ڕیفۆرمی ئاینی لەنێوان مارتن لۆسەرو محەمەد عەبدەدا

ڕیفۆرمی ئاینی لەدیارترین ئەو بابەتانەن كە زۆرترین گفتوگۆی جیاوازی لەبارەوە كراوە.

ڕیفۆرمی ئاینی لەنێوان مارتن لۆسەرو محەمەد عەبدەدا

439 خوێندراوەتەوە

لەئەوروپا مارتن لۆسەری ڕاهیبی ئەڵمانی ساڵانی ( 1517ز ) بەهەڵگری پەیامی ڕیفۆرمی ئاینی ئەژمار دەكرێت، لەڕۆژهەڵاتیش دەركەوتنی دەستەواژەی ڕیفۆرمی ئاینی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای سەدەی شانزە، واتە ئەو كاتەی لەئەوروپا دروشمی ڕیفۆرمی كەنیسە، كاتێك وەستانەوە لەڕووی ئەو فیكرەیەی كە ڕاڤەو لێكدانەوەی دەقە دینیەكانیانی تایبەت كردبوو بە كۆمەڵێكەوەو لەبەرامبەریشدا كۆمەڵێكی تریان لێ‌ بێبەش كردبوون.

 

،،

نووسەر: لۆسەر ڕیفۆرم لەكۆمەڵگەدا بە جیاكردنەوەی دەسەڵاتی ئاینی لەناو كایە سیاسییەكان و خودی ژیانی تاكدا دەبینێت.

 

 

 ڕیفـۆرمی كـەنیســە:


لەتەنیشت شۆڕشە فیكرییەكەیدا، مارتن لۆسەر وەك ڕاهیبێك فیكرەی نەبوونی واسیتەی لەنێوان خوداو بەندەدا هێنایە ئاراوە.
لۆسەر بڕوایوابوو كەهیچ پێوویست نیە بڵێین ئەنجامدانی كاری پیرۆزی نهێنی ، هەروەك بڕواشی وابوو ئەو پارەیەی پیاوانی ئاینی مەسیحی و كەنیسە لەخەڵكی تاوان باریان وەردەگرت هیچ بنەمایەكی نییە.

 
لۆسەر چەند پرەنسیپێكی بنەڕەتی خستەڕوو گرنگترینیان بریتی بوو لە:


یەكەم: بەتەنها كتێبی پیرۆز (ئینجیل) بناغەی ئیمانی مەسیحیەتە، نەوەك ڕاڤەو لێكدانەوەی ڕاهیب و قەشەكان.


دووەم: لەبارەی ڕزگاربون و دڵسۆزییەوە ،لۆسەر دەڵێ‌ دڵسۆزی نیعمەتێكە پەروەردگار داویەتی بەبڕواداران ، هەموو بڕوادارێك بۆخۆی ڕاهیبە و هەر خۆشی

بەرامبەر كردەوەكانی لای خوای گەورە بەرپرسیارەو هیچ پێویستی بە واسیتە نییە، پیاوانی كەنیسە ناتوانن ببن بە نێوەندگیری نێوان بڕواداران‌و خوای گەورە.


سێیەم: نهێنی پیرۆز نییە، تەنها بۆ مامەڵەو بازرگانیكردن بەكارهاتووە.
ئەوەی كە مارتن لۆسەری وەك سەركردەی ڕیفۆرمخواز ناساند، بریتیبوو لە وەرگێڕانی كتێبی پیرۆز بوو بەزمانی ئەدەبی ئەڵمانی، ئەمەش بوو بە ڕاپەڕینێكی گەورەی ئەڵمانی .

 

مارتن لۆسەر

 

 

،،

محمد عەبدە: بۆ ئەوەی ڕێفۆرم لەكۆمەڵگەدا بكەین، پێویستە دوربكەوینەوە  لەكۆیلایەتی و خاوەنی بڕیارو شیكردنەوەی خۆمان بین بۆ كێشەكان.

 

 

ڕیفۆرمی ئاینی لای موحەمەد عەبدە:

محەمەد عەبدە ڕیفۆرمی دەستپێكرد لە ڕێگەی رزگاركردنی فیكر لە هەموو دۆگمایی و چەقبەستوییەك، واتە مەبەستی عەبدە ئەوە بووە خەڵكی دوربكەونەوە لە لاسایكردنەوەی كوێرانە (تەقلید)، هەروەها هەموو شتێك لەتێگەشتنەكان نەگێڕنەوە بۆ سەلەف (پێشینەكان)، بەڵكو هانیدەدان ژیریان وەكو پێشین بخەنەكار، نەك تەنها لاسایی پێشین بكرێتەوە بەبێ‌ تێڕامانی عەقڵی و ژیری.

