ئەمەریكا چۆن موبارەك‌و مورسی روخاند؟

ئەمەریكا چۆن موبارەك‌و مورسی روخاند؟

1109 خوێندراوەتەوە

ئا: بارام سوبحی
بۆچی ئەمەریكا پشتگیری روخاندنی دەسەڵاتەكەی حوسنی موبارەكی كرد، لەكاتێكدا بۆ ماوەی نزیكەی سێ‌ دەیە هاوپەیمانی نزیكی بوو، بۆچی ئەمەریكا رێگەی نەدا دەسەڵاتی محەمەد مورسی بۆ ساڵێك زیاتر بەردەوام بێت، مستەفا ئەلعوبەیدی لە لێكۆڵینەوەیەكدا وەڵامی ئەو پرسیارانە دەداتەوە.

 

،،

عوبەیدی لەم لێكۆڵینەوەیەدا پشتی بە زیاتر لە (270) سەرچاوەی عەرەبی‌و بیانی بەستوە.

 

 
كتێبی ئیمپراتۆریەتی نەرم (سیاسەتی دەرەوەی ئەمەریكا لە هەمبەر رۆژهەڵاتی ناوەڕاست) لێكۆڵینەوەیەكی مستەفا محەمەد جاسم ئەلعوبەیدییە كە سیروان مەحمود پۆلیس كردویەتی بەكوردی‌و ناوەندی رۆشنگەری چاودێر لە دوو توێی (310) لاپەڕەدا چاپیكردوە.

 
عوبەیدی لەم لێكۆڵینەوەیەدا پشتی بە زیاتر لە (270) سەرچاوەی عەرەبی‌و بیانی بەستوە، لێكۆڵینەوەكەی بەسەر سێ‌ بەشدا دابەشكردوە. بەشی یەكەم تایبەتە بە هێزی نەرم لە سیاسەتی دەرەوەی ئەمەریكا، بەشی دووەم سیاسەتی دەرەوەی ئەمەریكا لە هەمبەر رۆژهەڵاتی ناوەڕاست‌و بەشی سێیەم تاقیكردنەوەی هێزی نەرمی ئەمەریكا لە میسرو ئێران لەخۆدەگرێت.

 

 

 

 
كۆتایی موبارەك: هۆكارە ناوخۆییەكان
نوسەر لە سەرەتادا باس لەو هۆكارە ناوخۆییانە دەكات كە بوونە هۆی ناڕەزایی جەماوەرو كۆتایهێنان بە دەسەڵاتەكەی موبارەك، لەوبارەیەوە دەڵێت: لە ساڵی (2008)دا (35) ملیۆن كەس لە میسر لەژێر هێڵی هەژاریدا دەژیان.

 واتە (43%) دانیشتوان. رێژەی هەژاری لەنێو گەنجاندا گەیشتە (85%). لەڕوی سیاسیەوە چاكسازی سیاسی پاشەكشەی كردو حكومەت رێكارە توندەكانی دژ بە هەموو چینەكانی ئۆپۆزسیۆن بەكارهێنا، لەڕێگای زنجیرەیەك لە دەستكاری دەستوری‌و گۆڕانكاری یاسایی چنگی بە تەواوی لە دەسەڵات قایم كرد.

 
هۆكارێكی دیكە كە نوسەر باسیدەكات بڵاوبونەوەی گەندەڵی‌و هاوپەیمانی نێوان دەسەڵاتداران‌و سەرمایەدارە گەورەكانە، لەوبارەیەوە دەڵێت: گەندەڵی تەشەنەكەی كردبوو بەهۆی دەركەوتنی گروپێكی دەستڕۆیشتوی دزو تاڵانكەری سەرچاوەو خێرو بێری وڵات.

 

 

 

 هەر لە سەرۆك كۆمارو بنەماڵەكەی تا سەركردەكانی پارتی نیشتیمانی‌و بزنزمانەكان. بەپێی راپۆرتەكانی یەكێتی بانكەكانی سویسراو حكومەتی سویسری بڕی هەژمارەكانی نۆ كەس لە بنەماڵەی موبارەك لە بانكەكانی سویسرا (750) ملیۆن دۆلار بوو.

 
عوبەیدی ساڵی (2010) بە ساڵی وەرچەرخان لە میسر ناودەبات، چونكە "لەو ساڵەدا ساختەكردن بە ئەنجامەكانی هەڵبژاردنی پارلەمان گەیشتە لوتكە. پاشان سەركوتكردنی بە بەرنامە داڕێژراو بەرامبەر هۆكارەكانی میدیاو بەرهەمی رۆشنبیری‌و كەشی زانكۆكان ئەنجامدرا. بەنمونە حكومەت نۆزدە كەناڵی ئاسمانی داخست‌و چەندین پێگەی ئەلیكترۆنیشی وەستاند".

