خاوەنی بروسكەی "لە زمناكۆوە بۆ ئازاد، برادەران ئاگادار بكەرەوە 7ی مانگ زەماوەند ساز بكەن" لە دیپلۆماتیك مەگەزین

من ئەو بروسكەیەم نوسیوە، ئێستا كە گوێم لێیدەبێت مووچركە بە گیانمدا دێت‌و چاوم پڕ دەبێت لە فرمێسك

خاوەنی بروسكەی "لە زمناكۆوە بۆ ئازاد، برادەران ئاگادار بكەرەوە 7ی مانگ زەماوەند ساز بكەن" لە دیپلۆماتیك مەگەزین

12738 خوێندراوەتەوە


ئەو بروسكەیە من نوسیومە، دەكرێت ناوی بنێین دایكی هەموو برووسكەكان، ئەو بروسكەیە هی ڕۆژەكانی كۆتایی خۆ ئامادەكردن بوو بۆ ڕاپەرین، زمناكۆ سەركردایەتی شانە چەكدارەكانی شاڵاو بوو، "ئازادی"ش وەك رەمزێك بۆ هەموویان، ئێستەش كە گوێم لێی ئەبێ موچركە بەلەشم دا دێت‌و چاوەكانم پڕ ئەبن لە فرمێسك.

خالید ڕەزا ئەمین، پێشمەرگەی دێرین‌و یەكێك لەبەشدارانی ڕاپەڕین‌و نووسەری بروسكەی لە "زمانكۆوە بۆ ئازاد"، تایبەت بە پرۆسەی خۆ ئامادەكردنی بەرەی كوردستانی بۆ ئەنجامدانی ڕاپەڕین بۆ دیپلۆماتیك مەگەزین دەدوێت.

،،

 ئێرانیەكان هاتن بۆ قاسمەڕەش بۆ زانینی ڕای كاك نەوشیروان، بە ئێرانییەكانی وت ئێمە هیچ قسەیەك ناكەین، نە دژی ئەبین، نە پشتیوانی ئەكەین، هەلێكە بۆ ئیمە ڕەخساوەو خۆمان ئامادە ئەكەین بۆ هەموو ئەگەرەكان

 

 

دیپلۆماتیك مەگەزین: بیرۆكەی ئەنجامدانی ڕاپەڕین كەی و چۆن گەڵاڵە بوو؟

خالید ڕەزا: سەرەتا لە یادی راپەرین دا، سڵاو ئەنێرم بۆ رۆحی پاكی سەرجەم شەهیدانی ڕاپەرین، سڵاو بۆ ئەو پێشمەرگەو تیكۆشەرانەی كە ڕێزیان لە خۆیان‌و لە جوانییەكانی ڕاپەرین گرت‌و بە پاكی ماونەتەوە.


پێشموایە بۆ دەربازبوون لەم دۆخەی ئێستەی میللەتەكەمان پێوویستیمان بەهەمان ئیرادەو خۆڕاگری ئەو سەردەمە هەیە، بە پێویستیشی ئەزانم ئەوە بڵێم ئەم وەڵامانەی من خشتێكە لە تەلاری ڕاپەرینە مێژوییەكەی ساڵی ٩١و، موجەرەد وەڵامی پرسیارە دیاریكراوەكانەو باسكردنی بە كتێبێك تەواو نابێ.


لەڕاستی دا، بۆ ئەوەی وەڵامی ئەو پرسیارە بدەمەوە، ئەبێ بەخێرایی باسێكی پرۆسەی ئەنفالە بەد ناوەكان بكەم.