 
محەمەد عەبد بڕوایوابوو بەكارهێنانی فیكرو بەرچاو ڕوونی ئاینی پێویستی بە ئیرادەیەكی بەهێز هەیە، وشەی ئازاییشی بەرامبەر بەئەزهەر بەكار دەهێنا كەنابێ‌ چەقبەستوبن، عەبدە بڕوای وابوو ڕیفۆرمی ئاین ئەبێ‌ لە پەیمانگاو زانكۆكان (ئەزهەر)،ە وە دەست پێبكات.

 
لە ئەمڕۆشدا ئەزهەر چەند هەنگاوێكی كرداری لەڕووی (هەموارو گۆڕینی پرۆگرام، گوتاری دینی، تیرۆرو توندڕەوی ناوە، هەرچەند محەمەد عەبدە بینی یاخود گەشتە ئەو بڕوایەی كە ئەزهەر دەست دەكات بە ڕیفۆرم و ڕێوشوێنەكان دەست پێدەكات، بەڵام ئەو ئەمەی بەكەمزانی و بەردەوام بوو، هەربۆیە ڕووی كردە كۆلێژی زانستی زانكۆی ئەزهەرو داوایكرد كتێبە دینی و دونیاییەكان پێكەوە بخوێنرێن، چونكە بە بڕوای عەبدە، چاكسازی و ڕیفۆرم لە كۆلێژی زانستی ئەزهەر واتە سەرچاوەكە لەڕووی نەفس و فیكرو ئەخلاقەوە باش و چاك هەنگاو دەنێت.

 

 

محمد عەبدە

 ڕیفۆرم لەنێوان لۆسەرو عەبدە:

 

موحەمەد عەبدە هەندێك شتی دەشتنیشانكردن كە بەبڕوای ئەو ئیسلام لەسەر ئەو شتانە ڕاوەستاوە، لەوانە تێرامانی عەقڵی بۆ دەستكەوتنی ئیمان، لەكاتی بوونی دژی لەنێوان عەقڵ و دەقدا (قورئان و فەرمودە) عەبدە بڕوایوابوو دەبێ‌ عەقڵ پێش بخرێت بەسەر دەقەكەدا، یاخود تەئویلكردنی دەق بەیاسای زمانەوانی، تەكفیر نەكردنی خەڵكی بەجۆرێك كەمحەمەد عەبدە بڕوایوابوو ئەگەر كەسێك قسەیەكی كردو سەد ڕووی ئەو قسەیە بێبڕوایی بوو لەبەرامبەردا یەك ڕووی باوەڕداری هەبوو، ئەو قسە هەڵئەبژێرێت كە مرۆڤەكە لەسەر بازنەی ئیمان و بڕوا دەهێڵێتەوە.

 
محەمەد عەبدە بەهەموو شێوەیەك دەسەڵاتی ئاینی ڕەت دەكردەوە، هەروەك بڕواشی وابوو نێوەنگیری لەنێوان مرۆڤ‌و پەروەردگاریدا نییە، دیارترین بۆچوونی محەمەد عەبدە خۆشویستنی خەڵكی با بیروباوەڕیشی لەگەڵ ئێمە جیاواز بێت.

 
لێرەدا بەئاشكرا دەردەكەوێت شێخ موحەمەد عەبدە ڕیفۆرمی ئاینی یاخود چاكسازی ئاینی لە مارتن لۆسەری ئەڵمانیەوە وەرگرتووە، چونكە پاش وردبونەوە دەبینین هەریەك لە لۆسەرو عەبدە بڕوایانوایە كەدەبێ‌ چاكسازی لەپرۆگرامی خوێندندا بكرێت، ئەمەشیان بە ژیانێكی نوێ‌ وێناكردوە، بەڵام جیاوازییەكە لە قورئاندایە، لای موحەمەد عەبدە قورئان كتێبی ڕێنوێنی و بیروباوەڕو چاكسازییە، بێگومان لۆسەر ئەو پیرۆزیەی بۆ كتێبەكانی (ئینجیل) ی خۆیان بەم شێوەیە نەبوو كەموحەمەد عەبدە بۆ قورئانی پیرۆزری هەبوو.

 

سەرنج:
ئەم بابەتە لەلایەن ئەحمەد دیباوی، لێكۆڵەر لەفیكری ئیسلامی، نووسراوە.

 

author photo

ماستەر لە زمانی عەرەبی