تۆفیق كەریم: لە هەڵبژاردندا خەڵك سزای ئیسلامییەكانی دا

لە دوای هەڵبژاردن‌و كەمكردنی دەنگەكانیان ئیسلامییەكان كەوتوونەتە بیركردنەوە

تۆفیق كەریم: لە هەڵبژاردندا خەڵك سزای ئیسلامییەكانی دا

659 خوێندراوەتەوە

تۆفیق كەریم، ئەندامی پێشووی مەكتەبی سیاسی‌و بەرپرسی مەكتەبی ڕاگەیاندنی كۆمەڵی ئیسلامی، لەم دیدارەدا لەگەڵ "دیبلۆماتیك مەگەزین" باس لە بارودۆخی هێزە ئیسلامییەكانی كوردستان دەكات‌و ئاماژە بەوە دەدات كە گوتاری ئیسلامییەكان گوتارێكی جەماوەرییی نییەو دەشڵێت:" ئەگەر ئیسلامییەكان بەهەمان عەقڵیەتی ساڵانی نەوەدەكان بیر بكەنەوەو هەنگاو بنێن، ئەوا كۆمەڵگە پەراوزێزیان دەخات".

 

 

 ،،

به‌ڵێ لهایه‌ن و گروپه‌ ئیسلامییه‌كان له‌هه‌رێمی كوردستان و ناوچه‌كه‌ توشی نشوست و ئاسته‌نگ بونه‌ته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌مه‌ به‌مانای ئه‌وه‌ نایه‌ت كاری ئیسلامی  ناوچه‌كه‌ له‌لێواری هه‌ڵدێردایه‌و یه‌كجاربارودۆخی ئیسلامێكان هێنده‌ خراپ نییه‌.

 

 

ئەو ئاماژەش بەوە دەدات كە لەدوای هەڵبژاردن‌و كەمكردنەوەی دەنگەكانیان كەوتونەتە یبركردنەوە

 

دیبلۆماتیک مەگەزین: لەئێستادا لەڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئیسلامییەکان بەرەو پاشەکشە دەچن و بارودۆخیان زۆر خراپە، بەبڕوای ئێوە هۆکاری چییە؟

 

تۆفیق کەریم: مەوزوعی پاشەکشەو پێشکەوتن حاڵەتێکی ئاساییە لەناو هەموو کۆمەڵگەیەکداو بەتایبەتی هێزە سیاسیەکان، سەبارەت بەوەی کە زۆر لەپاشەکشەدان بەڕەئی من یەکجار واش نییە، لەشوێنێکەوە بۆ شوێنێکی تر جیاوازە، وە ڕەنگە مەبەست لە پاشەکشەی تەیارێکی تایبەتی ئیسلامی بێ.

 

 واتە ئەو تەیارەی کەناوی لەخۆی ناوە تەیاری جیهادی یان توندڕەو، ئەوانە بەکردار لەپاشەکشەدان، ئەگەرنا هەندێک شوێن پاشەکشەی لێی دەبینی، بەڵام من وادەزانم ئیسلامیەکان لەهەندێک شوێنیتر هەیە کە لەگەشەکردن و پەرەسەندنان بۆ نموونە لە وڵاتانی مەغریبی جیهانی عەرەبی بەگشتی ئیسلامیەکان ئەودەنگە دلێرەن کە تاوەکو ئێستا خەڵکی ئومێدی پێیانە.

 

 

 

  لەوڵاتانی تری شەرقی ئیسلامی مەبەستم لە ئەندەنوسیا، مالیزیا و تورکیا سەیربکە ئیسلامیەکان وەزعیان زۆر باشە، واتە بەڕەئی من پاشەکشەی مۆدیلێک لەمۆدیلەکانی ئیسلامییە نەک هەموو ئیسلامیەکان، هۆکاری پاشەکشەی ئەو مۆدیلەش بەڕەئی من دوو شتە.

