ئه‌مریكانیزم و هه‌ژموونی منداڵه له‌نده‌نیه‌كان

ئه‌مریكانیزم و هه‌ژموونی منداڵه له‌نده‌نیه‌كان

531 خوێندراوەتەوە

 به‌شی یه‌كه‌م

ئیسماعیل حه‌مه‌ئه‌مین

ئه‌مریكا هیچ ناكات له ‌ئێراق جگه ‌له‌سوستماتیككردنی گه‌نده‌ڵی نه‌بێت، به‌مانای كه‌سه ‌گه‌نده‌ڵه‌كان ده‌باته ‌شوێنه هه‌ستیاره‌كانی وه‌ك وه‌زاره‌ت و حكومه‌ت و سه‌رۆكایه‌تیه‌كان.

 

،،

سه‌دام یه‌كێك بووه‌ له‌پیاوه‌ سیاسییه‌كانی ئه‌مریكا.!

 

 

  به‌مه‌ش ئه‌مریكانیزم ته‌نها  ده‌موچاوه‌كان ده‌گۆڕێت، چونكه‌ ئه‌وان  له‌ نه‌شته‌رگه‌ری ده‌موچاودا، چ له‌وڵاتی خۆیاندا و چ له‌ده‌ره‌وه‌دا ده‌ستێكی باڵایان هه‌یه‌!

 گابرێل گارسیا ماركێز له‌ ڕۆمانی (سه‌د ساڵ له‌ گۆشه‌گیری) له‌زاری یه‌كێك له‌پاڵه‌وانه‌ سه‌ره‌كیه‌كانی ڕۆمانه‌كه‌ی  (كۆلۆنێل ئۆرلیانۆ بۆیندیا) ده‌ڵێت؛( سه‌یری ئه‌م گووه‌ بكه‌ تێیكه‌وتووین.

 

  ته‌نها له‌به‌رئه‌وه‌ی ئێواره‌یه‌ك گرینگۆیه‌كمان ده‌عوه‌تكرد بۆ ماڵی خۆمان بۆئه‌وه‌ی  مۆزی تایبه‌تی‌ ناوچه‌كه‌مان بخوات، ئاوا كه‌وتینه‌ ناو ئه‌م هه‌موو گووه‌ وه‌ ‌...١*))...له‌ئه‌مریكای لاتیندا كه ‌ده‌ڵێن ؛ (گرینگۆ)  ئه‌وا مه‌به‌سه‌تیان ‌ئه‌مریكی سپیه‌.

 

به‌مشێوه‌یه‌ له‌و ‌زه‌مه‌نه‌ی سه‌دام حوسێنی دیكتاتۆر‌ه‌ له ‌میسره‌وه‌  بووه‌ پیاوی ئه‌مریكا و  له‌ ساڵی ١٩٦٣ گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ به‌شداریكردن له‌ كۆدێتای ڕووخانی حكومه‌تی ژه‌نراڵ عه‌بدولكه‌ریم قاسم و شیوعیه‌كان، ئیدی ئه‌مریكا له‌ڕێگه‌ی به‌عسیه‌كان و سه‌دامه‌وه‌ هاته‌ ناو شانۆی ڕووداوه‌كان ٢.

 

 

  له‌و كاته‌وه‌ ئه‌م (گرینگۆیه‌مان)  ده‌عوه‌تكردووه‌ بۆئه‌وه‌ی  بێت مۆزی ناوچه‌كه‌مان بخوات.  هه‌ربۆیه‌ گه‌مه‌كانی گرینگۆ ئه‌مجاره‌ ته‌نها بۆ هێشووه‌‌ مۆزێك یان دووان  نییه، به‌ڵكو بۆ كۆی كێڵگه‌كانی ناوچه‌كه‌یه‌. لێره‌وه و له‌م  گرینگۆیه‌وه‌ ‌  قسه‌ده‌كه‌ین و باس له‌كۆی ناوچه‌كه‌ ده‌كه‌ین و باسی دوا گه‌مه‌ی ده‌كه‌ین له‌ هه‌رێمی كوردستاندا.

