بەهاری عەرەبی لەڕوانگەی ئەمەریکاوە

هیلاری کلینتۆن: ئۆباما بە توڕەییەوە تەلەفۆنی بۆ حوسنی موبارەک کرد

بەهاری عەرەبی لەڕوانگەی ئەمەریکاوە

533 خوێندراوەتەوە

بەهاری عەرەبی ڕووداوێکی گرنگ بوو لە مێژووی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ئەمریکا تێڕوانینی لەسەر بەهاری عەربی چیبوو لەوکاتەدا، ئایا پشتگیری خۆپیشاندانەکانی دەکرد، یاخود بەپێچەوانەوە، ئایا ئەمەریکا پێشبینی ئەم تەقینەوەی دەکرد؟ هەموو ئەم پرسیارانە هیلاری کلینتۆن وەزیری دەرەوەی ئەو کاتەی ئەمەریکا، لە یاداشتەکانیدا ئاماژەی پێیدەکات و زانیارییەکان لەو بارەوە دەخاتە ڕوو

،،

ناڕەزاییەکانی میسر ئیدارەی ئۆبامای خستە دۆخێکی هەستیارەوە.

 

 هیلاری کلینتۆن باس لەسەرەتای تەقینەوەکان دەکاتو دەڵێت بەنیسبەت ئەمریکاوە ڕووداوێکی لەم شێوەیە چاوەڕوان کراو بووە، " ئەوان لەسەر بەرمیلێک باروت دانیشتوون، ئەگەر نەگۆرێن، دەتەقێتەوە.

 هەستم بەتوڕەی دەکرد لەهەفتەی یەکەمی کانونی دوومی ٢٠١١دا، کەپلانمان دانا بۆ گەشتێکی نوێ بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، دەموویست ئەمجارە ئەجێندای باوی کۆبوونەوە ڕەسمیەکان و زمانلوسی تایبەت بە چاکسازی سیاسی ئابورییە پێویستەکان تێپەڕێنین لەجیهانی عەربیدا".

 کلینتۆن درێژەی پێدەدات و دەڵێت": هەڵبەت من یەکەم بەرپرسی ئەمەریکی نەبووم کە بۆچاکسازی گوشار دەکەم، بەڵکو ساڵی ٢٠٠٥ کۆندۆلیزاڕایس وەزیری دەرەوە سەردانی میسری کرد دانی بەوەدا نا کە بەدرێژای نیوسەدە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا هەوڵی داوە بۆ بەدیهێنانی ئاسایش لەبری دیموکراسی، کەچی هیچیان بەدی نەهاتووە".

 

 

کلینتۆن دەڵێت، ئەمەریکا زۆر جەختی لە وەکردوە کە دەبێت چاکسازی بکرێ و تەنانەت لە وتارێکی ئۆباما لە قاهیرە داوای چاکسازی و دیموکراسی کرد". کلینتۆن باس لە سەرەتای ناڕەزاییەکان دەکات.

  لەشەقامەکانی تونس و دەڵێت": لەو سەروبەندەدا راپۆرتەکان باسیان لە وەدەکرد کەناڕەزایەتییەکان شەقامی تونسی گرتۆتەوە کەسەرۆکی تونس زەینولعابیدین بن عەلی حوکمی دەکرد، سەرەتای ناڕەزاییەکانی تونس لە ڕۆژی ١٧ کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ دەستی پێکرد، ئەویش بەهۆی ئەوەی کە پیاویکی تونسی لەکاتی فرۆشتنی میوە پۆلیسێک سوکایەتی پێدەکات و بەو هۆیەوە ئەم پیاوە تونسیە خۆی دەسوتێنت ئەمە بووە سەرەتای یەکەم پریشکی ئاگر لە تونس".

  کلینتۆن باس لەدوای شۆڕشی تونسی دەکات و لابردنی دەسەلاتەکەی بن عەلی دەڵیت لە مانگی شوباتی ٢٠١٢ کاتێک سەردانی تونسم کردوە کەبارگرژیەکانی بەهاری عەربی دەستی پێی کردبو ، پۆلیس نەی دەهێشت ئاژاوەگێڕی لەشەقامەکاندا دروست بێ هیچ ناڕەزایەکان هێور بوونەوە حیزبێکی میناڕەوی ئیسلامی زۆرینەی دەنگەکانی هەڵبژارندی بەدەست هێنابوو.

 

 

  سەرانی ئەو حیزبە بەڵێنیان دابوو کە کە ئازادی ئاینی فەراهەم بکەن و تەواوی مافەکانی ئافرەتیش دەبن. کلینتۆن دەڵێت، منیش بەناوی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە بەڵێنی هاوکارییەکی دارایی و دەسبەکاربوون بۆ پێشخستنی بازرگانی و وەبەرهێنان بەجۆرێک ئابوری ئەو وڵاتە پێشبخرێت دا.

 

 هیلاری کلینتۆن باسلەوە دەکات کە پێشبینی ئەوەیان دەکرد کە ئەم ئاگرەی وا هەڵگیرساوە وابەئاسانی ناکوژێتەوەو دێژە دەکێشت، بۆیە پێشبینیەکەمان بەڕاست گەیشت و لە ٢٥ کانونی دووم ناڕەزایەکان میسریشی گرتەوە.

  لە قاهیرەی پایتەخت پەرەی سەندو دژی رەفتاری دڕندانەی پۆلیس خۆپیشاندانی گەورە سەری هەڵدا دژی ڕژێمە سەرکوتکەرەکەی حوسنی موبارەک، ڕۆژ بەرۆژ گۆڕەپان قەرەباڵغتر دەبوو، بۆ یەک ئامانج بوو، داماڵینی حوسنی موبارەک لە لوتکەی دەسەڵات.

