‎ئایا ئەمەریكا هێرشى سه‌ربازى دەكاتە سەر ئێران؟

ئەمەریكا بۆچی ئەو هێزە زۆرەی ڕەوانەی ناوچەكە كردووە؟

 ‎ئایا ئەمەریكا هێرشى سه‌ربازى دەكاتە سەر ئێران؟

1066 خوێندراوەتەوە

 ئه‌مڕۆ دۆناڵد ترەمپ ڕایگەیاند هۆكاری جوڵاندنی هێز بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ناردنی كەشتى فڕۆكە هەڵگری ئەبراهام. لینكۆڵن و فڕۆكەی B52 ئاشكرا ناكات، بەڵام ڕایگەیاند مەترسیەكی گەورەو جدی لەسەر هێزەكانی ئەمەریكا هەیە لەڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئامادەكاری دەكەن بۆ بەرپەرچ دانەوەی.

‎لە بارەی ئێرانیشەوە ڕایگەیاند بژاردەی سەربازی دژی ئێران. یەكێكە لە بژاردەكان، چونكە نایانەوێت ئێران ببێتە خاوەن چەكی ئەتۆمی، هەروەها ڕاشیگەیاند ئەگەر ئێران ڕێكەوتنی دەوێت با پەیوەندی تەلەفونیم پێوە بكەن و بڵێن ئامادەی ڕێكەوتنین بەو شێوەیە كێشەكان چارەسەر دەكەین. ‎

 پۆمپیۆ هەڕەشەكانی ترەمپی گەیاندووەتە عادل عه‌بدولمەهدی ‎وتەكانی ترەمپ لە كاتێكدایە بە پێی ڕاپۆرتی ئەمڕۆی ڕۆژنامەی هائارێتزی ئیسرائیلی هۆكاری سەردانە كتوپڕەكەی مایك پۆمپیۆی وەزیری دەرەوەی ئەمەریكا بۆ عێراق بۆ ئاگاداركردنەوەی حكومەتی عێراق بووە لەوەی زانیاری هەیە كە میلیشیا شیعەكان هێرشبكەنە سەر هێزەكانی ئەمەریكا لە بنكەی سەربازی حەبانیەی ئەنبارو بەڕپرسیاریەتییه‌كەی بخنە ئەستۆی داعش.

 

 

 مایك پۆمپیۆ له‌گه‌ڵ سه‌رۆك تڕامپ

 

،،

تڕامپ: چاوه‌ڕوانی تێلی ئێرانم، بۆ  ده‌ربڕینی  ڕازیبونیان به‌مه‌رجه‌كانیان، ئه‌ینا خۆیان به‌رپرسیارن و له‌پێناو پاراستنی ئاسایشی ئه‌مریكا هه‌موو ئه‌گه‌ره‌كان كراوه‌یه‌.

 

 

 

 ‎هەروەها مایك پۆمپیۆ بە عێراقیەكانی ڕاگەیاندووە ئەمەریكا لە ئەگەری هێرشكردنە سەر بنكەی سەربازییەكانی وەڵامی توندی دەبێت بۆ میلیشیا شیعیەكانی عێراق، هەروەها بە حكومەتی عێراقی و عادل عه‌بدولمەهدی ڕاگەیاندووە كه‌ ڕێگەنادەن ئێران سنورو نفوزی دەسەڵاتی خۆی لە عێراق بەكار بێنێت بۆ خۆ دەربازكردن لە سزاكان.

 ‎ئەمەریكا هەستی بە مەترسی گەورە كردووە ‎جوڵە خێرا سەڕبازییەكانی ئەمەریكا لە ماوەی چەند ڕۆژی ڕابردودا بە ئاراستەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و كۆكردنەوەی هێز لە نزیك سنورە ئاوییەكانی ئێران لەبەر چەند هۆكارێك بووە كە گرنگترینیان بریتیە لە:

 

كه‌شتی جه‌نگی ئه‌مریكا، له‌كه‌نداو

  

  ‎١- لە دوای ئەوەی پەرلەمانی ئێران لە مانگی ڕابردوودا وەك كاردانەوەیەك لەبەرامبەر خستنە لیستی تیرۆری سوپای پاسداران پرۆژە یاسایەكی پەسەند كردو بەپێی یاساكە ڕێگە بەسوپای ئێران و فەیلەقی قودس و میلیشیا شیعە هاوپەیمانەكانی ئێران لە عێراق‌و سوریاو یەمەن و لوبنان دەدات هێرشبكەنە سەر بنكە سەربازیەكانی ئەمەریكا لەو وڵاتانە.