 

  بێگومان من  وه‌ها  چاوه‌ڕوانده‌كه‌م  له‌ داهاتوویه‌كی نێزیكدا  ئێراق‌ هێمنیه‌كی كاتی به‌خۆیه‌وه‌ ببینێت‌، به‌ڵام تێبینی ئه‌وه‌ بكه‌ن  له ‌ملیاره‌ها دۆلاری سامانی ئه‌م وڵاته‌  ته‌نها كه‌متر له‌ سه‌دا یه‌ك  به‌ر خه‌ڵكی ئه‌م ناوچه‌یه ‌ده‌كه‌وێت...

 

،،

هیچ كات كێشه‌یه‌ك چاره‌سه‌ر نه‌كراوه‌، هه‌تا كێشه‌یه‌كی دیكه‌یان له‌هه‌ناوی ئه‌و كێشه‌یه‌وه‌ دروست نه‌كردبێت.!

 

 پارادۆكسه‌كه‌ له‌وه‌دایه‌ خه‌ڵكی ناوچه‌كه‌ به‌م هێمنیه‌ش  ڕازین، به‌ڵام ئه‌مه‌ش به‌رده‌وام نابێت. ئیدی دووباره ‌قه‌یران و دووباره‌ هێمنی و دووباره قه‌یران، ده‌بێته  ‌شێوازی  ژیانی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری له‌ناوچه‌كه‌دا‌.

 

 به‌مه‌ش گروپه‌ ئیتینی و نه‌ته‌وه‌ییه‌كان و مه‌زهه‌بیه‌كان و حزبه‌ سیاسیه‌كان  هه‌میشه‌  به‌نیگه‌رانی و گومانه‌وه‌، ‌ له ‌ترسی له‌ناوچوونی شوناسی خۆیان و ژیانیان، له‌ناوخۆیاندا گۆشه‌گیرده‌بن.

 

 به‌مه‌ش متمانه به‌یه‌كتری له‌ناوچه‌كه‌دا  هه‌میشه‌ له‌قه‌یراندا ده‌بێت، تاوه‌كو ئه‌و كاته‌ی (گرینگۆ) دێت و قه‌یرانه‌كان چاره‌سه‌ر ده‌كات‌‌. بێگومان وه‌های چاره‌سه‌ر ده‌كات كه‌ قه‌یرانێكی دیكه‌  له‌هه‌ناویدا بخه‌وێت، ئاوه‌ها گرینگۆكان  قه‌یران له‌ناو هه‌ناوی خه‌سڵه‌ته‌ كولتورییه‌كان و ئاین و مه‌زهه‌ب و بیروڕای خه‌ڵكه‌كاندا به‌رهه‌مده‌هێنن.

 

  

 

له‌ڕاستیدا ئه‌م جوڵه‌یه‌ی دوایی هه‌ڵبژاردنه‌كانی ئێراقی  ٢٠١٨ و هه‌رێمی كوردستان و نیشاندانی ئه‌وه‌ی؛ گوایه‌ ئه‌مریكا و ئێران  له‌زۆرانبازیدان! جگه‌ له‌ گه‌مه‌یه‌ك نه‌بێت هیچیتر نه‌بوو‌، جگه‌ له‌وه‌همێك نه‌بێت  هیچیتر نییه‌.

 

 ماكۆرگ و حاجی سوله‌یمانی له‌سه‌ر یه‌ك سفره‌ و له‌سه‌ر یه‌ك مێز گه‌مه‌ ده‌كه‌ن و هێشتا ئه‌مریكا و ئێران  له‌به‌رژه‌وه‌ندییه‌ گه‌وره‌كاندا هاوبه‌شن. هه‌ربۆیه‌  من بڕوام  به‌ كێبڕكێی مه‌كۆرگ  و حاجی سوله‌یمانی نه‌بووه‌‌، چونكه‌  گه‌مه‌كه‌ ته‌نها گه‌مه‌ی ئه‌مریكانیزمه‌. به‌مانایه‌كی دیكه.

