی تریش له‌ میحوه‌ره‌كانی تر بوون، به‌م شێوه‌یه‌ هێزی عێراق گه‌مارۆ دران، له‌و كاته‌دا هێزه‌ عیراقیه‌كان ده‌ستیانكرد به‌ وێران كردنی بیناو شوێنه‌ گشتی و تایبه‌ته‌كان.
له‌ كۆتایدا ژه‌نه‌راڵ " نۆرمان شوارزكۆف" فه‌رمانده‌ی هێزه‌ هاوپه‌یمانه‌كان جه‌ختی كرده‌وه‌ كه‌ هێزه‌كانیان چه‌ند ئامانجێكی دیاری كراویان پێكاوه‌و زیاتر له‌ 5500 دیلی عیراقیش خۆیان ڕاده‌ستی هاوپه‌یمانان كردووه‌. رۆژی سێ شه‌ممه‌ 26/2/1991 هێزه‌ هاوپه‌یمانه‌كان توانیان كوه‌یت رزگار بكه‌نه‌وه‌، ئه‌مه‌ش دوای ئه‌وه‌ی هێزی عیراقیان گه‌مارۆ داو داڕمان.  له‌ ڕۆژانی 26 و27/2/1991 زیاد له‌ ده‌ هه‌زار سه‌ربازی گه‌ڕاوه‌ی عێراق كه‌له‌ ڕێگه‌دابوون بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ناو خاكی عیراق كرانه‌ ئامانجی هێزه‌ ئاسمانیه‌كان، عیراق له‌ گه‌ڕانه‌وه‌یدا زۆرترین زیانی به‌ركه‌وت، ئه‌و ڕێگایه‌ ناونرا (ڕێگای مه‌رگ) (گریق الموت) High way of Death  كه‌ به‌ فه‌رمی ناسراوه‌ به‌ شه‌قامی 80 ئه‌و شه‌قامه‌ كه‌وتۆته‌ نێوان هه‌ردو شاری كوه‌یت له‌ وڵاتی كوه‌یت وشارۆچكه‌ی سه‌فوان له‌ به‌ێره‌ی باشوری عیراق، شه‌قامه‌كه‌ له‌ ساڵی 1990 له‌لایه‌ن ڕژێمی به‌عسه‌وه‌ به‌كارهێنرا بۆ داگیركردنی كوه‌یت.
ریتچار نیڵ وته‌بێژ به‌ناوی هێزی ئه‌مریكیه‌وه‌ ئاشكرای كرد: ( ئێمه‌ سه‌ركه‌وتنین به‌سه‌ر عیراقدا).
 هێزه‌ عێراقیه‌كان له‌ هیچ شتێكدا سه‌ركه‌وتوو نه‌بوون جگه‌ له‌ وێرانكاری و سوتاندنی 600 بیره‌ نه‌وت و پاڵاوگا له‌ ناو كویتدا. سوپای كوه‌یت دووباره‌ چووه‌وه‌ ناو شاری كوه‌یت و ئاڵای كوه‌یتیان له‌ مه‌یدانی 
( العلم) به‌رز كرده‌وه‌ و رزگاركردنى ته‌واوی كوه‌یتیان ئاشكرا كرد.
پاشان له‌ خاڵی سه‌فوان چادرێك هه‌ڵدرا بۆ ئیمزا كردنی په‌یمانی شه‌ڕ وه‌ستاندن، شاندی سه‌ربازی سوپای عیراق پێكهاتبوو له‌ لیوا روكن سوڵتان هاشم/ وه‌زیری به‌رگری عیراق و لیوا ڕوكن سه‌لاح عه‌بوود، شاندی سه‌ربازی هاوپه‌یمانان پێكهاتبوو له‌ ژه‌نه‌ڕاڵ نورمان شوارسكۆف و خالید بن سوڵتان سه‌ركرده‌ی هێزه‌كانی عه‌ره‌ب و به‌ ئاماده‌بوونی نوێنه‌ری ڕوسیا یفگینی بریماكۆف، له‌و دانیشتنه‌دا عێراق دانی نا به‌ دۆرانی له‌ شه‌ڕی كه‌نداوی دووه‌م، هه‌روه‌ها دانی نا به‌ سنورو سه‌ربه‌خۆیی ده‌وڵه‌تی كوه‌یت، ئه‌مه‌ش جگه‌ له‌ سه‌لماندن و پابه‌ند بوون به‌ قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌ی ته‌واوی زه‌ره‌رو زیانه‌كانی كوه‌یت.