ئەنفالی یەك، بەرەبەیانی 21-2-1988 دەستی پێكرد، شەوی هەژدە لەسەر نۆزدەی سێی ساڵی 1988 كۆتیایی هات‌و كشاینەوە بۆ سەر سنوری ڕۆژهەلات. لەوێوە، هێزەكان گەڕانەوە بۆ سنوری مەڵبەندەكانی سێ‌و مەڵبەندی یەك، دوای هەر هەشت پرۆسەكەی ئەنفال، سەركردایەتی یەكێتی نیشتمانی كوردستان لە قاسمەڕەش جێگیر بوون، لەوێ قۆناغەكانی خەباتكردن، سەرلەنوێ داڕێژرانەوە، كاك نەوشیروان مستەفا پرۆژەی پایەكانی ستراتیژی قۆناغی نوێی كاری نووسی كە لەسەر چوار پایەی سەرەكی دامەزرابوو، بەهۆی هەلومەرجی دوای ئەنفالەكان‌و نەمانی ناوچەی ڕزگاركراو و گۆڕانی تەرازوی هێز بەپێی سەرەتاكانی زۆرانبازی لاواز لەگەل بەهێز دا، ئەم چوار پایەیە تەلاری سەركەوتنی لە سەر بنیات نرا، كە بریتیبوون لە:


یەكەم: كاری رێكخراوەیی – سیاسی، كە ئامانج لێی سازدانی سیاسی گەل بوو بۆ خەبات لە پێناوی بەدیهێنانی ئامانجەكانی دا.


دووەم: كاروباری ڕاگەیاندن كە گرنگی بدرێ بە بەرنامەكانی ڕادیۆ، گەیاندنی هەواڵەكان بە دەزگاكانی راگەیاندنی جیهانی، بڵاوكردنەوەی دەوری، بەیاننامە، تۆماركردنی كاسێتی دەنگی.


سێیەم: كاری پێشمەرگەیی لەسەر بنەمای لەهەموو جێگەیەك هەبوون، لەهیچ كوێیەك نەبوون، پێكەوە گرێدانی كاری پێشمەرگەیی‌و كاری سیاسی-ڕیكخراوەیی، پێكەوە گرێدانی خەباتی شارو شاخ و دەرزی ئاژەنكردنی دوژمن.


چوارەم: كاری دیپلۆماسی، بەئامانجی ئەوەی سازكردنی هەلومەرجێكی نێودەوڵەتی لەبار بۆ دۆستایەتی‌و پشتیوانی خەباتی گەلەكەمان‌و گوشار خستنە سەر ڕژێمی عێراق.


تێبینی بكەن، پێش ئەنفالەكان كارو خەباتی پێشمەرگایەتی لەریزبەندی یەكەم دا بوو! هەمو ئۆرگانەكان وەك یەكەیەكی ئۆرگانی خرانە گەڕ بۆ جێ بەجێكردنی ئەم پرۆژەیە.


سەرەتای دروستكردنی ناوكی سوپای رزگاری كوردستان (سرك) لێرەوە دەستیپیكرد، بۆ ئەوەی شەڕ بخرێتە ناو ماڵی دوژمنەوە، هاوكات هێشتنەوەی ڕەتلێ پارتیزانەكان لە نزیكی شارە گەورەكان، هەر لەو كاتەدا نامیلكەیەكی لەسەر ئەگەرەكانی جەنگی كەنداو نوسی وبڵاوكردەوە.


لێرەوە ئەخوازم وەڵامی پرسیارەكەتان بدمەوە، بیرۆكەی بەردەوامیدان بەخەبات وتیكۆشان بە گوێرەی هەلومەرجی نوێ داڕێژرابوو، بەڵام داگیركردنی كوەیت پەلەی لە جیگۆڕكێی هەندێ لە ئەركەكانكرد.


لەسەر رۆشنایی هەلومەرجی نوێ پلان بۆ خەباتی شاخ‌و شار دانرا، لە سەرەتای گرتنی كوەیتدا، ئێرانیەكان هاتن بۆ قاسمەڕەش بۆ زانینی ڕای كاك نەوشیروان، بە ئێرانییەكانی وت ئێمە هیچ قسەیەك ناكەین، نە دژی ئەبین، نە پشتیوانی ئەكەین، هەلێكە بۆ ئیمە ڕەخساوەو خۆمان ئامادە ئەكەین بۆ هەموو ئەگەرەكان.
لەو كاتەدا بەرەی كوردستانی كە بارەگاكەی لە ڕاژان بوو، نوێنەری یەكێتی لێبوو، بەیاننامەی ئیدانەكردنیان نووسیبوو، نوێنەرەكەی یەكێتییش ئیمزایكردبوو، بۆیە یەكێتی دەستبەجێ نوێنەرەكەی خۆیی بۆ لێپرسینەوە بانگكردەوە بۆ قاسمەڕەش، بەیاننامەكەشی پێ راگرتن.