‎بەپێی ڕاپۆرتی دەزگای هەواڵگری ئەمەریكا (CIA) كە ڕۆژی چوارشەمە بڵاوكرایەوە ئەمەریكا زانیاری هەیە لەسەر ئامادەكاری ئێران و ئەو میلیشیا شیعانە بۆ هێرشكردنە سەر هێزەكانی ئەمەریكا، دوا بەدوای ئەوزانیاریانە دۆناڵد ترەمپ بڕیاریداوە فڕۆكەی B52 و كەشتی فڕۆكەى هەڵگری ئیس ئیس ئەبراهام. لینكۆڵن ڕەوانەی سنورە ئاوییەكانی ئێران بكات وەك ئامادەكاری بۆ بەرچدانەوەی هەر مەترسییەك.

 

به‌شێك  له‌هێزه‌كانی ده‌زگای سیخوڕی ئه‌مریكاCIA

 

 

 ‎٢- بەپێی ڕاپۆرتی ناوەندی ئسرائیلی ( دیبیكا) كە ناوەندێكی نزیكە لە دەزگای هەواڵگری موسادی ئیسرائیلی، ئەمەریكا زانیاری هەیە لەسەرەتای ئەمانگەوە ئێران پیتاندنی یۆرانیۆمی بەڕێژەی سەدا ٢٠% بەرزكردوەتەوەو وێستگەی ئەتۆمی ( ئەراك) ی خستوەتەوە كار كە لە ساڵی ٢٠١٥ بەپێی ڕێكەوتنانەی ئەتۆمی ئێران و وڵاتانی ڕۆژئاوا لەكار وەستابوو، بەو هەنگاوەش ئێران دەتوانێت لەماوەیەكی خێراتردا ببێتە خاوەنی چەكی ئەتۆمی.

 ‎٣- هۆكارێكیتری جوڵە خێرا سەربازییەكانی ئەمەریكا بۆ ڕێگریكردنە لە هەناردەكردنی چەك و موشەك بۆ میلیشیا شیعەكانی هاوپەیمانی لەدوای زیادبونی فشارەكان لەسەری.

  ‎٤- لەسەر ئاستی بازرگانی نێودەوڵەتی بەتایبەت بازرگانی نەوت، ئەمەریكا دەیەوێت ڕێگری بكات لە داخستنی گەروی هورمز لەلایەن ئێرانەوە، كە نزیكەی لە سەدا٢٠% نەوتی جیهان لەوێوە هەناردەی بازاڕەكانی جیهان دەكرێت، بەرەبەیانی ئەمڕۆش فەرماندەی گشتی هێزە دەریایەكانی ئەمەریكا هەڕەشەی ئەوەی كرد كە كەشتی فڕۆكە هەڵگری ئەبراهام لینكۆڵن ڕەوانەی گەرووی هورمز دەكات.

 

گه‌رووی هورمز

 

 ‎٥- هۆكارێكیتر پەیوەستە بە سزا ئابورییەكانی سەر ئێران. و تەحەداكانی بەشێك لەوڵاتان بەڕەتكردنەوەی سزاكان‌و بەردەوامبوون لە كڕینی نەوتی ئێران، بەتایبەت چین كەڕەتی كردەوە پابەندبێت بەسزاكانی ئەمەریكاوە.