 

میسڕ، وه‌ك سێهه‌م وڵاتی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست

 
موبارەك یان سوپا؟
نوسەر ئاشكرای دەكات سوپای میسر بەرژەوەندییەكانی ئەمەریكای دەپاراست نەوەكو سەرۆك موبارەك، بۆیە ئەمەریكا بڕیاردەدات پەیوەندی بەهێزی خۆی لەگەڵ سوپادا بپارێزێت. لەوبارەیەوە دەڵێت: راستە سەرۆكی پێشووتری میسر حوسنی موبارەك هاوپەیمان‌و زامنی بەرژەوەندییەكانی ئەمەریكا بوو لە ناوچەكەدا.

  بەڵام ئیتر هیچی وای پێنەما پێشكەشی بكات، بارودۆخی ناوخۆی میسریش بەهۆی ستەم‌و گەندەڵی‌و هەژاری نزیك بۆوە لە تەقینەوە... بەرژەوەندییەكانی ئەمەریكاش لەلایەن دامەزراوەی سەربازییەوە دەپارێزرا نەك لەلایەن سەرۆكەوە، بۆیە سەرەڕای هەموو ئەو گۆڕانكارییانەی لە (25 كانونی دوەم)ەوە لە میسر رویاندا، پەیوەندییەكی بەهێزی لەگەڵ ئەم دەزگایە پاراست.

 

،،

 پاش ئەوەی ئەمەریكا دڵنیابوو سوپا دۆخەكەی لەدەستداوە، پشتگیری لە گواستنەوە بۆ حكومەتێكی دیموكراسی هەڵبژێردراو كرد.

 

 
لە بەشێكی دیكەی لێكۆڵینەوەكەیدا، نوسەر دەڵێت: لەماوەی پێش وازهێنانی موبارەك ئیدارەی ئەمەریكی كاری زۆری لەگەڵ سەركردە سەربازییەكانی میسر كرد. تەنانەت رۆبەرت گیتسی وەزیری بەرگری لە سەرەتای ناڕەزایەتییەكانەوە رۆژانە لەپەیوەندیدا بوو لەگەڵ كاربەدەستە سەربازییەكانی قاهیرە، قسەكانی لە فەرمانەكانی موبارەك كاریگەرتربوون.

 راستگۆیانەو بە ئاشكرا وتی: هەموو ئەو شتانەیان ئەنجامدا وەك ئەوەی بۆمان رونكردنەوەو خوازیاربووین لێیان بیكەن.
لە ساتەوەختی خۆپیشاندانەكانی میسردا، مامەڵەی سوپای میسر جێگەی سەرنج بوو چونكە نەبوونە داردەستی دەسەڵاتی موبارەك، نوسەر هۆكاری ئەو دۆخە بۆ رۆڵی ئەمەریكا دەگێڕێتەوەو دەڵێت: ئەمەریكا سوپای هاندا بەشێوەیەك رەفتاربكات كە سیمای كودەتایەكی سەرباوی داپۆشراو بنوێنێت.

 ئەمەریكا دەیویست سوپا وەكو هێزێكی سەقامگیری گرنگ بمێنێتەوە. پاش ئەوەی ئەمەریكا دڵنیابوو سوپا دۆخەكەی لەدەستداوە، پشتگیری لە گواستنەوە بۆ حكومەتێكی دیموكراسی هەڵبژێردراو كرد. قوربانیشی دا بە موبارەك كە بۆ ماوەی سێ‌ دەیە هاوپەیمانی بوو.

 

 
هێزی نەرمی ئەمەریكا
ئەم لێكۆڵینەوەیە تایبەتە بە باسكردنی هێزی نەرمی ئەمەریكا بە تایبەتی لەماوەی سەرۆكایەتی باراك ئۆبامادا، لەوبارەوە نوسەر بە پشت بەستن بە چەندین سەرچاوە باس لە رۆڵی ئەمەریكا لە بزواندنی خۆپیشاندان‌و ناڕەزایەتییەكانی میسردا دەكات.

 
عوبەیدی دەڵێت: ئەمەریكا لە ساڵانێكی زوەوە بەشداربووە لە راهێنانی چالاكوانانی میسری، ئەم راهێنانە لە پەیمانگاكانی تایبەت بە پرۆسەی گۆڕانكاری‌و جەنگی بێ‌ توندوتیژی ئەنجامدران. ئەمەریكا هاوكاری دارایی چەندین رێكخراوی میسری كردو هەموو جۆرە پێویستی‌و راهێنانێكی بۆ دابینكردن.