بەرنامەی راپەرین بۆ ئەو ئەگەرە دانرابوو، كە عێراق نەكشێتەوەو، لەلایەن هاوپەیمانانەوە لێی بدرێ‌و شیرازەی دەوڵەت بپچڕێ، هەروەك كاك نەوشیروان لە یەكێ لە نامەكانیدا بۆی نووسیبوین: " كە ئەبێ نیشتمانەكەی خۆمان رزگار بكەین‌و نابێ بەهیچ جۆرێ بهێڵین مەسەلەی كورد ببێتە بەشێك لە موئامەرەی دەوڵەتان‌و نابێ ڕێگە بدەین كە مەسەلەی ڕەوای كورد ببێتە دەسكەلای هیچ هێزو دەوڵەتێك ، پێوویستە سەربەخۆیی‌و عەدالەتی مەسەلەكەمان بپارێزین".


هەموو ئەو ئامادە كارییانەی كە لەشاخ‌و شار ئەكران ئەڵقەیەكی پێكەوە گرێ دراو بوون ئەڕژانە خزمەت بەرنامەی ڕاپەرینەوە. بەڵام گرتنی كوەیت لە لایەن عێراقەوە، هەلی ڕاپەرینی شارەكانی بەباشی رەخساندو پێش خست، بە تایبەتی لەكاتی نەكشانەوەو، لێدانی لەلایەن هاوپەیمانانەوە.

،،

زمناكۆ سەركردایەتی شانە چەكدارەكانی شاڵاو بوو كە لەو چەند مانگەدا دروستمانكردبوو، ئازادیش وەك رەمزێك بۆ هەموویان، بەڵێ ئەو بروسكەیە من نوسیومەو، لە ڕێی جیهازەكەی رەتڵی گەرمیانەوە بۆ رادیۆكەم ناردووە.

 

دیپلۆماتیك مەگەزین: گشت حیزبەكانی ناو بەرەی كوردستانی ئەو كاتە، هەموو هاوڕابوون سەبارەت بە خۆئامادەكردن بۆ ئەنجامدانی ڕاپەڕین، یان بۆچوونی جیاواز هەبوو؟

خالید ڕەزا: بەپێی ئاگادارییەكانی من، لەكاتی ئامادەكردنی پلانی ڕاپەرین، كە كاك نەوشیروان مستەفا بەدەستوخەتی خۆی نوسیویەتی‌و، دواتر حیزبەكانی بەرەی كوردستانی لێئاگادار كراوەتەوە، سەرەتا هەندێك یان دوودڵبوون لە بەشداریكردن‌و بەجۆرێك لە (شێت)ی یان داناوە، بەڵام لە رۆژەكانی كۆتاییدا، هەموویان رەزامەندیان پیشان داوەو، هیچ لایەنێك دژ نەبووە. وەك بەرەی كوردستانی هەموویان هەریەكەو بەپێی قەبارەی خۆی، بەشداریانكرد، بە تایبەتی هەماهەنگی نیوان كاك نەوشیروان‌و كاك مەسعود بارزانی گەرەنتی یەكێتی ریزەكانی گەلی كوردستانی مسۆگەرتر كرد.

دیپلۆماتیك مەگەزین: تۆ شەش مانگ بەر لە ڕاپەڕین لە شاخەوە بە نهێنی هاتیتەوە بۆناو شاری سلێمانی، هاتنەوەت بۆ ناو شار، پەیوەستداربوو بە ئەنجامدانی ڕاپەڕینەوە یان بۆ كاریتر هاتیتەوە؟


خالید ڕەزا: هاتنەوەی من بۆ ناوشار بەتەنها بۆ پلانی ڕاپەرین نەبوو، بەڵكە بۆ كاروباری ریكخستن بوو، بەڵام لە چوارچێوەی ئەگەرە دیراسەكراوەكانی پێش داگیركردنی كوەیت‌و، دوای داگیركردنی كوەیت، هاتنەوەی من لەسەر داوای رێكخراوی سلیمانی‌و، بە بڕیاری كاك نەوشیروان مستەفا بوو.