 

 یەکەم هەرخۆی بۆخۆی ئەو ڕەوتەی کە پەیڕەوی دەکەن ڕەوتێکی توندە، لەگەڵ ژینگەیەکی تایبەتی نەبێت ناگونجێ، ڕەوتێکی ناسروشتییە بەرامبەر بەکۆمەڵگاو بەرامبەر ئەو گۆڕانکاریانەی دەیانەوێ بیکەن.

 

هۆکاری دووەم، ئەو جیهانبینییەی کە هەیە بەهەموو هێزێکەوە دژایەتی بەشێوەیەکی گشتی ئیسلامیەکان و بەتایبەتی ئەو مۆدێلە لەئیسلام گەراییە دەکات، بۆیە حاڵەتێکی ئاساییە، هەم خۆشیان لەڕووی سروشتی خۆیانەوە تا قۆناغێک دەڕۆن، وە هەم سیستەمە جیهانییەکەش ڕێگرییەکی سەختی هەیە تاوەکو بەرەو پاشەکشەیان ببات.

 

 

 

 

دیبلۆماتیک مەگەزین: بۆچی ئیسلامییەکان لە بەشێک لەو وڵاتانەی دەسەڵاتیان گرتە دەست لەدوای بەهاری عەرەبی سەرکەوتوو نەبوون؟

 

تۆفیق کەریم : ئیسلامییەکان لەسەر ئەو ڕێوڕەسمەی کەپێشتر هەبووە ئەو ڕێوشوێنەی کەپێشتر هەبووە، کۆمەڵێک دروشمیان بەرزکردبۆوە، کەئێمە دەمانەوێ ئەو ڕێوشوێنە شەرعی و یاساییانە بگریەنەبەر بۆ وەرگرتنی حکوم، ئیسلامییەکان ڕاسگۆبوون بەشێوەیەکی گشتی، بەڵام دەرکەوت ئەو دیموکراسیەی کەئەوان باسیدەکەن دیموکراسییەتێکی مەرجدارە.

 

  واتە مەرج دائەنێن تاوەکو ئەو کەسانەی کە حکومەت دەگرنە دەست بەجۆرێک لەجۆرەکان مامەڵەیان هەبێ لەگەڵیاندا، یاخود دەستەمۆبن، ئێستا ئەمە لەجیهانی عەرەبی بەڕوونی دیارە، واتە ڕۆژێک لەڕۆژان ئەمەی کە جەناب ئاماژەت پێدا، بۆ نمونە میسر، ئیخوان موسلیمین لەوێ بەشێوەیەکی ئاسایی و بەشێوەیەکی هەڵبژاردنێکی شەرعی چوونە سەرحکوم.

 

 

 

 

  ئەوەی کەئینقیلابی کرد هاودژەکەی ئەمان بوو، لێرەدا من وانازانم ئیسلامیەکان بێکێشە نەبوون و بێهەڵەو پەڵە نەبوون، ئیسلامیەکان، کۆمەڵێک شت هەبوو نەیان کرد، کۆمەڵێک هەنگاوی دیبلۆماسی هەبوو نەیان گرتەبەر، کۆمەڵێک واقیع بینی هەبوو، بەداخەوە نەیانتوانی واقیعبین بن.

 

  خوێندنەوەیان بۆ ناوخۆی خۆیان و بۆ وڵاتەکەیان و بۆدەوروبەر خوێندنەوەیەکی تێرو تەسەل نەبوو، ئەمە هەموو نوقسانییە بۆئیسلامییەکان، بەڵام تەنها پاشەکشەکەیان بەهۆی خۆیانەوە نەبوو، ئەو سیستەمە جیهانییەی بەحساب ئازادی و دیموکراسی هەیە، قبوڵی نەبوو غەیری ئەو دەسەڵات بگرێتە دەست.