  ئه‌م حكومه‌ته‌ نوێیه؛‌ نه‌ حكومه‌تی  چاره‌سه‌ری گه‌نده‌ڵی ده‌بێت و نه‌ چاره‌سه‌ری  كێشه‌ی كه‌ركوكه‌ و نه‌چاره‌سه‌ری فیدرالیه‌تی هه‌رێمه‌...چ حكومه‌تی نوێی داهاتوویی  ئێراق و چ حكومه‌تی نوێیی  هه‌رێم  جگه‌ له‌ گۆڕینی ده‌موچاوه‌كان نه‌بێت،  هیچیتر نین‌.  

 

ئه‌م هیلاكیه‌ی ( گرینگۆكان)  بۆ دووباره‌ پێكهێنانه‌وه‌ی  حكومه‌تی ئێراق و هه‌رێم،   بۆ ئه‌وه‌یه ‌هه‌موو گرێبه‌ست و پاره‌كان بێ سێ و دوو له‌گه‌ڵ كۆمپانیاكانی خۆیاندا بێ به‌ربه‌ست ئیمزابكرێت و  بێ به‌ربه‌ست پاره‌ بڕوات به‌ره‌و ئه‌مریكا.

 

،،

سیسته‌می سیاسی ئه‌وروپی له‌ئه‌مریكی له‌پێشتره‌.!

 

 تێبینی بكه‌ن كۆمپانیاكانی ئه‌وروپا (جگه ‌له‌بریتانیا نه‌بێت) كه‌مترین شانسیان به‌ركه‌وتووه‌. بۆئه‌مه‌ش پێویسته ‌ئێراق بۆ ماوه‌یه‌ك  ئارامی به‌خۆیه‌وه   ‌ببێنێت،  به‌ڵام ئه‌مه‌ش كاتی ده‌بێت،  به‌مانای نیمچه‌ ئارامی پڕ قه‌یرانی بچوك و هه‌ندێك جار خوێناوی به‌رۆكی ‌ناوچه‌كه‌ ده‌گرێت.

 

ئه‌مریكانیزم باش ده‌زانێت له‌گه‌ڵ (ئارامی ته‌واو) دا  ئه‌و  هه‌سته‌ له‌ناو كۆمه‌ڵگه‌دا بیناده‌بێت،  به‌وه‌ی دیموكراتیه‌ت ده‌بێت فروانتر بكرێت و ئازادیه كه‌سی و كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووریه‌كان  بگاته‌ ئاستێكی باڵا. مرۆڤ كه‌ ئارامی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌بێت، ئه‌وسا خۆشگوزه‌رانی و ژینگه‌پاراستنی زێده‌تری ده‌وێت.

 

 ئه‌مه‌ سروشتی مرۆڤه‌ و سروشتی كۆمه‌ڵگه‌ی مرۆڤایه‌تیه كه ‌نایه‌وێت له‌ناو هه‌ژاری و دوكه‌ڵی جه‌نگ و دوكه‌ڵی كارگه‌ی سه‌رمایه‌داراندا بژی‌، بێگومان ئه‌مه‌ش مه‌ترسیه‌ بۆ سه‌ر سیاسه‌تی نیولیبرالیزم له‌ناوچه‌كه‌دا كه‌ له‌ مۆدێلی ئه‌مریكانیزمدا خۆی به‌رجه‌سته‌ ده‌كات.

 

  به ‌به‌راورد له‌گه‌ڵ ئه‌وروپای یه‌كگرتوودا مۆدێلی ئه‌مریكی  ناشرینترین مۆدێلی حوكمڕانی كۆمه‌ڵگه‌یه، نه‌ بیمه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ئه‌مریكا بوونی هه‌یه‌ و نه‌ كاژێری كاركردن به‌یاسا وه‌ها ڕێكخراوه‌ كه‌ به‌هاكانی مافی كرێكار و كارمه‌ندی  تێدا ڕه‌چاو بكرێت.

