لە خراپترەکان خراپێك

ئیمام ئۆغلۆ بردییەوە، بەڵام کورد چی بردەوە؟

لە خراپترەکان خراپێك

487 خوێندراوەتەوە

 د. ئيبراهيم مه‌لازاده‌

هەڵبەت ئەو مەسەلەیە ئاڵۆزە و هەر یەکێك بۆی هەیە پرسەکە لەدیدگایەك ببینێت. ئەو دیدگایەی من لەوانەیە لەڕووانگەی هەندێکەوە زۆر ڕادیکاڵانە بێت، بەڵام پێم وایە تاکە ڕێگایە کە کورد بەخاوەندارێتی خاك دەهێڵێتەوە و دەیکات بە خاوەن شکۆ و هەژموون.

 

،،

كورد  ده‌بێ خابه‌تی شاخ هاوشانی شار بره‌و پێبدات له‌هه‌ر چوار پارچه‌، بۆ سه‌ندنی مافی ڕه‌وای خۆی.

 

دیدگای من وەهایە، شەڕی کورد بۆ بەدیموکراسیکردنی پێتەختە داگیرکارەکان نیە، هەرچەندە دیموکراسییەت لەو پێتەختانە خاڵێکی پۆزەتیڤە، بەڵام بۆکورد چارەسەر نیە، بۆ؟

 
پێشتریش ئەو ڕوانگەی خۆم ڕوونکردۆتەوە. ئەگەر تا ئێرە، کێشەی کورد دیموکراسییەت و هاوڵاتیبوونە، ئیدی ئەوەی کورد ئەمڕۆ لە ئیستەمبۆل کردی و دوێنێش لە بەغدا و لەوانەیە سبەینێش لە تاران دەیکات.

 ئیدی شەڕی هاوڵاتیبوون و پاراستنی زمانی خۆی وەکو تورکیایی، عێڕاقی و ئێرانی، پەرە پێدەدات و لەوانەیە بتوانێت ئەکتەری بەهێز بن، بەڵام هەمیشە پاشکۆ و هەژموون لەسەرکراو دەبن و دەبێ هەمیشە چاوەڕوانی توانەوە بکات.

 

 

 

 دیموکراسییەت بۆ گەلە هەڕەشە لێکراوەکان مەترسییە، چونکە کولتور و زمانی زۆرینە هەمیشە هەژمووندار دەبێت و بەتێپەڕبوونی زەمەن و دروستبوونی نەوەی تازە، زمان و خەسڵەتەکانی گەلی سەردەست هەڵدەگرن.

 بەدەیان نموونەی زیندوومان هەن لەو بارەیەوە، بۆیە دوای سی تا پەنجا ساڵێك زۆرینە بەزمانی سەردەست دەپەیڤێ و سەرسام دەبێت بە کولتور و هەناسەکانی سەردەست. ئەم دۆخە لەتورکیا و ئێران، واقیعە، لەباشووریش لەسەرە دایە.

،،

كورد له‌باكور، نه‌جوگرافیا و نه‌ ئابوری له‌به‌رژه‌وه‌ندی نییه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ پێویسته‌ دانایانه‌تر مامه‌ڵه‌ بكات و بڕیار بدات.

 

 

خۆ ئەگەر شەڕی کورد، بڕیار بێت شەڕی خاك بێت، شەڕی ئازادی و سەربەخۆیی، ئەوا، ئەو چوار وڵاتەی کە کوردستانییان بەسەردا دابەش کراوە، بەبێ گومان ئەوانیش شەڕی خاك لەگەڵ کورد دەکەن و تائەمڕۆش درێغییان نەکردووە.

  هێز لە پێتەختەکان هەمیشە و تاهەتایە بەدەستی گەڵی سەردەستەوە دەبێت و دەبێ کورد هەر پاشکۆ بێت، چونکە: 

 
یەکەم: لەڕووی ژمارەوە کەمینەیە. زۆرینەی تەواوی هێزە ئەمنییەکان هەمیشە بەدەست زۆرینەوە دەبن.