 راهێنران لەسەر تەكنیكەكانی ئینتەرنێت‌و تۆڕەكانی پەیوەندی كۆمەڵایەتی، چەند خولێكی تایبەت رێكخرا دەربارەی رێكخستنی ناڕەزایی‌و تێپەڕاندنی پیاوانی ئاسایش. بۆیە ناڕەزایەتییەكانی میسر بە ئەندازەیەكی زۆرباش كارێكی رێكخراوو بوو. ئەمەریكا لە ساڵی (2008)وە دەستیكرد بە كاركردن لەگەڵ هەندێ‌ لە رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی، بەمەبەستی رێكخستنی توانا میللییەكانی ئۆپۆزسیۆنی میسری.

 

،،

كاتێك موبارەك رایگەیاند ئامادەنییە پێش كۆتایهاتنی ماوەی دەسەڵاتەكەی وازبهێنێت، ئۆباما وتی پێویستە یەكسەر بڕوات‌و باری نائاسایی هەڵبگیرێت‌و گفتوگۆ لەگەڵ هێزەكانی ئۆپۆزسیۆن‌و كۆمەڵگەی مەدەنی بكرێت.

 

 
بۆ بەڵگاندنی وتەكانی، نوسەر دەگەڕێتەوە بۆ دوو بەڵگەنامەی سایتی ویكلێكس‌و بەم جۆرە باسەكە روندەكاتەوە: بەگوێرەی بروسكەیەكی باڵێوزخانەی ئەمەریكا لە قاهیرە لە (6/كانونی یەكەم/2007) ئاژانسی ئەمەریكی بۆ گەشەپێدانی نێودەوڵەتی (USAID) لە ساڵی (2008)دا بڕی (66.5) ملیۆن دۆلارو لە ساڵی (2009)دا بڕی (75) ملیۆن دۆلاری تەرخانكردوە بۆ ئەو بەرنامە میسرییانەی كاردەكەن بۆ پێكهێنانی دامەزراوە دیموكراسیەكان‌و راهێنانی تاكەكانیان بۆ داواكردنی مافەكانیان.

 
لە بروسكەیەكی دیكەدا لە (28/2/2008) وەزیری هاریكاری نێودەوڵەتی میسری (فایزە ئەبو ئەلنەجا) لە نامەیەكدا بۆ باڵێوزخانەی ئەمەریكا داوادەكات ئاژانسەكە پشتگیری دەیان رێكخراوی مەدەنی بوەستێنێت كە تۆماری یاساییان نییە.

 
بەپشت بەستن بە بەڵگەنامەكانی دیكە، نوسەر دەڵێت: چالاكوانە میسرییەكان وەكو سەرچاوەی راستەقینەی دەسەڵات لە میسر مامەڵەیان لەگەڵ باڵێوزخانەكە كردوە. هەروەها دەڵێت: كاتێك موبارەك رایگەیاند ئامادەنییە پێش كۆتایهاتنی ماوەی دەسەڵاتەكەی وازبهێنێت، ئۆباما وتی پێویستە یەكسەر بڕوات‌و باری نائاسایی هەڵبگیرێت‌و گفتوگۆ لەگەڵ هێزەكانی ئۆپۆزسیۆن‌و كۆمەڵگەی مەدەنی بكرێت.

 

هێزی زرێپۆش، له‌سوپای میسڕ

 

 
نوسەر ئاماژە بەوەدەكات لە (26/نیسان/2011) لە كۆبونەوەیەكدا لە دامەزراوەی جۆرج بۆش، ئەحمەد سەڵاح دامەزرێنەری بزوتنەوەی شەشی ئەپریل بە كۆندا لیزا رایسی وەزیری پێشوی دەرەوەی ئەمەریكا دەڵێت: ئێمە سوپاسگوزارین بۆ ئەو هاوكارییانەی لە (2004‌و 2005) پێشكەشتان كردینبە.

 ڵام ساڵانی دواتر پشتان تێكردین، لەكاتێكدا پڕهیوابوین‌و لە ساڵانی (2005‌و 2006)دا لە گۆڕانكاری نزیكبوینەوە، بەڵام پشتان تێكردین، ئێستا دەمەوێت بزانم ئەو پشتگیرییە هێندە دواكەوت.

  رایس لە وەڵامدا پێیدەڵێت: ئێمە پشتیمان تێنەكردون، بەڵام ئەمەریكا هەموو كات ناتوانێ‌ رووداوەكان بەو شێوەیە ئاراستە بكات كە دەیەوێت.. ئێمە بڕی (50%) هاوكارییەكانمان بەخشیە ئەو گروپانەی لەلای حكومەتی میسر ناونوس نەكرابوون، واتە ئەوەی ئێمە پێمان دەكرا كردمان".

 

 ئیخوان لە پەراوێزەوە بۆ لوتكە
نوسەر كاتێك دێتە سەر باسی رۆڵی ئیخوان موسلمین لە ناڕەزایەتییەكانی میسردا كە كۆتایی بە دەسەڵاتی موبارەك هێنا، دەڵێت: ئیخوان لە سەرەتای ناڕەزایەتییەكان هیچ رۆڵێكی نەبوو.