 

 

 

 

 چینێك ته‌واو له‌سه‌ره‌وه‌ و چینی ناوه‌ڕاستیش ئیداره‌ی سه‌رمایه‌ی مادی و ڕه‌مزی چینی سه‌رمایه‌دار ده‌كات و كۆمه‌ڵگه‌ش له‌ناو هه‌ژاری و نه‌خۆشی كۆمه‌ڵایه‌تی و ڕه‌گه‌زپه‌رستی و پۆرۆنۆگرافیه‌ت و شمه‌كخۆریدا وه‌ك كۆیله‌ بۆ ئه‌م سوستێمه‌ كارده‌كه‌ن...

 مرۆڤ له‌ئه‌مریكا دوانزه‌ كاژێر كارده‌كات،  هه‌فته‌ی یه‌ك ڕۆژ پشووی هه‌یه‌.  به‌گشتی مرۆڤ له ‌ڕۆژدا ‌ هاتوچۆی بخه‌یته‌ سه‌ر، ڕۆژی زیاتر له‌ شازه‌ده‌ كاژێر كارده‌كات. ساڵی هه‌فته‌یه‌ك یان پێنج ڕۆژت هه‌یه‌ مۆڵه‌تی بێ پاره‌ت هه‌یه‌.

 له‌هه‌ندێك كۆمپانیا و شوێنی تر ئه‌م ڕێژه‌یه‌ ‌ زیاد و كه‌م ده‌كات، به‌ڵام به‌گشتی وه‌ك مۆدێلی ئه‌ڵمانی یان سویدی یان بریتانی و فه‌ڕه‌نسی و هۆڵه‌ندی نییه،‌ كه‌ كۆتایی هه‌فته‌ پشوو بێت و ساڵی چوار تاوه‌كو پێنج هه‌فته‌ت مۆڵه‌تت هه‌بێت. له‌زۆر وڵاتی ئه‌وروپی مانگی دوانزه‌ له‌ كریسمیس ده‌بڵ مووچه‌ وه‌رده‌گریت.

 

به‌م به‌راوورده‌ بچوكه‌‌ ئه‌مریكانیزم له‌وڵاتی خۆشیدا مۆدێلێكی خراپه‌،  بۆ نمونه‌ گه‌ر نه‌خۆش بكه‌و‌یت پاره‌ی ئه‌و ڕۆژه‌ت ده‌بڕدرێت، زۆرجار نیوه‌شه‌و له‌ده‌رگات ده‌ده‌ن و كۆمپانیاكه‌ ده‌یانه‌وێت بزانن به‌هه‌قه‌ت له‌ماڵه‌وه‌یت و نێرسێكت بۆ ده‌نێرن نه‌ك بۆئه‌وه‌ی ئاگای لێت بێت، به‌ڵكو بۆئه‌وه‌ی بزانن كحولت خواردۆته‌وه‌، له‌ماڵیت یان نا، درۆده‌كه‌یت یان نا؟!...

 

 

 ڕۆمانی (پۆست ئۆفیس) ی نوسه‌ری ئه‌مریكی (چارلس بۆكۆفسكی) كه ‌خۆی زیاتر له‌ بیست ساڵ كرێكار بووه،‌ باس له‌و ژیانه‌ شڕه‌ی كرێكاران ده‌كات له ‌ئه‌مریكا كه  ‌تاوه‌كو ئه‌مڕۆ گۆڕانكاری ئه‌وتۆی به‌سه‌ردا نه‌هاتووه‌.  ئه‌مه‌ جگه ‌له‌وه‌ی ‌ كه‌رتی ته‌ندروستی گرانترین كه‌رته‌، بۆ بچوكترین نه‌خۆشی  ده‌بێت پاره‌ بده‌یت، پاره‌یه‌كی خه‌یاڵی و تاقه‌تپڕوكێن...

 هاوڕێ ئه‌مریكایه‌كانمان؛ چ  هاوڕێ كورده‌ ئه‌مریكایه‌نمان  و چ هاوڕێ ئه‌مریكاییه‌ ئینگلیز زمانه‌كانمان كه‌ ‌هه‌ند‌ێكیان  پڕۆفیسۆرن له‌به‌شی زانسته‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كاندا  و یه‌كێكیتریان  ئه‌ده‌بی ئینگلیزی و خاوه‌نی چه‌نده‌ها كتێبن.