،،

به‌ هێرشكردنی عێراق بۆ سه‌ر كوه‌یت و گوێ نه‌دان به‌ یاسا نێوده‌وڵه‌تیه‌كان دۆسته‌كانی پشتیان تێكردوو، هاوپه‌یمانیه‌ك له‌ دژی پێكهات به‌مه‌ش سوپای عیراق زه‌ره‌روزیانێكی زۆری به‌ركه‌وت، به‌ ڕاده‌یه‌ك 50% توانای سه‌ربازی له‌ ده‌ستدا

زیانه‌كانی جه‌نگی كوه‌یت  به‌ 177.6 ملیار دۆلار خه‌مڵێنراوه‌، نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان بڕیاریدا37.2 ملیار دۆلار بدرێت به‌ كوه‌یت  بۆ قه‌ره‌بوو كردنه‌وه‌ی زه‌ره‌رو زیانه‌كانی له‌ ئه‌نجامی وه‌ستانی به‌رهه‌مهێنانی نه‌وت سوتاندنی بیره‌ نه‌وته‌كانی، جگه‌ له‌ زیانه‌كانی تر كه‌ ده‌بێت عیراق له‌ 5% له‌ فرۆشی نه‌وت بدات كه‌ تا ساڵی 2013ی خایاند.
نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كان له‌ سایتی فه‌رمی خۆی ئه‌وه‌ی ڕاگه‌یاند  له‌ به‌رواری 27/6/2013 ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی نێوده‌وڵه‌تی به‌ زۆرینه‌ی ده‌نگی  بڕیاری 2107ی سه‌باره‌ت به‌ عیراق ده‌ركرد و له‌ ژێر به‌ندی حه‌وت ده‌ریكرد.
به‌ هێرشكردنی عێراق بۆ سه‌ر كوه‌یت و گوێ نه‌دان به‌ یاسا نێوده‌وڵه‌تیه‌كان دۆسته‌كانی پشتیان تێكردوو، هاوپه‌یمانیه‌ك له‌ دژی پێكهات به‌مه‌ش سوپای عیراق زه‌ره‌روزیانێكی زۆری به‌ركه‌وت، به‌ ڕاده‌یه‌ك 50% توانای سه‌ربازی له‌ ده‌ستدا، به‌ ته‌واوه‌تی بووه‌ هۆی لاوازی عێراق له‌ هه‌موو ڕوویه‌كه‌وه‌، له‌ باكورو باشوری وڵات ئه‌م ده‌رفه‌ته‌ قۆسترایه‌وه‌ له‌ باشوری عیراق شیعه‌ مه‌زهه‌به‌كان ڕاپه‌رینیان ده‌ستپێكرد به‌ڵام ڕاپه‌ڕینه‌كه‌ سه‌ری نه‌گرت و هه‌ر به‌زوویی كپكرایه‌وه‌.
گه‌لی كوردو هێزه‌ كوردیه‌كانیش له‌ كوردستان هه‌وڵی ده‌رپه‌ڕاندنی حكومه‌تیان دا له‌ كوردستان، ئه‌وه‌بوو له‌ 5 ئازاری 1991 ڕاپه‌رێنی سه‌رتاسه‌ری له‌ كوردستان سه‌ری هه‌ڵداو ته‌واوی ڕژێمی به‌عسیان له‌ كوردستان ڕاماڵی.
تا ئێستا هیچ ده‌زگایه‌كی فه‌رمی نێوده‌وڵه‌تی هۆكاری هێرشه‌كانی به‌ ته‌واوه‌تی ڕوونه‌كردۆته‌وه‌، به‌ڵام به‌ پێی لێكۆڵینه‌وه‌ نافه‌رمیه‌كان ئه‌م هۆكارانه‌یان وه‌ك هۆكاری هێرشه‌كانی عیراق بۆ سه‌ر كوه‌یت دیاری كردووه    :
1. فراوانخوازی سهد‌دام حسین كه‌ ده‌یویست ده‌سه‌ڵاتی له‌ سنوره‌كه‌دا فراوان بكات.
2. عێراق له‌ ڕووی ئابوریه‌وه‌ له‌ بارێكی ناهه‌مواردا بوو، سه‌دام ویستویه‌تی له‌ ڕێی داگیركردنی كوه‌یته‌وه‌ عیراق له‌و دۆخه‌ ڕزگار بكات.