 

دیبلۆماتیک مەگەزین: بەشێک لەخەڵکی پێیانوایە کە ئیسلامییەکانی کوردستان خاوەنی گوتارو تێڕوانینی خۆیان نین بۆ کۆمەڵگەی کوردی، لەم ڕووەوە سەرنجت چییە؟

 

تۆفیق کەریم: ئەو قسەیە ڕەنگە لەڕوویەکەوە حەقیقەتی تێدابێ، بەڵام مەرجیش نییە بەو ڕەهاییە بێت، ئەو تەوژمە عالەمییە کەسەحوەی ئیسلامی کە لەحەفتاکان و کەهەشتاکاندا سەری هەڵداوە، وردە وردە ڕووی کردۆتە کوردستانیش، ئەوە مێژوو وامان پێدەڵێت ئیشکالەکانی ئەو تەوژمە جیهانییە ئیسلامییە، کاریگەری لەسەر ئەوانیش هەبووە.

 

  بەڵام لەڕاستیدا ئیسلامیەکانی کوردستان هەمیشە خاوەنی قسەی خۆیان بوون هەمیشە خاوەنی بیروڕاو بۆچوونی خۆیان بوون، ئەگەر لەسەرەتاوە لەقۆناغێکدا سوود لە مەنهەجێک وەرگیرابێ، تەنها وەک سود وەرگرتن بووە، تەنها وەکو گۆڕینەوەی بیروڕاو فیکرە بووە، ئەگەرنا ئیسلامییەکان بەتایبەتی لەم سەردەمەی ئێستاو دوای ئەم هەموو کرانەوەیە.

 

 

 

 

 

  ئیسلامییەکانی کوردستان سەربەخۆیی تەواویان هەیە لەڕووی فیکرە، لەڕووی بڕیارەوە، لە سەرکردایەتیکردندا گوێڕایەڵی هیچ جیهەتێک و لایەنێک نیین، ئەوەندەی من ئاگاداری هەموو لایەنە ئیسلامیەکانم، زۆرجار دەوترێ ئەم ئیسلامە بەکوردی بێ ئەم ئیسلامە بەعەرەبی بێ، ئەمە، بەڕاستی ئەمە قسەیەکی بێ بەڵگەیە.

 

 ئیسلام هاتووە بۆ هەموو کۆمەڵگە، ڕەنگە ڕۆژێک لەڕۆژان من و تۆ بەشیوەیەک جێبەجێی بکەین، وڵاتێکیتر بەشێوەیەکی تر جێبەجێ بکات، لەڕووی ئاداب و تەقالیدەوە، ئەگینا ئیسلامیەکانی کوردستان شتێکی سەرەکیان نەهێناوە بۆ ئێمە غەیری ئەوەی لەدینا هەیە.

 

دیبلۆماتیک مەگەزین: لەدوو هەڵبژاردنی ڕابردودا ئیسلامییەکان بەشێوەیەکی بەرچاو دەنگەکانیان دابەزی، هۆکاری کەمبوونەوەی دەنگی ئیسلامییەکان بۆچی دەگێڕیتەوە؟

 

تۆفیق کەریم: دوو هۆکاری سەرکی هەیە، بە بۆچوونی من هۆکارێکیان ناوخۆی ئیسلامییەکانە، تائێستا ئەو ئەو دروشم و ئەو شیعارەی کەئیسلامییەکان هەڵی دەگرن نەیان توانیوە ئەو شیعارانە بکەنە شیعارێکی جەماوەری، وە تاکو ئێستا ئەتوانین بڵێن ئیسلامییەکان چەند ڕەوتێکی نوخبەوین، واتە لەناو بژاردەی خەڵکدان.

 

 

 

 

  وتاری جەماوەری ئیسلامییەکان وتارێکی لاوازە، نەیان توانیوە لەگەڵ هەموو چینی و توێژەکاندا خەریکبن، نەیان توانیوە هەموو بیرو بۆچوونەکانیان بەتەواوەتی بگەیەننە هەموو چین و توێژەکان و نەیان توانیووە ئەو فکرەی خۆیان بسەلمێنن بۆ خەڵکی.