 یان  هه‌ندێكی تریان  زیاتر له‌ چل ساڵه‌ له‌ سه‌ندێكای كرێكاراندا كارده‌كه‌ن، چیرۆكی سه‌یر سه‌یریان ده‌رباره‌ی گیرۆده‌بوونی ئه‌مریكایه‌كان به‌ده‌ست كه‌رتی ته‌ندروستیه‌وه‌  بۆ گێڕاوینه‌ته‌وه‌.

 گه‌ر له‌سه‌ر جاده‌ ئۆتۆمبێل لێتبدات و شۆفێره‌ نه‌ناسراو بێت و ببرێت بۆ به‌شی فریاكه‌وتن، دوایی لیستێكی پشتشكێنی پاره‌ت  بۆ ده‌نێرن و ده‌چیته‌ ژێر قه‌رزه‌وه، به‌مانای ده‌وڵه‌ت تێچوونی ڕووداوه‌ نه‌خوازراوه‌كانیش ناگرێته‌ ئه‌ستۆ‌. 

 

 

  ته‌نانه‌ت زۆر ‌نه‌خۆشی له‌پڕ كه ‌ده‌برێن بۆ خه‌سته‌خانه‌ چاره‌سه‌ر ناكرێن به‌ته‌واوه‌تی،  هه‌ندێكیان  ده‌مرن چونكه‌ تێچوونی چاره‌سه‌ریان بۆ دابین ناكرێت. (باراك ئۆباما) هه‌وڵیدا ڕیفۆرمێكی بچوك بكات له‌م بواره‌دا، به‌ڵام  (دۆناڵد ترامپ)  كه ‌هاته‌ كۆشكی سپی نه‌ك هه‌ر گاڵته‌ی پێكرد، به‌ڵكو كۆی بڕیاڕه‌كانی ئۆبامای هه‌ڵوه‌شانده‌وه‌.

  خۆ هه‌موو كه‌سێك بچێته‌ ناو میترۆی نییۆركه‌وه (وه‌ك نمونه‌)‌ ده‌بینێت شتێك نییه‌ پێی بڵێین  كه‌رتی گشتی و خزمه‌تگوزاری گشتی، وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ئه‌وروپا ده‌یبینین. ئاوه‌ها تۆ وه‌ك مرۆڤ فڕێده‌درێیته‌ ناو ئه‌م سوستێمه‌وه‌ و به‌م شێوه‌ ژیانه‌ش ده‌ڵێن؛ خه‌ونی ئه‌مریكی – ئه‌مریكان دریم!

 

به‌دیوێكی تردا، ئه‌مریكانیزم نایه‌وێت مۆدێلی دیكه له ‌ده‌ره‌وه‌ی خۆی هه‌بێت و به‌مه‌ترسی تێده‌گات له‌سه‌ر بوونی  خۆی، هه‌ربۆیه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وروپادا هه‌میشه‌ له‌ ململانێدایه‌ بۆئه‌وه‌ی ده‌وڵه‌تی كۆمه‌ڵایه‌تی  و سوستێمی سۆسیال و بیمه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی هه‌ڵبوه‌شێننه‌وه‌، وه‌ها بكه‌ن  مرۆڤ گه‌ر كاری  نه‌بێت بكه‌وێته‌ سه‌ر جاده‌ وبه‌مه‌ش پاڵ به‌خه‌ڵكه‌وه‌ بنێن وه‌ك كۆیله‌ كاربكه‌ن.

 ئه‌و شته‌ی لێ بستێننه‌وه‌ كه‌ پیێده‌ڵێن  هه‌ڵبژاردنی كار و پیشه و بیمه‌ی بێكاری و بیمه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی‌. ئه‌م مۆدێله‌ وه‌نه‌بێت دزه‌ی نه‌كردبێته‌ ئه‌وروپاوه‌  له‌ڕێگه‌ی حزبه‌ لیبرال و كۆنزه‌ره‌ڤاتیڤه‌كانه‌وه‌، به‌ڵام چه‌پ و سۆسیال دیموكرات و سه‌وزه‌كان به‌رده‌وامن له‌دژایه‌تیكردنی.