 پێیانوابوو خۆپیشاندانەكان نابێتە روداوێكی میللی. ئەگەر بەهەموو تواناشیانەوە بەشداربن‌و ببنە پێشڕەو، ئەوا هێزەكانی ئاسایش دەوروژێنن‌و بیانویان دەدەنێ‌ بۆ سەركوتكردنیان بەبێ‌ ترس لە رۆژئاواو رایگشتی نێودەوڵەتی.

 لە سەرەتای روداوەكانیشەوە هێزەكانی ئاسایش هەڕەشەیان لە ئیخوان كرد، بەڵام ئیخوان هەڕەشەكانیان رەتكردوەو رایانگەیاند رێگری لە كەس ناكەن بەشداری بكات.

 

،،

سەرەتای تێكچونی پەیوەندییەكانی قاهیرەو واشنتۆن لە ماوەی دەسەڵاتی یەك ساڵەی مورسیدا دەگێڕێتەوە بۆ بەشداریكردنی مورسی لە كۆنگرەی وڵاتانی بێلایەن لە تارانی پایتەختی ئێران.

 

 
لە یەكەم هەڵبژاردنی دوای موبارەكدا، كاندیدی ئیخوان محەمەد مورسی پۆستی سەرۆك كۆماری بەدەستهێنا، دەربارەی پەیوەندییەكانی ئەمەریكاو میسر لەو ماوەیەدا، نوسەر دەڵێت: بەلای ئەمەریكاوە گرنگترین بابەت بۆ مامەڵەكردن لەگەڵ ئیخوان دوای گەیشتنیان بە دەسەڵات، رێككەوتننامەی ئاشتی لەگەڵ ئیسرائیل‌و رەوشی قیبتییەكان بوو.

 
نوسەر سەرەتای تێكچونی پەیوەندییەكانی قاهیرەو واشنتۆن لە ماوەی دەسەڵاتی یەك ساڵەی مورسیدا دەگێڕێتەوە بۆ بەشداریكردنی مورسی لە كۆنگرەی وڵاتانی بێلایەن لە تارانی پایتەختی ئێران.

 پاشان دەڵێت: دواكەوتنی رەتدانەوەی فەرمی میسری لەسەر خۆپیشاندان‌و ئەو دەستدرێژییانەی كرانە سەر باڵێوزخانەی ئەمەریكا لە قاهیرە، بەهۆی نمایشكردنی فیلمێك لە ئەمەریكا كە سوكایەتی بە پێغەمبەری ئیسلام (د.خ) دەكرد،  هۆكارێكی دیكە بوو.

 

 

 ئەمە سەرباری ئەو گۆڕانكارییانەی مورسی لە دەسەڵاتی سەربازیدا كردی، هەروەها ئەو راگەیەنراوە دەستورییەی لە تشرینی دووەمی (2012)دا بڵاویكردەوە.

 دوای ئەو روداوانەو هەڵكشانی ناڕەزایی جەماوەر لە میسر، باراك ئۆبامای سەرۆكی ئەمەریكا وتی: بڕواناكەم دەسەڵاتی نوێی میسر بە هاوپەیمان دابنێین، بەڵام بە دوژمنیشیان نازانین.

 
لە مانگی تەموزی (2013) لە رێگای كودەتایەكی سەربازییەوە دەسەڵاتی مورسی كۆتایهات. كەچی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریكا روداوەكەی میسری بە كودەتا ناوزەند نەكرد.

 

 

 

 ئۆباماش سوربوو لەسەر ئەوەی روداوەكەی میسر بە كودەتا نەناسێت، چونكە " ئەگەر حكومەتێكی هەڵبژێردراو بە كودەتا لابرا، ئەوا بەپێی یاساكانی ئەمەریكا هەموو جۆرە یارمەتیەكی سەربازی یان ئابوری هەڵدەپەسێنرێت".

 
لەكۆبەندی باسەكەدا، نوسەر دەگەڕێتەوە بۆ وتەیەكی وەزیری دەرەوەی ئەمەریكا جۆن كیری كە ئیخوان بە دزینی شۆڕشی (25 یەنایەر) تۆمەتبار دەكات، كیری دەڵێت: ئیخوان موسلین شۆڕشی (25 كانونی دوەم)یان رفاند.

 ئەوەی لە (30/حوزەیران/ 2013) رویدا دوبارە گەڕانەوەیە بۆ رێگا راستەكەی شۆڕشی میسری بەرەو دیموكراسیەت. رادەی سەركەوتنی ئەو نەخشەرێگایەی سوپا دایناوە، دوارۆژی پەیوەندییەكانی میسڕو ئه‌مریكا دیاری ده‌كات.

 

author photo

تایبه‌ت به‌ دیپلۆماتیك