 

  هیلاری درێژە بەقسەکانی دەدات سەبارەت بە بەهاری عەرەبی و دەڵێت: ناڕەزاییەکانی میسر ئیدارەی ئۆبامای خستە دۆخێکی هەستیارەوە، چەندین دەیە موبارەک هاوپەیمانێکی سەرەکی ستراتیژی بوو، هەرچەندە نموونە باڵاکەی ئەمەریکا لەگەڵ خواستی ئەو گەنجانەدا یەک دەگرێتەوە کەداوای نان و ئازادی و شکۆمەندییان دەکەن.

 هیلاری دەڵێت لە پرسیارێکی ڕۆژانامەنوسێک دەربارەی ناڕەزایەتییەکان وتم، ئێمە پشتگیری لە خۆپیشاندانەکان دەکەین،وە داوا لەهەموو لایەک دەکەین کە دان بەخۆیان بگرن.

،،

هلالی:وتمان ده‌بێت، موباره‌ك بەڵێنبدات بۆ هەڵبژاردنەکانی داهاتوو خۆی کاندید نەکاته‌وه‌.

 

 هیلاری دەڵێت: سەبارەت بە ڕووداوەکانی میسر ئۆباما کۆبونەوەیەکی پێکردین، لە ٢٨ کانونی دووەم سەرۆک ئۆباما هاتە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی، لەژووری ئۆپراسیۆنەکانی کۆشکی سپی.

  داوای ڕاسپاردەیەکی لێکردین لەسەر شێوازی مامەڵەکردن لەگەڵ ڕووداوەکانی میسردا، بەوردی گفتوگۆم کرد سەرلەنوێ چووینە سەر ئەو پرسیارانەی کەسەری لەچەند نەوەی بڕیاردانی سیاسی ئەمریکا شێواندووە.

 چۆن دەتوانین هاوسەنگی رابگرین لەنێوان بەدیهێنانی بەرژەوەندییەکان و ستراتیژیەکان و بەها سەرەکیەکان، ئایە دەتوانین کاریگەری سەرکەوتوومان هەبێت لەکاروباری ناوخۆیی وڵاتانی دیکە، کارکردن بۆ دیموکراسییەک کە هێشتا بوونی نیە".

 

 

پشتیوانی باراك ئۆباما، له‌كاتی بانگه‌شه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌كان بۆ هیلالی 

هیلاری کلینتۆن، باسلەوە دەکات لەکۆبونەوەکەی ئەنجومەنی ئاسایش پێشنیارێکمدا بە سەرۆک ئۆباما، وتم: نوێنەرێکی تایبەتی خۆت بنێرە بۆ لای موبارەک بۆئەوەی ڕووبەروو قسەی لەگەڵدا بکات و قایلی بکات پاکێجی چاکسازی بەهێز ڕابگەێنێت و لەو پێوەندەشدا کۆتایی بهێنێ بەیاسای سەرکوتکاری باری نائاسایی،

 

  کە ساڵی ١٩٨١ وە لەوڵات بەرکارە، بەڵێنبدات بۆ هەڵبژاردنەکانی داهاتوو خۆی کاندید نەکات و جەمالی کوڕیشی نەکاتەوە جێگرەوەی خۆی، هیلاری دەڵێت وتم ڕەنگە ئەم هەنگاوانە نەبنە مایەی ڕازیکردنی هەمووان، بەڵام سازشێکی گرنگیشەو دەرفەت بۆ خۆپیشاندان دەڕەخسێنێ، تا بەر لەهەڵبژاردن خۆیان ڕێکبخەن.

،،

لەشاشەی تیڤییەکان قسەی بە میللەت وت و ئامادە نەبوو دەست لە کورسی هەڵبگرێت، ئه‌مه‌ش ئۆبامای توڕه‌كرد.

 

 هیلاری کلینتۆن درێژە بەقسەکانی ئەدات و دەڵێت سەرۆک ئۆباما پێشنیارەکەی قبوڵکردم بۆ ئەم ئەرکە هەستیارە، فرانک ویزنەرم پێشنیار کرد، یەکێک لەگەورە دیبلۆماتکارە خانەنشین کراوەکانە.

 کەلەساڵانی ١٩٨٦_ ١٩٩١ باڵوێزی ئەمریکا بووە لەمیسر و دۆستایەکی باشی هەبوو لەگەل حوسنی موبارەک، هیلاری دەڵێت لە ٣١ کانوونی دووەم، ویزنەر موبارەکی بینی و پەیامی ئەمەریکای دایە، بەڵام تۆزقاڵێک لەهەڵویستی خۆی پاشەکشەی نەکرد.

 

،،

عومەر سەلمان جێگری سەرۆک سەرشاشەی تیڤییەوە بە شەکەتی دەرکەوت و بەبێزاری ڕایگەیاند کە سەرۆک دەستی لەکار کێشاوەتەوە.

 

 بۆیە لە ١١ شوبات، موبارەک دۆڕاندنەکەی قبوڵکردو عومەر سەلمان جێگری سەرۆک سەرشاشەی تیڤییەوە بە شەکەەی دەرکەوت و بەبێزاری ڕایگەیاند کە سەرۆک دەستی لەکار کێشاوەتەوە.

 بۆیە لە ١١ شوبات، موبارەک دۆڕاندنەکەی قبوڵکردو عومەر سەلمان جێگری سەرۆک سەرشاشەی تیڤییەوە بە شەکەتی دەرکەوت و بەبێزاری ڕایگەیاند کە سەرۆک دەستی لەکار کێشاوەتەوە.

 

author photo

ڕۆژنامەنوس