هەرچۆن لەشاخ پرۆسەكانی ئەنفال جێ بەجێكراو، لەڕووی سەربازییەوە شكاین، بەداخەوە لەناو شارەكانیش ڕێكخستنەكانی كۆمەڵە كەوتنە بەر شاڵاوی گرتن‌و راونان، لە سەرەتای مانگی 4 ی 89 وە هەتا ناوەڕاستی مانگی 11 ی هەمان ساڵ، زیاتر لە 30 هاوڕێی كۆمەڵە گیران، كە لەناویان دا كاك جەباری حاجی ڕەشید(هاورێ باوەڕ) كە بەرپرسی ڕێكخراو، لە هەموو ئاستە جیاوازەكانی تیابوو، هیشتا لە بنكەی پارتیزانەكانی ڕەتڵی سورداش بووم لای شەهید غەریب هەڵەدنی لە رێكخراوی سلێمانی یەوە، نامەیەكم پێگەیشت كە هەواڵی گرتنی كاك مستەفای سەید قادری لە رۆژی ٢٩-٩-١٩٩٠تیابوو، كاك مستەفا لە شاخەوە بە نهێنی لە كۆتایی ٩٨٨ هاتبوەوە ناوشارو سەرپەرشتی رێكخستنەكانی كۆمەڵەی ئەكرد، بە بروسكەی تەجفیركراو لە ڕێی جیهازەكەی ڕەتڵی سورداشەوە، هەواڵەكەم بە كاك نەوشیروان گەیاندو، ئاگادارم كردەوە كە من بەم نزیكانە ئەگەمەوە ناوشار.


ئەوەبو من لە بەرەبەیانی رۆژی 6 ی مانگی 10ی ساڵی 1990 بە نهێنی گەیشتمە ناوشاری سلیمانی بە پێی مەوعیدێك كە پێشتر لەسەری رێككەوتبووین لەگەل كاك ئاكۆ محەمەد وەهبی یەكمان بینی، كە ئەوكاتە كاك ئاكۆ ئەركی سەرپەرشتیكردنی رێكخراوی سلێمانی لەسەر شان بوو، بۆ شەوەكەی كاك ئاكۆ بردمی بۆ ماڵی كاك حەمەنوری مام ئەحمەد (هاورێ موراد) لە گەڕەكی دورل ئەمن، هەتا ڕاپەرینی سلێمانی كە نزیكەی شەش مانگ بوو لەماڵی هاوڕێ موراد كە ئەندامی رێكخراوی سلیمانی كۆمەڵە بوو، لەماڵی ئەوان مامەوەو دەستمان بە كاركردن كرد.

 

ووتەکان

ئێمە رۆژی ٤ ی مانگی ٣ لە ڕێی جیهازەكەی ڕەتڵی گەرمیانەوە، كە شەهید حەمەڕەش فەرماندەی بوو، بروسكەیەكمان نارد، بۆ كاك نەوشیروان لەو بروسكەیەدا ئێمە ناومان (ئومێد) بوو، ئەویش ناوی (مەولود) بوو.

  

دیپلۆماتیك مەگەزین: ئەو شەش مانگە لەناو شاری سلێمانی سەرگەرمی چیبوویت‌و چۆن‌و لە ڕێگەی كێوە پەیوەندیت بە شاخەوە دەكردەوەو چۆن پەیامی شارو شاخ ئاڵوگۆڕ دەكرا؟