 

سوتاندنی ئاڵای ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا، له‌ناو په‌رله‌مانی ئێران، به‌ده‌ستی په‌رله‌مانتارانی ئه‌و وڵاته‌

 

 

 ‎٦- بەشێكیتر لە هۆكاری ئەم جووڵە سەربازییەی ئەمەریكا پەیوەستە بە ( پڕۆژەی ڕێكەوتنی سەدە)وە بۆ چارە سەری پرسی ئیسرائیل و فەلەستین كە بڕیارە لە ماوەی مانگی داهاتوودا ڕابگەیەنرێت و ئەمەریكا وەك ئامادەكاری فشار بۆ سەر و ئەو وڵاتانەی دژی ڕێكەوتنەكەن، دەیەوێت ناچاریان بكات بە ڕێكەوتنەكە ڕازیبن كە بە پلەی یەكەم توركیا كە دژی ڕێكەوتنەكەیە. ‎

 

،،

نووسه‌ر: ئه‌مه‌ی تڕامپ ده‌یكات  و ده‌یڵێت به‌شێكی زۆری بۆ پڕوپاگه‌نده‌ی هه‌ڵبژاردنه‌كانی ساڵی ئاینده‌یه‌.

 

 

 لەسەر ئاستی ناوخۆی ئەمەریكاش ئەم جووڵە سەربازییەی ئەمەریكاو ئاڵۆزكردنی پەیوەندیەكانی لەگەڵ ئێراندا پەیوەندی بە دوو هۆكارەوە هەیە كە پەیوەستە بە خودی دۆناڵد ترەمپەوە:

‎١- بڕیارە لە چەند ڕۆژی داهاتوودا ڕۆبەرت مۆلەری لێكۆڵەری تایبەتمەند لە دۆسیەیی دەستێوەردانی ڕووسیا لە هەڵبژاردنەكانی ئەمەریكا لەبەردەم كۆنگرێس دا ئامادەبێت بۆ ڕوونكردنەوە، چونكە ڕۆبەرت مۆلەرو زورینەی دیموكراتەكان پێیانوایە ترەمپ دەسەڵاتەكانی سەرۆكایەتی بەكار هێناوە بۆ ڕێگریكردن لە ئاشكراكردنی تەواوی ڕاپۆرتەكە كە ترەمپ تاوانبار دەكات بە بوونی پەیوەندی لەگەڵ ڕوسیادا بۆ دەستێوەردان لە هەڵبژاردنەكاندا.

 

ڕۆبەرت مۆلەری لێكۆڵەری تایبەتمەند لە دۆسیەیی دەستێوەردانی ڕووسیا لە هەڵبژاردنەكانی ئەمەریكا

 

 

 ‎٢- هۆكارێكیتری ئەم ئاڵۆزییانە پەیوەستە بە بانگەشەی پێشوەختی هەڵبژاردنە سەرۆكایەتییەكەی ئەمەریكاوە كە ترەمپ دەیەوێت وای نیشان بدات ئاسایشی ئەمەریكا و جیهان لە مەترسیدایەو ترەمپ پاڵەوان‌و ڕزگاركەی ئەمەریكییەكانە لە ڕێگەی سەركوتكردنی ئەو هێزانەوە كە هەرەشە لە ئاسایش و بەرژەوەندی ئەمەریكا دەكەن.

 

 ئایا ئەمەریكا هێرش دەكاتە سەر ئێران؟

وەڵامدانەوەی ئەم پرسیاره‌ قورس‌و فرە ڕەهەندەو پەیوەستە بە ئاراستەی گۆڕانكاریەكانەوە، چونكە ئامانجی ئەمەریكا لە ئێستادا بە چۆكداهێنانی ئێرانە لە ڕێگای سزای ئابوری‌و فشاری سەربازییەوە، بەڵام ئەگەر ئێران سازش نەكات بژاردەی سەربازی ئەگەرێكی بەهێزە. ‎

 

 وەلە ئەگەری هەر جوڵەو هێرشێكی ئێراندا دژی هێزەكانی ئەمەریكا بژاردەی بەكارهێنانی هێزی سەربازی دەبێتە بژاردەی یەكەم و بەپێی ڕاپۆرتی ڕۆژنامەی هائارێتز، بەشێك لە ئیدارەی ترەمپ دەیانەوێت لە ڕێگەی زیادكردنی فشارەكانەوە ئێران بخەنە داوەكەوەو دەستپێشخەری بكات لە هێرشكردن یان سیناریۆیەك ڕێكبخرێت لە ڕێگەی میلیشیا شیعەكانی عێراقەوە بە هێرشكردنە سەر بنكە سەربازیەكانی ئەمەریكاو بەوەش بەهانەی هێرشكردنە سەر ئێران دەداتە دەست ئەمەریكاو لە ئاستی نێودەوڵەتی‌و ناوخۆی ئەمەریكاش كاردانەوەكان دژی هێرش بۆسەر ئێران لاواز دەكات. ‎