3. كوه‌یت له‌ هه‌ندێك شوێن زیاده‌ڕه‌وی كردبوه‌ سه‌ر بیره‌ نه‌وته‌كانی عیراق ئه‌مه‌ش به‌هانه‌ی داوه‌ته‌ عیراق تا هێرش بكاته‌ سه‌ر كوه‌یت.
4. دوای هێرشه‌كان سه‌دام ڕایگه‌یاند هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه‌ له‌ ناو سوپای كوه‌یتدا سه‌ری هه‌ڵداوه‌ كوه‌یت داوای هاوكاری سه‌ربازی كردووه‌.
له كۆتاییدا سوپای عیراق دۆڕاو بووه‌ هۆی لاواز بوونی عیراق له‌ ڕووی سه‌ربازیه‌وه‌، به‌شێكی ئه‌و كه‌ره‌سته‌ سه‌ربازیانه‌ی له‌ داگیركردنی كوه‌یتدا به‌كاری هێنان، له‌لایه‌ن فڕۆكه‌كانی هاوپه‌یمانانه‌وه‌ سوتێنران و له‌ ناوبران. 
دوای هه‌شت مانگ له‌ ئاواره‌یی میری كوه‌یت له‌ 15ی ئازاری 1991 گه‌ڕایه‌وه‌ كوه‌یت.
بێگومان له‌ ناو سوپای عێراقدا هه‌زاران سه‌ربازی كورد هه‌بوون، كه‌ به‌شداربوون له‌ جه‌نگی داگیركردنی كوه‌یتدا، به‌ڵام سه‌ربازه‌ كورده‌كان، له‌ هه‌ره‌ به‌ڕه‌وشترین سه‌ربازه‌كانی ناو سوپابوون، ڕاسته‌ ئه‌وان به‌شداری ئه‌و جه‌نگه‌یان كردووه‌، به‌ڵام زیانیان به‌ كه‌ل وپه‌لی هیچ كوه‌یتیه‌ك نه‌گه‌یاندووه‌، لێره‌دا چیرۆكی ئه‌و سه‌ربازه‌ كوردانه‌ ده‌خه‌ینه‌ ڕوو كه‌ به‌شداری ئه‌و جه‌نگه‌یان كردووه.
 محه‌مه‌د حاجی فه‌تاح  له‌ لیوای 606 فه‌جی 3 سریه‌ی 3  له‌ سه‌ریه‌كه‌ی قه‌ڵه‌م بووه‌ ده‌ڵێت: ئه‌و سریه‌یه‌ی من تیایدا قه‌ڵه‌م بووم ئه‌ركی پاراستنی شوێنه‌ هه‌ستیاره‌كانمان له‌ ئه‌ستۆدابوو، پاراستنی باڵوێزخانه‌ی ئه‌مریكاو به‌ریتانیاو پیرۆ له‌ ئه‌ستۆی سریه‌كه‌ی ئێمه‌دابوو له‌ نزیك بورجه‌كانی كوه‌یت. ئه‌و ڕۆژه‌ی هێزه‌كانی هاوپه‌یمانان كه‌ 17/2/1991 بوو له‌ ئاسمانه‌وه‌ له‌لایه‌ن فڕۆكه‌وه‌ هێرشكرایه‌ سه‌ر سوپای عیراق، سوپایان توشی شپرزه‌یی كرد، لێره‌ به‌ دوا له‌ ناو سوپادا هیچ به‌رنامه‌و گوێڕایه‌ڵی سه‌ربازی نه‌ما له‌ ناو سوپای عیراقدا، شه‌قامی 80 كه‌ ده‌كه‌وێته‌ نێوان كوه‌یت و شارۆچكه‌ی سه‌فوان له‌ به‌ێره‌ شایه‌تی ئه‌وه‌ن كه‌ سوپای عیراق چه‌ند شپرزه‌ بووه‌.