 

 

 

   ئه‌مریكا نایه‌وێت  دونیا   سوستمێكی  وه‌ك  ئه‌ڵمانیای  هه‌بێت كه‌ ملیۆنێك و چوار سه‌د هه‌زار په‌ناهه‌نده‌ی له‌ماوه‌ی ساڵێكدا وه‌رگرت ‌ و پاره‌ی ژیان و ته‌ندروستی و خواردنیان بۆ دابینده‌كات.

  ئه‌مریكانیزم ئاوه‌ها وه‌ك نه‌خۆشیه‌ك كه ‌له ‌جه‌سته‌ی كاپیتالزمی وه‌حشیه‌وه‌ هاتۆته‌ ده‌ره‌وه‌، ده‌یه‌وێت دونیا و ژنیگه‌ش پیس بكات. هه‌ر بۆیه‌ تاوه‌كو ئێستاش ئیمزای له‌سه‌ر (په‌یماننامه‌ی كیۆتۆ) نه‌كردووه‌ كه‌ ده‌وڵه‌تان له‌ژێر یاسای ژینگه‌پارێزی ڕێكده‌خات.

 

لێره‌وه‌ گه‌ر كورد له‌ڕووی ناچاریه‌وه‌ مه‌جبوریش بێت مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌مریكادا بكات، ئه‌وا نابێت به ‌ته‌واوه‌تی  هه‌موو وه‌ره‌قه‌كانی  بخاته‌ سه‌ر مێزی قوماری گرینگۆكان، نابێت وڵاته‌كه‌ی خۆی پڕ بكات له‌ زانكۆی بریتانی و ئه‌مریكایی و قوتابخانه‌ی بێگانه‌ تایبه‌ت.

 نابێت بودجه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی  و ته‌ندروستی كه‌مبكاته‌وه‌. ده‌نا دوایی ‌چۆن ئه‌مریكای لاتینیان گووشی، ئاوه‌هاش كوردستانت به‌ گوشراوی بۆ جێدێڵن. ئه‌مریكای لاتین  كاتێك مۆز و مه‌تاتی هه‌بوو پڕی بوو له‌ كۆمپانیا و كارگه‌ و بواژنه‌وه‌، به‌ڵام كه‌ مۆز و مه‌تات نرخی نه‌ما، وێرانه‌یان بۆ به‌جێهشێتن.

،،

ئه‌مریكا نیزم به‌شێكی به‌مانای خه‌ڵكی برسی كردن و ڕشتنی خوێن دێت.!

 

 گابرێل گارسیا ماركێز له‌سه‌ر زاری پاڵه‌وانی سه‌ره‌كی (پایز پاتریاركدا) ده‌ڵێت؛ ته‌نانه‌ت ده‌ریای گه‌وره‌یان پارچه‌ پارچه‌ كرد و خستیانه‌ سندوقه‌وه‌ و بردیان، ئێستا جگه‌ له‌ سارایه‌كی بێ سنوور هیچیتر نییه‌....

 

ئاوه‌ها ئه‌مریكایه‌كان كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی وێرانت بۆ جێدێڵن و سه‌ری هه‌موو ئه‌وانه‌ش ده‌خۆن كه‌ بوونه‌ دارده‌ستیان. نێزكترین نمونه‌ سه‌دام حوسێنی دیكتاتۆر بوو كه‌ده‌یگووت؛ من به‌سه‌ر پشتی ده‌بابه‌یه‌كی ئه‌مریكی هاتوومه‌ته‌ سه‌ر حوكم...هه‌ر بۆیه‌ تاوه‌كو دواساته‌كانی له‌سێداره‌دانی بڕوای وه‌هابوو، ئه‌مریكایه‌كانی هاوڕێی له‌ به‌ندیخانه‌ ده‌رده‌هێنن و ده‌سه‌ڵاتی پێ ده‌به‌خشنه‌وه‌. ٣  

