دەوڵەتی عێراق دووجار دەوڵەتی غەنیمەو تاڵانگەرییە

سەرلەنوێ قەوانی " الأمة العراقية"

دەوڵەتی عێراق دووجار دەوڵەتی غەنیمەو تاڵانگەرییە

205 خوێندراوەتەوە

 د. كاوه‌ محمود

لە کۆرێکی پەیمانگای فەرەنسی کە بۆ توێژەرێکی کورد "فرەنسی"، سازکرا بوو، و ڕۆژنامەنووسێکی عێراقی ڕیکلامی بۆ کرد، سەرلەنوێ بۆچوونێکی ئێجگار کۆن و سواو خرایە بازاڕی سیاسەت، و لە میانەی باسکردنی ئایندەی عێراق و پەیوەندی داهاتووی نێوان کوردستانی باشوور و دەوڵەتی عێراق، گوایە چەمکی نەتەوەی (أمة)ی عێراقی ئەڵتەرناتیڤی دواڕۆژە، و لە بنیاتنانی دەوڵەتدا چەمکی داهاتووی عێراقە، و بە مانایەکی دیکە جێگای مافی بڕیاردانی چارەنووسی گەلی کوردستان دەگرێتەوە.

 

،،

یه‌كێك له‌ڕێگه‌ چاره‌سه‌ره‌كان بۆ بارودۆخی عێراق، لێكۆڵێنه‌وه‌یه‌كی وردی زانستییه‌، له‌سه‌ر گرفت و دیارده‌كانی نێوكۆمه‌ڵگه‌ی عێراقی.

 

 

ئاساییە لەم وەزعە پڕ ئاڵۆزەی قەیرانی دەوڵەتی عێراق، توێژەران لە ئاستی جیاواز و لە بواری پسپۆری جیاوازدا، توێژینەوەو تێڕوانینیان بۆ داهاتوو هەبێت. بەڵام چاوەڕوان دەکرێت ئەو بابەتانە پشت بە بنەما و میتۆدی زانستی و لۆجیک و واقیع و ڕاستییە مێژووییەکان ببەستێت.

  نەک لە چوارچێوەی ئارەزوو و ئاراستەیەکی پێشوەخت بخرێتە ڕوو و بەشێوەیەکی ڕەها باس بکرێت وەک ئەوەی لەو کۆڕەدا ڕیکلامی بۆ کرا و بە قسەی ئەو ڕۆژنامەنووسە کە دەوڵەتی نەتەوەیی عێراق، "تەنیا بیروبۆچوونێک نییە بۆ باسکردن، و بابەتی ئاخافتن نییە، بەڵکو گومان نییە کە پێوەرێکە بۆ تەوژم و ئاراستەی سیاسی ئایندە".

 

 

 

 

یەکێک لەو بابەتانەی کە دوور لە ڕاستییە مێژووییەکان باسکراوە ئەوەیە کە گوایە "عێراق وەک دەوڵەت پێشنیازێکی بەریتانی نەبووە، و لە بۆشاییدا عێراق دروست نەبووە، بەڵکو ئاکامی کۆمەڵێک بنەمای بابەتییە لەم پارچەیەی جیهاندا، کە پێکهاتەی کولتووری و دانیشتوانی فارس و تورک و عەرەبی تێدایە"! هەڵبەت لەم بوارەدا کۆڕگێڕ باسی کورد وەک نەتەوە ناکات.

 

لە لایەکی دیکەوە باس لەوەش کراوە کە عێراق توانای هەیە ببێت بە دەوڵەتی نەتەوەیی عێراق نەتەوە (أمة) بە چەمکی نوێی دەوڵەت بەو مانایەی کە دەوڵەتی عێراق یەکسانە بە نەتەوەی عێراق!

 

،،

عێراق له‌سه‌ره‌تادا له‌سه‌ر بنه‌مای نه‌ته‌وه‌ دروست نه‌بووه‌.