خالید ڕەزا: وەك باسمكرد هاتنەوەی من، هاوكات بوو لەگەل ئەو هەمو كارەساتە، بۆیە ئەركی من‌و هاورێكانی ترم لە رێكخراوی سلیمانی قورستر بوو، سەرەتا هەوڵماندا هەموو ئەو بەشانەی كە بەهۆی گرتنی هاوڕێكانمانەوە پچڕابوون، گرێیان بدەینەوە، ئینجا دەستمانكرد بە نوسینی پەخشنامە بۆ ڕێكخستنەكان‌و ڕێنوێنی كردنیان، پێشتریش پەیوەندی توندوتۆڵ هەبوو لە نیوان رێكخراو لەگەڵ ڕەتلی پارتیزانەكان، ئیمەش پەرەمان پێدا، پەیوەندیمان لە ڕێی (تەتەر)ەوە بوو، بۆ نموونە لەگەڵ پارتیزانەكانی گەرمیان لەڕیی كاك حەمەڕەشید علی شەریف (هاورێ بەهجەت)ە بوو، پێمخۆشە باسی یەكێ لەو نامانە بكەم كە بۆ شەهید حەمەرەش مان ناردبوو، ئاگادارمان كردبوەوە لە چۆنێتی خۆ ئامادەكردنمان بۆ ڕاپەرین‌و هەماهەنگی نێوانمان، ئەویش لە وەلاما بۆی نوسیبووین ئێوە پێشڕەو بن‌و ئێمەش هیزی پشتیوان ئەبین. پەویەندیمان لەگەڵ پارتیزانەكانی رەتڵی سورداش لە ڕێی هاورێ (چەتۆ ساڵح) وە بوو، ڕەتڵەكان جیهازیان هەبوو، رۆژانە پەیوەندیان لەگەڵ سەركردایەتی دا هەبوو، ئەمە جگە لەوەی كە بە بەردەوامی بەرید لە نێوان ناوەندی كۆمەڵەو رێكخراودا ئاڵوگۆڕ دەكرا، هەندێك جاریش لە رێی رادیۆكەوە كە شەوانی درەنگ بروسكەی تەجفیركراو لە رادیۆوە لەكاتی دیاریكراودا ئەخوێنرایەوەو، لە رێی جفرەوە لەناو شار ئەكرایەوە.

دیپلۆماتیك مەگەزین:ئەنجامدانی ڕاپەڕین پەیوەستداربوو بەگرتنی كوەیت لە لایەن عێراقەوەو لێدانی عێراق لە لایەن ئەمەریكاو هاوپەیمانانەوە، ئایا لەگەڵ گرتنی كوەیتدا لە لایەن عێراقەوە، دوا بڕیار لەسەر ڕاپەڕین درا، یاخود تا ڕۆژانی ڕاپەڕین هیچ گۆڕانكارییەك بەسەر بیرۆكەی ئەنجامدان، یان ئەنجام نەدانی ڕاپەڕیندا هات؟

خالید ڕەزا، بەڵێ بیگومان وەك لە سەرەتاوە ئاماژەم پێدا، كە كوەیت گیرا، كاك نەوشیروان سەرپەرشتی زنجیرەیەك كۆبونەوەی مەكتەبی سیاسی‌و سەركردایەتیكردو، بڕیاریاندا، كە خۆیان بۆ هەمو ئەگەرەكان ئامادە بكەن و، بۆ هەر ئەگەرێك سیناریۆ و میكانیزمی بۆ دیاریبكرێ، ئەگەر عێراق لە كوەیت بكشێتەوە؟ ئەگەر عێراق لەكوەیت نەكشێتەوە؟ هەڵوێستی هاوپەیمانی نیودەوڵەتی بەرانبەر بەعێراق، زۆر بەوردی لێكدانەوەی بۆ كرابوو، لە ئەنجامی داگیركردنی كوەیت‌و زیادبوونی فشارەكان لەسەر ڕژێم، دەستیكرد بە كشانەوەی بەشێكی زۆر لە جەیش، لە شاخ‌و دۆڵەكانی كوردستان، كە هەلێكی لەباری بۆ ناردنەوەی پیشمەرگە بۆ ئەو شوێنانە رەخساند، بۆیە دەستیانكرد بە سازدانی هێزەكانی پێشمەرگە، تەقویەكردنی رەتڵی پارتیزانەكان، كردنەوەی خولی راهێنان.