 

له‌م گۆشه‌ نیگایه‌وه‌ ‌ ئه‌مریكانزم  هه‌میشه‌ پشتگیری ئه‌و حزب و كه‌سایه‌تیانه‌ ده‌كه‌ن كه‌ بێ ویژادن و هه‌ست مردوون و له‌هه‌موو كاتێكدا ده‌توانن بارودۆخه‌كان  پڕبكه‌ن  له‌قه‌یران و خوێن، و خه‌ڵك برسی بكه‌ن.

 بێگومان ئیسلامی سیاسی (شیعی و سونی) و ڕژێمه‌كانی وه‌ك ئێران و توركیا وسوریاو حزبه‌ ئیسلامیه‌كانی دیكه‌ش  له‌ناو هه‌مان هاوكێشه‌ی ئه‌مریكانیزمدان و فاكتۆری قه‌یرانن. ئه‌مریكا بوونیان به‌ پێویست ده‌زانێت، ته‌نها كار ده‌یكات ئه‌وه‌یه‌ جارجاره‌ سنوورداریان ده‌كات.

 

 

 

 

لێره‌وه‌ هه‌موو گروپێكی چه‌پی ڕاسته‌قینه‌و هه‌موو گروپێكی ڕۆشنبیران له ‌ده‌ره‌وه‌ی نیولیبرالیزمی ئه‌مریكایی كاربكه‌ن و بنوسن و بیروڕای خۆیان ده‌ربڕن.

 به‌ر فشار و گه‌مارۆی هێزه‌ لۆكالیه‌كان ده‌بنه‌وه‌ و ده‌نگیان خه‌فه‌ ده‌كرێت و  فه‌رامۆشده‌كرێن و له‌پۆستی حكومی و په‌ڕله‌مانی و وه‌زیفی شیاو به‌خۆیان دوورده‌خرێنه‌وه‌. له‌باری دیكه‌داشدا  بوونی  مه‌عنه‌وه‌ی و  فیزیكیان ده‌كه‌وێته‌ مه‌ترسیه‌وه‌.

 

بێگومان ئه‌مریكا هه‌میشه‌ له‌ڕێگه‌ی ئه‌و بودجه‌یه‌ی ته‌رخانی كردووه‌ بۆ ڕێكخراوه‌ مه‌ده‌نی NGO و میدیاكاران،  فیگوری نیولیبرال و میدیاكاری به‌تاڵ  و سیاسی سوپه‌ر ستار  دروستده‌كات.  

 زانكۆی ئه‌مریكی و زانكۆ تایبه‌ته‌كان له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست به‌شێكن له‌و سیاسه‌ته‌ی‌ كه‌ چینێكی ئۆرستۆكرات  له‌ لۆكاله‌كاندا دروستده‌كه‌ن، بۆ هیچ نا، ته‌نها بۆ بڵاوكردنه‌وه‌ی هه‌ڵسوكه‌وتی ئه‌مریكانی و لایڤ ستایلیئه‌مریكی و تێڕوانینی  نیولیبرالیزمانه‌ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا.

 

،،

به‌ناوی زانكۆی ئه‌مریكی و ڕێكخراوی نێوده‌وڵه‌تی خه‌ریكی كاری سیخورین له‌هه‌رێمی كوردستان.!

 

 بێگومان ئه‌م توێژه‌ ئۆرستۆكراته‌، ئه‌مریكه‌ن لایڤ ستایلی و ماگدۆنالزییه‌، له‌داهاتوودا پشتگیری ده‌كرێن بۆ وه‌گرتنی پۆست و پله‌ و وه‌زیفه‌كان له‌ كایه‌ لۆكالیه‌كاندا.