 

 

لەو کۆڕەدا باس کراوە کە ئەم چانسەـمەبەست دەوڵەت/نەتەوە لە عێراقدا ـ لە ساڵی 2003دا بەهۆی نەخۆشییە کولتووری و کۆمەڵایەتی و دەروونی حزب و کەسایەتییە سیاسییەکان وەک توێژەرانی کۆڕەکە باسیان کردووە.

 دیسانەوە لە ناوچوو، و "دەوڵەتی عێراق/نەتەوە دروست نەبوو، و جگە لەمەش پێشنیاز لە ڕوانگەی عێراقچێتی بۆ ئایندەی عێراق نەبووە و هەردەم پێشنیازی ئێرانی و ئەمریکی، یان یەکێتی ئەوروپا پڕۆژەگەلێک بۆ ئایندەی عێراق بووە، پێشنیازی عێراق یەکسانە بە بەرهەمهێنانی دەوڵەت/ (أمة)نەتەوەی عێراق"!

 

کۆڕەکە بە خورتی دەیەوێ ریکلام بۆ ئەوە بکات کە سەرەڕای فاشیلبوونی زەقی دەوڵەتی عێراق، بەڵام دروستکردنی ئەو دەوڵەتە مەحاڵ و نامومکین نییە، نەک لەبەرئەوەی عێراق بەختی هەیە، بەڵکو بوونی عێراق قەدەرێکی مێژووییە!

 

 

خاڵە سەرەکییەکانی ئەم بابەتە کە وا دیارە پێش ماوەیەک لە کۆرێکی زانکۆی سۆرانیش باسکرابوو، شایانی وەڵامدانەوەیەکە پشت بە کۆمەڵێک ڕاستی میژووی و بە چەمکی شوناس ببەستێت.

  جگە لە ئاماژەکردن بەو میتۆدە هەڵەیە کە هەر لە سەرەتاوە کۆڕگێڕان ئاوازی دەوڵەتی نەتەوەیی عێراق بە "ئاراستەی سیاسی ئایندە"، و پاشانیش بوونی عێراق بە قەدەرێکی مێژوویی ناوی دەبەن، کە ئەمەش گەڕانەوەیە بۆ هەمان میتۆدی کۆن و سەلەفی ئەو توێژەرانەی کە دیاردەی دەوڵەت بە قەدەر دادەنێن.4

 

لەو کۆڕەدا بە چەواشەکاری باسی ئەوە کراوە، دەوڵەتی عێراق بە پێشنیازی بەریتانیا دانەمەزراوە، کەچی لە مێژوودا کە باس لە عێراق پێش دامەزراندنی دەوڵەت دەکرێت، چەندین دەستەواژە بەکارهاتووە، وەک عێراقی عەرەبی و عێراقی عەجەم.

 

،،

هه‌میشه‌ ده‌سه‌ڵاته‌ یه‌ك به‌ددوایی یه‌كه‌كانی به‌غداد مافی كوردیانن پێشێل كردوه‌ و ته‌نانه‌ت  به‌شێكیشیان دانیان به‌بوونی كوردا نه‌ناوه‌.

 

  و تەنانەت ئەگەر بگەرێینەوە بۆ کتێبی (تاریخ العراق القریب)ی مس بیڵ کە ناسراوە بە دژایەتیکردنی کورد، ئەو خانمە دەستەواژەی کوردستانی باشوور بەکاردەهێنێت.

  نەک شمال ئەلعێراق، و تەنانەت فەیسەڵ یەکەم پاشای عێراق باس لە نەبوونی گەلێک بەناوی گەلی عێراق دەکات، و دامەزراندنی دەوڵەتی عێراقیش لە سەر بنەمای تواندنەوەی ناسنامە و پێشێلکردنی مافەکانی کورد بوو کە بەریتانیای داگیرکەری خاکی باشووری کوردستان دوای چەندین ساڵ بە دەوڵەتی عێراقەوە لکاند.