لە بەرنامەی ڕاپەریندا، كوردستان لە كفرییەوە هەتا زاخۆ كرابوو بە 10 میحوەرەوە، بۆ هەر میحوەرێكیش سەرپەرشتیارو بەتالیۆن‌و فەرماندەی مەیدانی هێزو لۆجستیكیان بۆ دیاریكرابوو. ئەرك‌و كاریان بەسەردا دابەشكرابوو، كە بۆ هەریەكێ لە ئەگەرەكان سیناریۆو میكانزیمی كار كردن هەبوو، بەجۆرێك تێكهەڵكێش بوون كە یەكتریان تەواو ئەكرد.


جێبەجیكردنی بەرنامەی راپەرین بۆ ساتی لێدانی هاوپەیمانان‌و ئەو گورزە كەمەر شكێنە ئەگەڕیتەوە، كە ئەكاتە شەوی 15 لەسەر 16ی مانگی یەكی ساڵی 1991و رۆژانی دواتر.

دیپلۆماتیك مەگەزین: بروسكەی " لە زمناكۆوە بۆ ئازاد، برادەران ئاگادار بكەرەوە، حەوتی مانگ زەماوەند بكەن"، هی تۆیە، بیرۆكەی ئەم جفرەیە چۆن گەڵاڵە بوو؟ زمناكۆ و ئازاد كێبوون؟

خالید ڕەزا: ئەو بروسكەیە ئەكرێ ناوی بنێین دایكی هەموو بروسكەكانیتر، كە پێشترو بە بەردەوامی لە ڕێی رادیۆكەوە بۆ ئەو كەسانەمان ئەنارد، كە بۆ رۆژی ڕاپەرین پەیوەندیمان پێوە كردبوون، ناوێكی نهێنیمان ئەدانێ، بۆ ئەوەی دڵنیا بێ لەوەی كە فەرمانەكە هی شۆڕشە بۆمان ئەنووسی لە رادیۆكەوە ناوە نهێنییەكەت ئەخوێنینەوە كە سازو ئامادەبن بۆ ڕۆژی فەرمان. ئەو بروسكەیە هی ڕۆژەكانی كۆتایی خۆ ئامادەكردن بوو بۆ ڕاپەرین، پیشتریش لە تەعمیم ەكاندا بۆ هەموو بەشەكانی رێكخستن‌و، شانە چەكدارەكان‌و پێشمەرگەكانی سرك مان نوسیبوو كە بەردەوام موتابەعەی رادیۆكە بكەن‌و، فەرمانەكان جێبەجێبكەن.


لە تەعمیم‌و بڵاوكراوەكان‌و رێنوێنی‌و دروستكردنی شانە چەكدارەكاندا زۆر ناومان بەكار دەهێنا، وەك شەپۆل، زمناكۆ، ئازاد، ئومێد... روداوەكان زۆر بەپەلە ئەڕۆشتن خەڵك لەسەر لیواری تەقینەوە بوو، رادیۆكە دەوری گرنگی هەبوو بەتایبەت پەیامی ئاشتبونەوەی نیشتمانی كە رۆژانە لە رادیۆكەوە ئەخوێنرایەوەو، داوای لەخەڵك ئەكرد خۆیان رێك بخەن‌و شانەی چەكدرا دروستبكەن.


زمناكۆ سەركردایەتی شانە چەكدارەكانی شاڵاو بوو كە لەو چەند مانگەدا دروستمانكردبوو، ئازادیش وەك رەمزێك بۆ هەموویان، بەڵێ ئەو بروسكەیە من نوسیومەو، لە ڕێی جیهازەكەی رەتڵی گەرمیانەوە بۆ رادیۆكەم ناردووە، كە بۆتە بەشێك لە مێژوی راپەڕین میللەتەكەمان‌و ئێسكە گوێم لێی ئەبێ موچركە بەلەشم دا دێت‌و چاوەكانم پڕ ئەبن لە فرمتەش ێسك.