  به‌ڵایه‌كی ترن بۆ ڕێخۆشكردنی  دزینی سامانی كۆمه‌ڵگه‌كان. هه‌ر بۆیه‌ سه‌یر نییه‌ چ له‌هه‌ولێر و چ له‌سلێمانی ئه‌مریكا و بریتانیا  زانكۆكانی خۆیان كردۆته‌وه‌، هه‌ر یه‌كه‌و له‌ژێر ناوێكدا ئه‌میان به‌ناوی زانكۆی كوردستان و ئه‌ویتریان  زانكۆی ئه‌مریكی.

 

ئاوه‌ها له‌ڕێگه‌ی ئه‌م میدیاكارو ڕاوێژكاره‌ ئه‌كادیمیست و  ڕێكخراوه‌كانی ‌ به‌ناو كۆمه‌ڵگه‌ مه‌ده‌نی  NGO و زانكۆی ئه‌مریكی و  ڕاپۆرتنوسی سه‌فاره‌ته‌كان، ئه‌مریكا ده‌م و  لووت و  گوێچكه‌ی خۆی ده‌خاته‌ ناو ئه‌و كۆمه‌ڵگه‌یانه‌ی خاوه‌نی سامانی گه‌وره‌ی سه‌ر زه‌وی و ژێر زه‌وین.

 ئاوا به‌ پله‌ی یه‌كه‌م  ‌سه‌فاره‌ت و كارمه‌نده‌كانیان له‌پشت مه‌كینه‌ی دروستكردنی قه‌یرانه‌وه‌ وه‌ستاون، و به‌پله‌ی دووهه‌م  ڕێكخراوه‌كانی به‌ناو كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی NGO و خێرخوازیه‌كان.

 

 

 

 هه‌موو ئه‌مانه  ئه‌ركی سه‌ره‌كیان ‌ ڕاپۆڕتنوسینه‌  له‌مه‌ڕ خه‌ڵكی ناوچه‌كه‌ و چۆنێتی بیركردنه‌وه‌یان و سیاسه‌ت و حزبه‌ سیاسیه‌كان  و كولتور و ئاین و جوڵه‌ی سیاسی و حه‌زه‌كانیان.

 ورده‌كاری وه‌ها  له‌ڕاپۆرته‌كانیاندایه‌  كه‌ ئه‌قڵی خه‌ڵكی لۆكالی ناوچه‌كه‌ مه‌زنده‌ی  ناكات.‌ بێگومان  له‌سه‌ر بنه‌مای هه‌زاره‌ها  ڕاپۆڕتی ڕۆژانه‌ی ئه‌م ڕاپۆرتنوسه‌ مۆدێرنانه‌‌، سیاسه‌تی بردنی قووتی خه‌ڵكی ناوچه‌كه‌ پیاده‌كرێت. ‌

 به‌مجۆره‌ ئه‌مریكا قه‌یران بۆ  میلله‌تان ده‌خوڵقێنت، ئه‌ویش   له‌ڕێگه‌ی جوڵاندنی ئه‌م حزب و فیگورانه‌وه‌ كه‌ له‌هه‌موو شوێنێكدا به‌ ته‌زكیه‌ی سه‌فاره‌ت و بێگانه‌كان  له‌حزب و ڕێكخراوه‌كاندا  دانراون، بۆ هیچ نا،  ته‌نها بۆئه‌وه‌ی پاره‌ی زیاتر بۆقاسه‌ی ئه‌مریكی  په‌مپ بدرێت.

 كه ‌قه‌یرانه‌كانیش ده‌گه‌نه‌ خاڵێك په‌مپی پاره‌كه‌ له ‌كار بخات،  خۆیان ده‌‌بنه فریادڕه‌س، بێگومان ئه‌مه‌ سروشتی ئه‌مریكانیزمه ‌ئه‌مه‌ش به‌گشتی ناوی (ڕیكۆلۆنیالیزه‌كردنه‌ -  recolonisation)  به‌مانای دووباره ‌كۆلۆنیالیزه‌كردنی وڵاتانه‌‌‌.

 

 

ماویه‌تی بۆ به‌شی دووهه‌م....

 

author photo

تایبه‌ت به‌ دیپلۆماتیك