 ئه‌و سه‌ربازه‌ كورده‌‌ چیرۆكه‌ تاڵه‌كه‌ی كورت ده‌كاته‌وه‌و باسی گه‌ڕانه‌وه‌ی ده‌كات و ده‌ڵێت شه‌و بوو ڕامانكرد هه‌ركه‌سه‌و به‌لایه‌كدا، ئێمه‌ چه‌ند سه‌ربازێك بوین له‌ ناو دارستانێكی ده‌ستكردا خۆمان حه‌شاردابوو، دواتر ئه‌وێشمان جێهێشت به‌ڕێكه‌وتین به‌و هیوایه‌ی بگه‌ینه‌ ناو خاكی عیراق، به‌رده‌وام بوین له‌ ڕۆیشتن، به‌ڕۆژ له‌و چاڵانه‌دا خۆمان حه‌شار ده‌دا كه‌ بۆ ده‌بابه‌كان هه‌ڵكه‌ندرابوون، هه‌ر چه‌نده‌ ئۆتۆمبێل باشترین هۆكاره‌ بۆ گواستنه‌وه‌و گه‌یاندن، به‌ڵام ئه‌و ڕۆژه‌ خراپترین ئامراز ئۆتۆمبێل بوو، چونكه‌ فڕۆكه‌كانی هاوپه‌یمانان هه‌ر جوڵه‌یه‌كی ئۆتۆمبێلیان ببینیایه‌ لێیان ده‌دا، ئه‌و چه‌ند ڕۆژه‌ی خۆمان حه‌شاردابوو ته‌واو ماندوی كردبوین، هیچ خواردنێكمان لانه‌بوو، برسێتی هێزی له‌ له‌شمان بڕیبوو،  ئه‌وكات فیشه‌كیان به‌ پاكه‌ت دابوو پێمان، فه‌لمان ده‌كردو پاكه‌ته‌كه‌یمان ده‌خوارد له‌ پێناو ڕزگاركردنی گیانی خۆمان.
محه‌مه‌د له‌لایه‌ن هاوپه‌یمانانه‌وه‌ بۆ ماوه‌ی 20 ڕۆژ دیلكراوه‌، چیرۆكی دیلكردنه‌كه‌ی وئازادكردنی خۆی بۆ گێڕاینه‌وه‌: له‌ ڕۆیشتن به‌رده‌وام بوین، كه‌وتینه‌ ناو هێزی هاوپه‌یمانانه‌وه‌، دیاربوو پێشتر له‌وێ دابه‌زێنرابوون، ئه‌وان ده‌ستگیریان كردین، له‌ برسێتی وسه‌رما ڕزگارمان بوو، مامه‌ڵه‌یان زۆر باشبو له‌گه‌ڵمان، ترس به‌ چاومانه‌وه‌ دیاربوو، عه‌ره‌بێك كه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌مریكیه‌كان بوو پێی وتین مه‌ترسن ئێوه‌ له‌ ده‌ستێكی ئه‌میندان، دواتر ڕاده‌ستی سعودیه‌كانیان كردین سعودیه‌كان ئێمه‌یان له‌ ناو مزگه‌وتێك دانا له‌ نێوان سنوری سعودیه‌و عیراق كه‌ پێیان ده‌وت مزگه‌وتی حه‌وانه‌وه‌ی حاجیان، مامه‌ڵه‌یان له‌ نێوان كوردو عه‌ره‌ب جیاوازبوو، ئێمه‌ی كورده‌كانی ناو سوپای عیراق كه‌ به‌شداری شه‌ڕی كوه‌یتمان كردبوو ده‌ستمان نه‌بوو له‌ هیچ تاڵانی و سوتاندنی ماڵی كوه‌یتیه‌كاندا، به‌ڵام ڕاستی عه‌ره‌به‌كان ده‌ستیان له‌ هیچ نه‌ده‌پاراست، ته‌نانه‌ت ده‌ستدرێژیان كردبوه‌ سه‌ر ئافره‌تانیش، ئه‌و هه‌ڵوێستانه‌ی ئێمه‌ بووبووه‌ جێگه‌ی باس و سه‌رنجی ئه‌وان، ئه‌و كاته‌ی لای سعودیه‌كان بووین، عه‌ره‌به‌كان ده‌نگی ناڕه‌زایه‌تیان به‌رزبۆوه‌و ده‌یانگوت ئێمه‌ كوڕی فه‌قیرین و سه‌ربازین و فه‌رمانمان جێبه‌جێكردووه‌، ئه‌فسه‌رێكی سعودی پێی وتن نه‌خێر وانیه‌، سه‌ددام نه‌بوو چووه‌ كوه‌یت و ماڵی كوه‌یتیه‌كانی تاڵان كردو سوتاندنی، به‌ڵكو ئێوه‌ی شڕه‌خۆر بوون، ئێوه‌ش ده‌تانتوانی وه‌ك كورده‌كان ده‌ستتان بپاراستایه‌ له‌ ماڵی كوه‌یتیه‌كان كه‌ وه‌ك ئێوه‌ عه‌ره‌ب بوون.