،،

 لە زۆربەی شوێنەكان هەتا پێشمەرگە گەیشت خەڵكی راپەریو زۆربەی شوێنەكانیان كۆنترۆڵكردبوو. پێشمەرگەش بەبێ هیچ بەرگرییەكی ئەوتۆ گەیشتنە ناو شارو شارۆچكەكان

دیپلۆماتیك مەگەزین:: ڕەوانشاد نەوشیروان مستەفا دەڵێت، ڕاپەڕین لە وادەی خۆی پێشكەوت‌و خەڵكیش ڕاپەڕینی كرد، لەمڕووەوە ڕات چییە؟


خالید ڕەزا: لە راستیدا من گوێم لەوە نەبووە كە كاك نەوشیروان باسی ئەوەی كردبێت كە ڕاپەرین لەوادەی خۆی پێشكەوتبێ، بۆیە بۆ من قورسە وەڵامی ئەو پرسیارە بدەمەوە، بەڵام ئەوەندە ئەڵیم ئێمە رۆژی ٤ ی مانگی ٣ لە ڕێی جیهازەكەی ڕەتڵی گەرمیانەوە، كە شەهید حەمەڕەش فەرماندەی بوو، بروسكەیەكمان نارد، بۆ كاك نەوشیروان لەو بروسكەیەدا ئێمە ناومان (ئومێد) بوو، ئەویش ناوی (مەولود) بوو، داوامانلێكردبوو كە بەپەلە هێزی پێشمەرگەمان فریا بخەن، چونكە ئێمە ناتوانین لەوە زیاتر بوەستین‌و وەزعە لە بار ئەچێ، لەگەڵ گەیشتنی بروسكەی ئێمە، كاك نەوشیروان رۆژی 5/3 بروسكەیەك ئەكا بۆ كاك مولازم عومەر وكاك حامیدی حاجی خالیدو مامۆستا جەمالی حاجی محەمەد كە فەرماندەی بەتالیۆنی 7 بوو، فەرمانیان پێئەكا، بەپەلە بگەنە سلیمانی بۆ پشتیوانی هاوڕێیان‌و خەڵكی شار، ئەوەبوو هێزەكەیان بەرێ ئەكەوێ‌و، بەفرو باران‌و لافاو دوایان ئەخات، بەدەم رێگاوە بەتالیۆنی 7 لە رێی رادیۆكەوە پەیامێكیان بۆ خەڵكی سلێمانی بڵاوكردوە كە بەرێگاوەین و ئەگەینە لاتان.


بەڵام پێش سلیمانی شاری رانیەی دەروازەی راپەرین لە ٥ مانگی سێ دا، راپەڕینیان كرد، رەنگە لەو قسەیەیدا مەبەستی ئەوەبوبێ، كە رانیە لە وەدا دەستپێشخەرییان كردبێ.


بێگومان هەلومەرجەكە بۆ تەقینەوەی رقی پیرۆزی جەماوەر بەجۆرێ ئەكوڵا، كە تەنها ئاماژەیەك بەس بو بۆ ئەوەی خەڵك تۆڵەی خۆیان لە بەعس‌و دامودەزگا سەركوتكەرەكانی بكەنەوە، لە زۆربەی شوێنەكان پێش گەیشتنی هێزەكانی پێشمەرگە، خەڵك‌و شانەچەكدارەكان ڕاپەرینیان كرد.

دیپلۆماتیك مەگەزین: ئایا لە لایەن نەخشە داڕێژەرانی ڕاپەڕینەوە، ئەگەری ئەوە دانرابوو كە ڕاپەڕین سەرنەكەوێت، یاخود چ دڵنیاییەك هەبوو بۆ سەركەوتنی ڕاپەڕین و پاككردنەوەی كوردستان لە ڕژێمی بەعس؟

