" لەباتی ڕژێمی دیموکراتی هاوچەرخ، دوو بنەماڵە دروستبووەو هەرێمیان کردووە بە دووبەش"

بۆچی بە حه‌وت مانگ حکومەتیان بۆ دروستنەکرا؟

" لەباتی ڕژێمی دیموکراتی هاوچەرخ، دوو بنەماڵە دروستبووەو هەرێمیان کردووە بە دووبەش"

398 خوێندراوەتەوە

بەهادین نوری

حه‌وت مانگ تێپەڕی بەسەر هەڵبژاردنی ٣٠ ئەیلولی ٢٠١٨ داو دەسەڵاتدارانی هەرێم نەیان توانیوە حکومەت پێکبهێنن. زێتر لە جارێ بەشیوەیەکی هەڕەشە ئامیز مه‌سعود بارزانی ڕایگەیاند کە چیدی لەبەر کەس دامەزراندنی حکومەت دواناخات، بەڵام دوایشی خست، ئەمە چیدەگەیەنێت و چ هۆکارێکی لە پشتەوەوەیە؟

 

تەنها ئەوە دەگەیەنێت کە ئەم هەرێمە، پاش ٢٨ ساڵ لە دامەزراندنی، هێشتا لە قەیرانێکی هەمەلایەنی قوڵدایە کە دەسەلاتداران بە دەستی خۆیان دروستیانکردووەو خۆیان و ئەم میللەتە داماوەش بە دەستیەوە دەناڵێنن‌و ناشتوانن خۆیانی لێدەرباز بکەن، چونکە نایانەوێ واز لە قۆرخکاری دەسەڵات‌و گەندەڵی بێنن.

بەر لە نەخۆشیەکەی جەلال تاڵەبانی ئەهوەنتر بوو، پۆستی سەرەکوەزیرانی هەرێمی دایە فۆاد مه‌عسوم و بەرهەم ساڵح و کۆسرەت ڕەسوڵ، بەڵام مەسعود بارزانی بە درێژایی ئەم ٢٨ ساڵە پۆستی سەرۆکایەتی‌و سەرەکوەزیرانی قۆرخکردووەو بۆ خۆی و برازای بەڕێوەیەو لەم ڕۆژانە ببنە باوک و کوڕ و برازا، واتە شیوازی حوکمڕانی خێڵەکی بە تەواوی بۆ دو بنەماڵە. دروستبوونی بنەماڵەی تریش بەڕیوەیە! حوکمڕانی ئیسلامی سیاسی شیعەکانیش لەم حوکمەتە عه‌لمانیە قەومیەی هەرێم زۆر باشترە.

 

،،

لەم هەرێمەدا ، لەباتی ڕژێمی دیموکراتی هاوچەرخ حوكمڕانی دووبنەماڵە دروستبووە

لە ماوەی ١٥ ساڵی پاش ڕووخانی سەدامدا حوکمڕانی عێراق پێنج سەرۆکوەزیری بە خۆیەوە دیوە: ئەیاد عه‌لاوی، ئیبراهیم جه‌عفه‌ری، نوری مالیکی ، حه‌یده‌رعه‌بادی، عادل عه‌بدولمه‌هدی. بەڵام لە هەرێم کورسی سەرۆکایەتی لە ١٥ ساڵدا نا، بڵکو لە ٢٨ ساڵی ڕابوردوود ا، تاپۆ بووە لەسەر مەسعود بارزانی و کورسی سەرەکوەزیرانیش ئەوە ٢٠ ساڵە هەر نێچیر بارزانیە.

لەسایەی ئەم شێوە حکومڕانیەدا ژیانی سیاسی و حیزبایەتی لەم هەرێمەدا شێوێندراوەو لە شیرازەی سروشتی خۆی دەرچووە، لەباتی ڕژێمی دیموکراتی هاوچەرخ دووبنەماڵە دروستبووە کە لەباتی سوپای نیشتیمانی دوو هێزی میلیشیایی تایبەت بە خۆیان دروستکردووەو هەرێمیان کردووە بە دووبەش، وەک دوو مەزرای تایبەتی.

 شێوەیەک لەهەیکەلی ڕژێمی حکومرانی هەیە، بەڵام ناوی بێناوەڕۆکە، پەرلەمان هەیە بە تەزویری هەڵبژاردن دروستکراووە، سوپا هەیە بەڵام سوپای حیزبە، دادوەری هەیە بەڵام ئامێرێکی حیزبیە، خوێندن هەیە بەڵام بەهەست و خواستی حیزب بەڕێوە دەبرێ، ژیانی حیزبایەتی هەیە بەڵام لەو جۆرەیە کە نمونەی مەگەر لە ولاتێکی وەک ئەم هەرێمەدا ببینرێ، بازاڕو کۆمپانیاو جموجۆڵی ئابوری هەیە، بەڵام پڕ قانزاجترین پرۆژە تەرخانکراوە بۆ دەسەلاتداران .... هتد.

بە ٧ مانگ وەزارەتیان بۆ پێکناهێنرێ لە کاتێکدا کە ٨٥ ٪ کورسیەکانی پەرلەمانیان لەدەستدایە ! ئەمە بۆچی و بە چ لۆژیکێ ؟ هیچ تەفسیرێکی ڕاستەقینە هەیە جگە لەوە کە لە قەیرانێکی تونددا دەژین؟ پارتی و ینک لەسەر بەشکردنی هەریسەکە لە ململانێدان.