له‌ ڕیگه‌ی مانگی سوره‌وه‌ ڕاده‌ستی عیراق كراینه‌وه‌، هاتنه‌وه‌شمان بۆ عیراق ئاره‌زوو مه‌ندانه‌ بوو، ده‌توانی له‌وێوه‌ له‌ ڕیگه‌ی مانگی سوره‌وه‌ بڕۆیته‌ ئه‌وروپا.
یوسف عه‌لی سه‌ربازێكی تری كورده‌و به‌شداری شه‌ڕی كوه‌یتی كردووه‌، ئه‌و له‌ لیوای 3 فرقه‌ی ده‌بابه‌ بووه‌ له‌ مه‌رجه‌ب كاری كردووه‌، باسی گه‌ڕانه‌وه‌ی كرد، فه‌رمانیان پێكردین چه‌كه‌كانتان هه‌ڵگرن و بگه‌ڕێنه‌وه‌ به‌ره‌و به‌ێره‌، فه‌رمانێكی سه‌یربوو،  كاتژمێر 11 شه‌و به‌ڕیكه‌وتین به‌ بێ هه‌ڵكردنی لایتی ئۆتۆمبێله‌كانمان به‌ شه‌ش كاتژمێر ماوه‌ی سێ كیلۆمه‌ترمان بڕی، پێنجی به‌یانی گه‌یشتینه‌ بازگه‌ی جه‌هره‌ قافڵه‌ی ئۆتۆمبێله‌كان وه‌ستابوو، ئێمه‌ وا‌مانزانی پشكنینه‌، كاتێكی كه‌می ڕۆیشتبوو به‌ سه‌ر وه‌ستانماندا، من هه‌میشه‌ چاوم له‌ سه‌ر ئه‌و ئۆتۆمبێلانه‌بوو كه‌ چه‌كه‌كانی مه‌رجه‌به‌كه‌یان پێبوو، چونكه‌ هه‌مووی له‌ ئه‌ستۆی من تۆماركرابوو، وه‌ك به‌رپرسی مه‌رجه‌ب بووم، چونكه‌ به‌ڕێوه‌به‌ری مه‌رجه‌به‌كه‌ عه‌ره‌بێك بوو ڕایكردبوو.
 فڕۆكه‌ی هاوپه‌یمانان له‌ دواوه‌ی قافڵه‌كه‌یاندا، وه‌ستانی قافڵه‌كه‌ش هۆكاری پشكنینی بازگه‌كه‌ نه‌بوو به‌ڵكو پێشتر پێشی قافڵه‌كه‌ له‌لایه‌ن فڕۆكه‌كانه‌وه‌ پێكرابوو، ئیتر هه‌ر سه‌ربازبوو ڕای ده‌كرد، ئینجا له‌ ئۆتۆمبێله‌كانی مه‌رجه‌به‌كه‌مان بێخه‌م بووم، چونكه‌ تێگه‌یشتم هیچ شتێك ڕزگار ناكرێت،‌ سه‌دان سه‌رباز بریندابوون هاواری هاوكاریان ده‌كرد، هیچ كه‌سێك ئاوڕی لێنه‌ئه‌دانه‌وه‌، چونكه‌ هه‌ر كه‌سه‌و له‌ خه‌می ڕزگاركردنی گیانی خۆیدا بوو، به‌پێ كه‌وتینه‌ ڕێگه‌ فڕۆكه‌كان له‌ سه‌ربازه‌كانیان نه‌ ئه‌دا ته‌نها له‌ ئۆتۆمبێلیان ئه‌دا، برسێتی هێزی له‌ به‌ر بڕین، سێ ڕۆژ بێ نان ڕێگه‌مان كرد، ئه‌و مقه‌ڕانه‌ی چۆڵیان كردبوو ده‌چوین سه‌مونی ڕه‌قی چه‌ند مانگ له‌وه‌و پێشمان ده‌دۆزیه‌وه‌و ده‌مانخوارد. به‌شێوه‌یه‌كی سه‌یر ڕزگارمان بوو، گه‌ڕامه‌وه‌ سلێمانی دوای شه‌ش ڕۆژ ڕاپه‌ڕینی كوردستان ده‌ستی پێكردو به‌عس ڕاماڵدرا له‌ كوردستان، ئه‌وه‌ش بوه‌ هۆكاری نه‌گه‌ڕانه‌وه‌م بۆ‌ سه‌ربازی.