 

فڕۆكه‌ی جه‌نگی ئه‌مریكی

 

 ئایا ترەمپ چۆن بەبێ گەڕانەوە بۆ گۆنگرێس دەتوانێت بڕیاری هێرش كردنە سەر ئێران بدات؟ ‎بەپێی یاسای ساڵی ١٩٧٣ هێزە چەكدارەكانی ئەمەریكا، تەنها گۆنگرێس مافی ڕاگەیاندنی شەڕی هەیە دژی وڵاتێك، بەڵام بەپێی یاساكە لە كاتی لە ناكاو، یاخود كاتێك ئەمەریكا ڕووبەڕووی مەترسییەك دەبێتەوە ئەوا سەرۆك دەتوانێت شەڕ ڕابگەیه‌نێت و فەرمانی هێرشی سەربازی بدات. ‎بەگەڕانەوەش بۆ مێژووی ٤٦ ساڵی ڕابردووی دوای دەرچوونی یاساكە جۆرج بۆشی باوك لەكاتی جەنگی كەنداودا لە كوەیت و جۆرج بۆشی كوڕ لەكاتی جەنگی داگیركردنی عێراقداو ئۆباما لەكاتی دەستێوەردانی سەربازی لە لیبیای ساڵی ٢٠١٢ و سوریای ساڵی ٢٠١٣ و هێرشی سەربازی ئەمەریكا بۆسەر داعش لە نزیك هەولێر ڕەزامەندی گۆنگرێسیان وەرنەگرتووە.

 ‎بەڵام ترەمپ لە هەنگاو و دەستپێشخەریەكی ژیرانەدا مانگی نیسانی ڕابردوو فەیلەقی قودسی خستە لیستی تیرۆرەوە بەوەش ترەمپ دەتوانێت بەبەكارهێنانی دەسەڵاتی سەڕۆكایەتی بەبێ گەڕانەوە بۆ كۆنگرێس فەرمانی هێرشكردن بدات، بەبیانووی هێرشكردنە سەر فەیلەقی قودسەوە كە باڵی دەرەكی سوپای پاسدارانی ئێرانە. ‎ئەمە بۆ بزوتنەوەی حەماسیش دروستە، چونكە لە لیستی تیرۆری ئەمەریكادایەو ئەگەر ڕازی نەبێت بە پرۆژەی ڕێكەوتنی سەدە ئەوا ئەمەریكا هاوكاری ئیسرائیل دەكات بۆ لەناوبردنی حەماس.

 ‎ئەگەرچی هەتا ئێستا ئاڕاستەی ڕووداو ململانێكانی ئێران‌و ئەمەریكا دیار نییە، بەڵام ترەمپ سورەو جدیە لە بەچۆكداهێنانی ئێران و توركیا وەك خاڵی دەستپێكی شكست پێهێنانی خەونی بنیاتنانەوەی ئیمبراتۆریەتە ئیسلامیەكان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستداو لە هەمانكاتدا دەبێت بە دەستپێكی ڕووبەڕووبونەوەو ڕێگریكردن لە فروانبوونی بلۆكی ئیشتراكی ڕوسیاو چین كە مەترسی بۆسەر ئایندەی ئابوری ئەمەریكاو ڕۆڵی سەركردایەتیكردنی جیهان لە لایەن ئەمەریكاوە دروستكردووه‌، جگە لەوەی بەچۆكدا هێنانی ئێران ڕەهەندێكی ناوچەیی هەیە و پەیوەستە بە هێزو بەڕژەوەندی ئەمەریكا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و دابینكردنی ئاسایشی وزەی جیهان و ئاسایشی ئیسرائیل بۆ دەیان ساڵیتر.

 

author photo

 

 

ـ خویندكاری دكتۆرا. 

ـ لێكۆڵەر لە ناوەندنی ئیمارات بۆ لێكۆلینەوەی ستراتیژی.

ـ لێكۆڵەر لە ناوەندی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ لێكۆلینەوەی ستراتیژی.