لێكه‌وته‌كانی هێرشكردنه‌ سه‌ر كه‌شتییه‌ نه‌وتییه‌كانی ده‌ریای عومان

دەستكەوتی كورد لە هێرشەكەی سەر كەشتیە نەوتیەكان چی بوو؟

لێكه‌وته‌كانی هێرشكردنه‌ سه‌ر كه‌شتییه‌ نه‌وتییه‌كانی ده‌ریای عومان

312 خوێندراوەتەوە

د. سه‌نگه‌ر سه‌یدقادر

‎دوو ڕۆژ له‌مه‌وبه‌ر، هێرشكرایە سەر دوو كەشتی نەوت هەڵگر لە كەنداوی عومان بە دوری ١٤ كیلۆمەتر لە كەناراوەكانی ئێرانەوە، كە نەوت و مادەی پترۆكیماویان هەڵگرتبوو لە ڕێگادا بوون بۆ یابان.بەپێی ڕاپۆرتە سەرەتاییەكان، هێرشەكان لە ڕێگەی هێرشی موشەكییەوە ئەنجامدراون و لە ئێستاشدا پەنجەی تۆمەت بۆ ئێران درێژدەكرێت كەلە پشت هێرشەكانەوە بووە.

 

 

،،

لە هێرشی سەر كەشتیەكانی عوممان ،هەریەكە لە دۆناڵدترەمپ و دەوڵەتی ئیسرائیل سودمەند

بەڵام ئەوەی جێگای پرسیارە كێ سودمەندە لە هێرشكردنە سەر ئەو كەشتیانە و ئاڵۆزكردنی باردۆخی ناوچەكە، وەڵام دانەوەی ئەم پرسیارە دوو ڕەهەندییە، ڕەهەندێكیان، سودمەندبوونی كاتی هەندێك وڵاته‌و ڕەهەندی دووەمیان سومەندی ستراتیژی سەرەكییە لەم هێرشانە، كە گرنگترینیان بریتیە لە :


‎١- سودمەندی یەكەم لە هێرشەكەكانی ‎سەر كەشتیە نەوت هەڵگرەكان ئەمەریكاو دوناڵد ترەمپە، چونكە هێرشەكان ئاڵۆزییەكانی ناوچەكە زیاتر دەكات و بازاڕی چەكی ئەمەریكی گەرمتر دەكات، لەلایەكیترەوە هێرشەكان بەهانەیەكە بۆ دۆناڵد ترەمپ تا بەبێ پرسی گۆنگرێس چەك بفرۆشێت بە كەنداو كە لە چەند ڕۆژی ڕابردودا كۆنگرێس پرۆژە یاسایەكی پێشكەشكرد تا ڕێگە لە ترەمپ بگرێت بەبێ پرسی كۆنگرێس چەك بفرۆشێت، ‎هەروەها هێرشەكەی ئەمڕۆ بەهانەیەكیترە بۆ هێرشكردنە سەر ئێران ئەگەر نەیەتە سەر مێزی گفتوگۆ بەوەی وای نیشانبدا كه‌ ئێران مەترسیە بۆ سەر جیهان هاوشێوەی سەدام حسیَن، بەوەش لەسەر ئاستی ناوخۆی ئەمەریكا ده‌توانێت بەبێ پرسی كۆنگرێس هێز دژی ئێران بەكار بێنێت.

هەروەها لەم. سەروبەندی بانگەشەی هەڵبژاردنی سەرۆكایەتیەدا ڕای گشتی ناوخۆی ئەمەریكا بەلای خۆیدا ڕادەكێشێت بەوەی ڕووبەڕووی ئێران دەبێتەوە كە مەترسیە بۆ سەر جیهان و ئەمریكا، ‎لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیش دەتوانێت ڕای گشتی نێودەوڵەتیش بەلای خۆیدا ڕاكیشێت، بەو بەهانەیه‌ی ئێران نەك بەتەنها مەترسیە بۆسەر ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەڵكو مەترسیشە بۆسەر جیهان.

 


‎٢- سودمەندی دووەم ئیسرائیلە چونكە ئەم هێرشە جگە لەوەی وادەكات ئەمەریكا هاوكاری زیاتری ئیسرائیل بكات، بەهۆی مەترسی ئێرانەوە هەروەها بەهانە دەدات بە ئیسرائیل بۆ بۆردومانكردنی بنكە سەربازییەكانی ئێران لە سوریا و دوریش نییە بەو بەهانەیە سنوری هێرشەكانی فراوانبكات و عیراقیش بگرێتەوە، بە بیانوی مەترسییەوە لەسەر ئاسایشی نیشتمانی ئیسرائیل، ‎هەروەها هێرشەكانی زیاتر هانی وڵاتانی عەرەبی دەدات بچنە بەرەی ئیسرائیل دژی ئێران و لەپرسی فەلەستین و سه‌فقەی قەرندا سازشی بۆبكەن كە بڕیارە ٢٣ ئەمانگە لە كۆنگرەی بەحرەیندا ناوەڕۆكی پرۆژەكە ڕابگەیه‌نرێت.