خالید ڕەزا: بەڵێ بێگومان، چونكە ئەگەر پلانی ڕاپەرین بخوێنیتەوە، ڕەچاوی قۆناغبەندی تیایدا كراوە، بە جۆرێك لە هەر 10 میحوەرەكەوە لەسەر شیوازی ئەكادیمیای عەسكەری لە ئۆردوگاكانەوە بۆ شارو شارۆچكەكان‌و ئینجا مەركەزی پاریزگاكان، ئامانجەكان دیاریكرابوون، زامنی سەرخستنی راپەرین، یەكێتی ریزەكانی گەل بوو، كە لەرێی بەرەی كوردستانییەوە ئەوە دەستەبەر كرابوو، لەوەدا كاك نەوشیروان رۆڵی سەرەكی گێرا، پەیامی ئاشتبونەوەی نیشتمانی ئەو نوسیبووی‌و، ڕۆژانە لە ڕێی رادیۆكەوە بڵاو ئەكرایەوە، كاریگەرییەكی گەورەی لەسەر یەكخستنی ریزەكانی گەل هەبوو. لە نەخشەسازی راپەریندا، حسابی خراپترین هەلومەرج‌و بەرگریكردنی بەهێزی جەیش‌و دامودەزگا سەركوتكەرەكان كرابوو، بەڵام هەرەسهێنانی سوپای عێراق بەوخێراییەو، ئازایەتی بێوێنەی كۆمەڵانی خەلكی كوردستان‌و شانە چەكدارەكان لە هەڵكوتانە سەر داودەزگاكانی بەعس دا، لە دەرەوەی چاوەڕوانیەكان بوو، لە زۆربەی شوێنەكان هەتا پێشمەرگە گەیشت خەڵكی راپەریو زۆربەی شوێنەكانیان كۆنترۆڵكردبوو. پێشمەرگەش بەبێ هیچ بەرگرییەكی ئەوتۆ گەیشتنە ناو شارو شارۆچكەكان. ئێمەش لەناو خۆدا، لە پەخشنامەكانماندا سەرنجی شانەچەكدارەكان و رێكخستنەكانمان بۆ ئەگەری شكستی ڕاپەرین راكیشابوو كە چۆن خۆیان ئەپاریزن، ئەم باسە ئەگەر كەسێك بڕوات نەخشەی راپەڕین و تەعمیمەكان دیراسەبكا، ئینجا باشتر تێیبگا.

دیپلۆماتیك مەگەزین: لە ڕۆژانی ڕاپەڕیندا زۆرینەی دامودەزگا حكومییەكان تاڵان‌و وێرانكران، ئەمە نیشانەی ئەوە نییە كە پلانی تۆكمەو گونجاو بۆ ڕاپەڕین ئامادە نەكراوە، یاخود بۆچی نەتوانرا بەر لەو تاڵانییە بگیرێت؟

خالید ڕەزا: لەراستیدا، بۆ ڕاپەرین هەم پلانی تۆكمە، هەم رێنوێنیی‌و ئامۆژگاری گرنگ‌و سزادانیش نوسرابوو، لەو كاتەدا تەنها هۆی ئاڕاستەكردن و هۆشیاركردنەوە ئەو دوو ڕادیۆیەبوو كە هی یەكێتی بوو، یەكێكیان جێگیر بوو لەشاری سەقز، ئەویتریان گەڕۆك بوو لەگەڵ كاك نەوشیروان دابوو، لەگەڵ پەخشانامەكان كەبەتەنها ئەگەیشتە دەستی رێكخستن‌و شانەچەكدارەكان، ئامۆژگاری‌و چۆنێتی پاراستنی دامودەزگا خزمەتگوزاری‌و مەدەنییەكانی تیابوو، بەتەنها دامودەزگا سەركوتكەرەكان ئامانجی تەفروتوناكردنو وێرانكردن بوون.


بۆیە بەرگرتن لە تاڵانی‌و سوتاندنی دەوائیرەكان، كارێكی ئاسان نەبوو. بەتایبەت كە بەعس لە 35 ساڵی حوكمرانی خۆیدا هێندە تاوان‌و ئازاری گەلەكەمانی دابوو، كە خەڵك سوتاندو تاڵانكردنی شوێنە گشتییەكانیشیان بە تۆڵەكردنەوە لە بەعس ئەزانی، ئینجا تۆ ئەگەر سەیری وڵاتانی دونیاش بكەیت، لەكاتی ڕاپەڕین، یان پشێوی‌و شەڕو شۆڕدا، خەڵك هەم تاڵانی‌و دزی ئەكەن، هەم زیان لە شوێنەگشتییەكانیش ئەدەن، لەوە ئەچێ ئەمە بەشێك بێت لە سروشتی مرۆڤەكان.

 

author photo

ڕۆژنامەنوسی سیاسی و دیكۆمێنتەری سیاسی و مێژویی