،،

ئۆپۆزسیۆن لاوازەو بۆ دروستبوونی گۆڕانكاریش پێویستمان بە ڕێكخستنەوەی بزافی ئۆپۆزسیۆن هەیە

 

پارتی دەیەوێ بە ئارەزووی خۆی بەشیکات و ینک بەمە ڕازی نییە، چونکە دەزانێ هاوبەشەکەی بە چ شیوەیەک بووە بە خاوەنی ٤٦ کورسی، دەزانێ کە لە هاوکێشەی هێزی سیاسی و سەربازیدا جیاوازیەکی جدییان نییە، بە پێچەوانەی گۆڕان کە جێگەی سروشتی خۆی ــ ئۆپۆزیسیۆن ــ جێهێشت و چوونە ناو حوکمەتی هەڵبژارد.

برادەرانی گۆڕان ئەوەیان بیر چووکە دەمێک نییە پەنجەیانکرد بە کوناو دووپشک پێوەیدان. ئەمجارەش پەنجەیان کردوەتەوە بە هەمان کوندا، ڕەنگە گران بکەوێ لەسەریان و لەسەر هەموو بزافی نیشتیمانیش.

ئەمڕۆ خراپترین ڕۆژانی ئۆپۆزیسیۆنە لەم هەرێمەدا. ئەوە گۆران کە پێش ١٠ ساڵ وەکو حیزبێکی ئۆپۆزیسیۆنی بەهێز پەیدا بوو، جیگەی هیوای خەڵک بوو، ئەمڕۆ وەکو حیزبێکی بچووک خۆی ئاڵاندووە لە دەسەڵاتدارانەوە، ئەوە نەوەی نوێ کە بە بلۆکێکی هەشت کەسیەوە جێگەیەکی بۆخۆی لە ئۆپۆزیسۆندا دروستکردبوو ئیستە کەوتوتە وەزعێکی شڕو شێواو. ئەوە چەپەکان کە بەخیلی بە حاڵیان نابرێ و چاوەڕێش ناکرێ بەم زوانە هەڵسنەوە، جا چارە چییە؟

بە هەموو حاڵێ ئەگەر پارتی و یەکێتی لەسەر ئەم ڕێڕەوەی ئیستایان بەردەوام بن دواڕۆژیان نیەو گۆڕانکاری هەردەبێ، بەڵام بۆ ئەوەی ئەو گۆرانکارییە زووتربێ، ئاسانتر بێ، بە پێویستی دەزانم خەڵکی دیموکراسیخواز و نیشتیمانپەروەران بە گشتی بجووڵێن، ئەم پرسە بخەنە بەر باس و بگەڕێن بۆ شێوەیەکی گونجاو بۆ ڕێخستنەوەی بزافی ئۆپۆزیسیون، بۆ ڕێخراوێکی وەها کە ئەم بۆشاییە گەورەیەی لە گۆڕەپانی سیاسیدا هەیە پڕ کاتەوە.

 

ڕای من لەم پرسەدا ئەمەی خوارەوەیە : قەومی عەرەب ( بە تایبەتی بەعس ) خۆیان تاقیکردەوە لە ٤٠ ساڵ ( ١٩٦٣ ـــ ٢٠٠٣ ) و فەشەلیان هێنا لە عێراقدا. قەومی کوردیش ٢٨ ساڵ ( ١٩٩١ ــ ٢٠١٩ ) خۆیان تاقی کردەوەو فەشەلیان هێنا.

ئیسلامی سیاسیش لە عیراقدا ١٥ ساڵە ( ٢٠٠٥ ــ ٢٠١٩ ) خۆیان تاقی کردەوەو فەشەلیان هێنا. چەپیش بەر لەوەی خۆیان تاقی بکەنەوە پووکاونەتەوەوە فەشەلیان هێناوە. کەواتە دەبێ بۆ شێوەیەکی نوێ لە خەبات و ستراتیجی بگەڕێین.

من ئەم شێوە تازەیە لە پێکهێنانی ڕێخراوێکی جەماوەری تازەدا دەبینم کە سەرجەم جەپەکان و نیشتیمانپەروەرە لیبراڵەکان لە خۆ بگرێ بۆ تێکۆشانێکی ئاشتیانەی دیموکراسیانە، لە پێناوی ڕژێمێکی دیموکراتی مەدەنی وەکو ڕژێمی سوید، هوڵەندا، کەنەدا.

پێمباشە ئەم ڕێخراوە ناوبنرێ ( بزافی چاکسازی دیموکراتی ) + لەسەرە تاوە ( گرووپ گرووپ ) دابمەزرینرێ و دواتر ئەم گرووپانە یەکبگرن + لە سەرەتاوە وابکرێ کە وەرگرتن و گۆڕینی پۆستی سکرتێر بە ئیرس و تاپۆکاری نەبێ وەک ئەم وڵاتە دواکەوتوانە، بەڵکو وەکو ئەوروپای ئەمڕۆ بێت.

 

author photo

تایبه‌ت به‌ دیپلۆماتیك