،،

جگە لە وڵاتانی سعودیە و ئێران و توركیا،كوردیش سودمەندێكی تری هێرشەكەیە


3- ئێران كەلە ئێستادا پەنجەی تۆمەتی بۆ درێژ دەكرێت بەوەی لەپشت هێرشەكانەوەیە، سودمەندی سێیەمە، چونكە لەو ڕێگەیەوە توانای سەربازی و هێزی خۆی نیشان دەدات و دەیەوێت ئەو پەیامە بگەیەنێت كە ئێران ئەتوانێت لەسەدا ٢٠% بازگانی جیهان بگرێت و ئەوروپا و ئیسرائیل بێ نەوت و سوتەمەنی بكات، وەك چۆن ڕایگەیاندبوو ئەگەر ڕێگەمان لێبگیرێت نەوت هەناردە بكەین. ئەوا ئیمەش ڕێگە بەكەس نادەین نەوت هەناردەبكات.


‎٤- سومەندی چوارەم سعودیەیە، چونكە هێرشەكانی ئەمڕۆ بەهانە دەدات بەسعودیە هێرشەكانی فراوانترو توندتر بكات بۆسەر حوسیەكانی یه‌مه‌ن، بەتایبەت دوای هێرشەكەی دوێنێی سەر فڕۆكەخانەی ئەبهای نێودەوڵەتی، ‎هەروەها هاوكاری بكرێت بۆ سنورداركردنی هاوكارییەكانی ئێران بۆ حوسیەكانی یەمەن لە ڕێگەی دەریاوە كە زیاتر لە چوار ساڵە سعودیەی توشی قەیرانێكی سەخت كردوە.

‎ لە هەمان كاتیشدا لەسەر ئاستی ناوخۆی سعودیە هێرشەكانی ئەمڕۆ ئەوناڕەزایەتیە ناوخۆیانە كەم دەكاتەوە كەدژی كڕینی چەك زۆربوون. و ڕەخنەیان لە بن سەلمان. دەگرت كەلە پیناو مانەوەی خۆیدا چەك لە ئەمەریكا دەكڕێت، نەك پێوویستی سعودیە بەو چەكانە

 
‎٥- توركیاش وەك دراوسێیەكی ئێران یەكێكیترە لە سودمەندانی هێرشەكە، چونكە جگە لەوەی پێگەی توركیا وەك ناوه‌ندێكی وزەی هێمن و بێكێشە زیاتر دەكات، لە هەمان كاتدا بەهانەیەكە بۆ توركیا بۆ تەواوكردن و وەرگرتنی سیستەمی بەرگری S400 ڕوسی كە ئەمەریكا هۆشداری داوەتە توركیا لە كڕینی.


‎٦- حوسیەكانی یەمەنیش یەكێكیترن لە سودمەندانی هێرشەكە، بەو پێیەی هەڵوێستی سعودیە لاواز دەكات لە فراوانكردنی هێرشەكانی، چونكە ئەوانیش كۆمپانیای نەوتی ئارامكۆ و بۆرییە نەوتەكانی سعودیە و كەشتیەكانی لە گەروی باب ئەلمەندەب دەكەنه‌ ئامانج.


‎٧- بۆ كوردیش بێ پلان بێ سود نەبووە، چونكە هێرشەكانی ئەمڕۆ وادەكات ئەمەریكا هێزی خۆی لە عێراق زیاتربكات و سیستەمی بەرگری بەهێزتربكات، لە هەمانكاتدا بەرزبونەوەی نرخی نەوت بە ڕێژەی سەدا ٥% سود بەئابوری هەرێم دەگەیەنێت ئەگەرچی سنوردارەو كاتییە، ‎هەروەها لەڕووی سیاسیشەوە هێرشەكان فشارە نێودەوڵەتیەكان بۆ سەر ئێران زیاتر دەكات و سەرقاڵ دەبێت بەوەش كەمتر دەستێوەردان لەناوخۆی هەریَم دەكات و ئەو فشارانەی لە بەغداد دژی هەرێم و بڕینی بودجەی دەستی پێكردوە كەمتر دەبێتەوە، ‎بۆیە ئەگەر كور پلان و ستراتیژێكی ڕوونی نەبێت بۆ یاریكردن لە چوار چێوەی ململانێكانی ئێرانی ئەمەریكیدا، ئەوا دەبێتە قوربانی دۆخی سیاسی و ئابوری‌و دەكەوێتە قەیرانێكی قوڵەوە.


‎ئەمانەی سەرەوە كۆمەلێك سودە هەمەلایەنەكانی هێرشی سه‌ر كه‌شتییه‌كان بوون، بۆ هێزو وڵاتانی ناوچەكە، بەڵام ئەم سودانە كاتی‌و سنوردارن و سودمەنی ستراتیژی و درێژخایەن لەم هێرشانە تەنها ئەمەریكاو ئیسرائیلەو وڵاتانی كەنداو ئێران لە ڕووە ستراتیژیەكەوە زەرەرمەند و زیانی گەورە بە ژێرخانی ئابوری و كەرتی گەشتوگوزار و وەبەڕهێنانیان دەگات و بودجەكەیان. بارگرانتر دەكات بەهۆكڕینی چەك و پێداویستی سەربازی زیاترەوه‌.

 

author photo

لێكۆڵەر لە ناوەندی ئیمارات بۆ لێكۆڵینەوەی ستراتیژی