دووەم: کورد لەڕووی چڕی دانیشتوانەوە دوورە لە پێتەخت و ناتوانێت لەڕووی ژمارەوە هەژموون دابنێت، بۆیە لەڕووی خەباتی مەدەنیش هەرگیز ناتوانێت فشار لەسەر زۆرینە و دامەزراوەکانی دەوڵەت دروست بکات.\


سێیەم: ئەگەر بە گەمەی دیموکراسیش بێت، کورد هەر ناتوانن هەژموون بەدەست بێنن، ئەگەر سەرۆكی وڵات، یا سەرۆکی وەزیران، یا سەرۆک پەرلەمانیش لەکورد بن، چونکە:


ستراکتۆری دەوڵەت و دامەزراوەکان بەقەد کاڵا و باڵای تورك لە تورکیا، عەرەب لە عێراق و فارس لە ئێران، بڕدراون. کۆدەکانی تەواوی ئەو دامەزراوانە بەدەست زۆرینەی هەژمووندارن.

  

،،

له‌هه‌موو پارچه‌كانی كوردستانی گه‌وره‌، ئه‌وه‌ ڕون بۆته‌وه‌ مافی كورد به‌ زمانی گفتوگۆ ناسه‌نرێت.

 

 ئەگەر هەر سێ سەرۆکایەتییەکەش بەدەست کوردەوە بن، کە ئەوەش مەحاڵە، ئەوجاش مادام ئەو کۆد و دەست و پیوەندانە بەدەست زۆرینەی هەژمووندارەوە بن،.

 سەرۆکەکان وەکو کەسانێکی دەست بەستراو و چاو بەستراو دەمێننەوە و نەك هەر گۆڕانکارییان بۆ ئەنجام نادرێت، بەڵکو دەبنە هۆی بێهیوایی نەتەوەکەیان و جوانکردنی دەموچاوەکانی هەژموون و دەستەڵاتی گەلی سەردەست.

 نموونەشمان زۆرن. لەسەردەمی بەعس؛ چەند تەها موحەددینمان هەبوون؟ ئەمڕۆ لەسەردەمی دیموکراسی ئەمریکی لە بەغدا، بەتامی زۆرینەی شیعە مەزهەب و هەژموونی دیندارەکان، چەند سەرۆك و ئەندام پەرلەمان و وەزیرمان هەن؟ چیان بۆ ئەنجام دەدرێت؟هەر تەماشای موعاناتی جوتیارە کوردەکان بکەن. تەماشای موعاناتی کوردەکانی ناوچە دابڕاوەکان بکەن؟ ئەمە و زۆر نموونەی دیکە.

 

 

 

 

لەتورکیا، ئەوەی سەربازێك، یا میتێك، یا قورۆجییەك لە باکوور بۆی دەڕەخسێت و ئەنجامی دەدات، بەهەموو شەست پەرلەمانتارەکەی ناو پەرلەمان بۆیان ئەنجام نادرێت.

 با سەد ئەندامیش بن، کە تۆ تەواوی سەرکردەکانت لەگروتووخانەدا بن و زیقەی چاوت بێت هیچیشت بۆ نەکرێت، ئەو بەشدارییە چ دێنێت؟ ئەو دیموکراسیەتییە بۆکێیە و چ مانایەکی هەیە؟

 

لەپێشەوە گوتم، ئەگەر شەڕی کورد هی هاوڵاتیبوون بێت، پیرۆزی بێت و ئەو ئاڕاستەیەی کە بەدوایدا دەڕوات، بۆی هەیە ڕاست بێت. دەتوانێت ببێت بە ئەندام پەرلەمان، دوو ڕۆژ لەپەرلەمان و دەڕۆژ لەگرتوخانە.

 

 

 

 شەڕی ئازادی بۆ گەلی سەردەست دەکات. ئەوەی دەیکەن دەچێتە گیرفانی گەلی سەردەست و کوردیش لەسایەی ئەواندا دەکرێت بژیەن و نەکوژرێن، ئەگەر بزۆزی نەکەن و باسی خۆجیاکردنەوە نەکەن و مەترسی لەسەر ئارامی و سەقامگیری وڵات و هەژموونی گەلی سەردەست و کۆدە هەژمووندارەکانی دامەزراوەکانی دەوڵەت دروست نەکەن.

 

بەڵام ئەگەر شەڕی کورد شەڕی وجود بێت، شەڕی هەژموون و سەرەوەری و شکۆ بێت، ئەو ئاڕاستەیە هەڵەیە. لە ئیستەمبۆڵ، ئۆغڵۆ بێت یا یەڵدرم، جیاوازییەکی ئەوتۆ ناکات، ئەگەر هەستیش بە جیاوازیی بکەین، تەنها لەڕووی کاتە و ڕواڵەتییە.