،،

عه‌بدوڵا فارس ناسراو به‌ عه‌بدوڵا ساڵه‌یی سه‌ربازێكی دیكه‌ی كوردی ناو سوپای عێراق بووه‌ كه‌ به‌شداری شه‌ڕی كوه‌یتی كردووه‌، له‌ لیوای 31 فرقه‌ی 51 ئه‌و باسی له‌ سه‌ختیه‌كانی كاتی گه‌ڕانه‌وه‌ی ده‌كات كه‌ له‌ ڕێگادا چی بینیوه‌و ده‌ڵێت: دیمه‌نی زۆر ناخهه‌ژێن وترسناكم بینیوه‌ چه‌نده‌ها سه‌رباز كوژرابون وبریندار بووبوون، هه‌رچه‌ند من یه‌كێك بووم له‌و سه‌ربازانه‌ی كه‌ به‌ پێ نه‌گه‌ڕامه‌وه‌ به‌ڵكو به‌ موده‌ڕه‌عه‌ گه‌ڕامه‌وه‌

عه‌بدوڵا فارس ناسراو به‌ عه‌بدوڵا ساڵه‌یی سه‌ربازێكی دیكه‌ی كوردی ناو سوپای عێراق بووه‌ كه‌ به‌شداری شه‌ڕی كوه‌یتی كردووه‌، له‌ لیوای 31 فرقه‌ی 51 ئه‌و باسی له‌ سه‌ختیه‌كانی كاتی گه‌ڕانه‌وه‌ی ده‌كات كه‌ له‌ ڕێگادا چی بینیوه‌و ده‌ڵێت: دیمه‌نی زۆر ناخهه‌ژێن وترسناكم بینیوه‌ چه‌نده‌ها سه‌رباز كوژرابون وبریندار بووبوون، هه‌رچه‌ند من یه‌كێك بووم له‌و سه‌ربازانه‌ی كه‌ به‌ پێ نه‌گه‌ڕامه‌وه‌ به‌ڵكو به‌ موده‌ڕه‌عه‌ گه‌ڕامه‌وه‌، چونكه‌ ئێمه‌ دڕه‌نگتر گه‌ڕاینه‌وه‌ كاتی گه‌ڕانه‌وه‌مان كه‌وتبووه‌ كاتی واژووكردنی ڕێككه‌وتنی ڕاوه‌ستاندنی شه‌ڕ له‌ نێوان عێراق و هاوپه‌یمانان، ئه‌و كاته‌ی چادره‌ گه‌وره‌كه‌ی له‌ سه‌فوان هه‌ڵدرا من له‌وێ بووم شاندی سه‌ربازی عیراق وهاوپه‌یمانانم دی.
ساڵه‌یی لای كه‌س وكاری سه‌ربازێكی بێ سه‌روشوێن بوو، چونكه‌ ماوه‌ی چوار مانگ بوو نه‌گه‌ڕابۆوه‌ ماڵه‌وه‌، كه‌س وكاره‌كه‌ی پرسه‌یان بۆ دانابوو، ئه‌و باسی گه‌ڕانه‌وه‌ی بۆ ماڵه‌وه‌ ده‌كات و ده‌ڵێت: مۆڵه‌تم كرد، ده‌مویست بگه‌ڕێمه‌وه‌ ماڵه‌وه‌، عه‌ره‌به‌كان ده‌یانوت بۆ كوێ ده‌گه‌ڕێیته‌وه‌ له‌ باكور شه‌ڕه‌، به‌ هه‌ر شێوه‌یه‌ك بێت گه‌ڕامه‌وه‌ هه‌ولێر كاتێك گه‌ڕامه‌وه‌ كه‌سی تیانه‌مابوو، به‌ هۆی ڕاپه‌ڕینه‌وه‌ خه‌ڵكی كۆڕه‌وی كردبوو، كاتیكیش به‌ كه‌س وكارم شادبوومه‌وه‌ هاوكات بوو له‌گه‌ڵ ئازادی ته‌واوه‌تی كوردستان.

 

author photo

تایبه‌ت به‌ دیپلۆماتیك