  و قانوونی ئەساسی عێراقی ساڵی 1925 کە لەلایەن بەریتانیاوە داڕێژرا، بنەمای دامەزراندنی دەوڵەتی نەتەوەیی عێراق بوو لە سەر بنەمای تواندنەوەی سەرجەم نەتەوە و پێکهاتە و شوناسەکان لە ناو شوناسی نەتەوەی باڵادەست (عەرەب)دا، بەڵام لە ژێر پەردەی نەتەوە(أمة)ی عێراقی.

 

 

 

 

خستنە ڕوو و بانگەشەکردن بۆ ئەم چەمکە کۆنە و نوێکردنەوەی لەم هەلومەرجەدا دیسانەوە هەڵاتنی نەتەوەی باڵادەست و ڕۆشنبیرانی ئەم نەتەوەیەیە لە قەیرانی ئاڵۆزی دەوڵەتی عێراق.

  بەڵام ئەم جارە بە پەردەپۆشکردنی ئەم بۆچوونە بە جلوبەرگی مەدەنی و دیموکراسی و هەندی جار بە بۆچوونی چەپی نەتەوەی باڵادەست کە پێی وایە مەترسی لە سەر بوونی دەوڵەتی عێراق هەیە، و ئەم دەوڵەتە مەشروعیەت، و بنەمای مێژوویی هەیە، و لە خۆڕا دروست نەبووە، و بە پیرۆزی تەماشای دەکات، و بەشێک لە غەنیمە و دەسکەوتەکانی بەریتانیا نەبووە!

 

دەوڵەتی عێراق دووجار دەوڵەتی غەنیمە، و تاڵانگەرییە. یەکەم جار بەریتانییەکان بێ بوونی مەرجەکانی دەوڵەت ویستویانە بیکەن بە دەوڵەتی نیشتمانی بۆ مسۆگەرکردنی ئەو غەنیمەیەی لە ئاکامی شەڕ لەگەڵ ئیمپڕاتۆڕی عوسمانی دەستیانکەوتووە.

 

د.كاوه‌ محمد  سكرتێری حزبی شیوعی كوردستان

 

 دووەمین جاریش ئەمریکا لە 2003دا سەرلەنوێ ئەم غەنیمەیەیان لەگەڵ ئێراندا و لە چوارچێوەی سازشبوونیان لە سەر دەستووری نوێ عێراق دابەشکردەوە و ئەم پێکهاتە فاشیلەیان نوێکردەوە.

  و ئێستا گۆڕەپانێکی نوێی ململانێی نێودەوڵەتی و هەرێمایەتییە و عەقڵیەتی سەنتڕاڵزمی ئەوروپاییش کە لە ئاخافتنەکانی هەندێ سەرانی ئەوروپا دیارن دەیانەوێ ئەزموونی دامەزراندنی دەوڵەتی نەتەوەیی ئەوروپایی کۆپی بکەن و بەسەر ڕۆژئاوایی ئاسیادا بە عێراق و کوردستانەوە، فەرز بکەن.

 

ڕێگای کۆتاییهاتن بە قەیرانی دەوڵەت لە عێراقدا، ڕێگای گەڕانەوەیە بۆ ئیرادەی گەلانی ناوچەکە و لەوانەش بریاردانی مافی چارەنووسی گەلی کوردستان، نەک پیرۆزی بەخشین بە دەوڵەتی فاشیلی عێراق کە هەرچەندە بیانووی بۆ دابڕێژرێت ئەوا ئاسۆی مانەوە و بەردەوامبوونی نییە.

 

باسکردنی دەوڵەتی عێراق/ نەتەوەی عێراق، قەوانێکی کۆن و سواوە، و لەوانەیە بەشێک لە بازرگانان و سیاسەتمەدارە سەرمایەدارەکانی کوردیش بانگەشەی بۆ بکەن، بەڵام ڕۆشنبیری کورد تۆ چیت لەوە داوە!

 

author photo

تایبه‌ت به‌ دیپلۆماتیك