 

بۆیە حاڵەتێکی ئاساییە ئەگەر ئێمە ڕەخنە بگرین لەئیسلامیەکان کەواز لەو وتارە نوخبەوییە بێنن کە تەنها بۆ ئەهلی مزگەت و ناو حیزبەکەی خۆیان و جەماوەری خۆیان ئەبێت، پێوویستە گوتاری ئەوان گوتاری فرە ڕەهەند بێت، بۆهەموو چین و توێژەکان بێ، بۆیە لەهەڵبژاردندا خەڵکی سزای ئیسلامیەکانیدا بەڕاستی، بۆیە پاشەکشەیان کرد.

 

هۆکاری دووەم، ئەو شایعاتانەی بەرانبەر ئیسلامیەکان دەکرێ، واتە ئەو ڕووداوانەی کە لەچواردەورمان ڕوو ئەدات، ئەویش بەشێوەیەک لەشێوەکان کاریگەری خۆی هەیە، کاتێک خەڵک داعش دەبینێ خەرکی کوشتن و بڕ و ڕفاندن و خوێنڕشتن و ئەو شتانەیە.

 

  هاتووە بەرامبەرەکەی ئیستیغلالی دەکات و بەکاری دەهێنێ بۆ دژایەتیکردنی ئیسلامیەکانی هەرێم، بەکورتی ئەو ڕووداوانەی کە لەدەوروبەرمان ڕوو ئەدەن بەشێوەیەک لەشێوەکان ئەیقۆزنەوە، ئیسلامیەکانیش نەیانتوانیوە لەسەر خۆیانی بڕەوێننەوە

 

 .

 

 

دیبلۆماتیک مەگەزین: دەگوترێ ئیسلامییەکانی کوردستان توانای نوێبوونەوویان نییە لە نێوخۆیانداو بەترسەوە هەنگاو ئەنێن ، و لەبازنەیەکدا دەسوڕێنەوە، ئایە تاچەند ئەم قسەیە ڕاستە؟

 

تۆفیق کەریم: بەداخەوە تائێستا ئەو نوێبوونەوەیەی کە هەیە لەناو ئیسلامیەکاندا نییە، چونکە گۆڕانکارییەکان زۆر خێران، دنیا زۆر بەرەو پێش دەچێت، سیاسەتیش ڕۆژ بەڕۆژ گۆڕانکاری بەسەردا دێت.

 

  ئەمە ئەوە دەخوازێت کەگوتاری پێنج ساڵ پێش ئێستە بۆ ئێستە نەشێت، وە ئەمە ئەوە دەخوازێ کەئیسلامیەکان ئەو گوتارەی کەهەیان بووە بەتەواوەتی گۆڕانکاری بەسەردا بێنن.

 

  من وادەزانم لەم ڕووەوە ئیسلامییەکان کەم تەرخەم بوون، کە پێویستنیان بە موراجەعەی خۆیان هەیە، پێویستیان بە بەخۆداچوونەوە هەیە، ئەبێت لە هەموو بوارەکانەوە هەنگاو بنێن بۆ گۆڕانکاری تازە، بۆئەوەی نوێ ببنەوە، من وادەزانم لەدوای هەڵبژاردن و کەمکردنی دەنگەکانیان کەوتونەتە بیکردنەوە.

 

 ئەگەر هەر بەتەمابن بەعەقڵیەت و بەگوتاری نەوەدەکان بیربکەنەوەو هەنگاو بنێن، بێگومان کۆمەڵگە پەراوێزیان دەخات، وەبێگومان چەندین هێزی کاریگەر هەبووە کەلاوازو کزبوون ئەوانیش هەمان کزبوون و ستی ڕووی تێکردون، بەڵی منیش وادەزانم ئیسلامییەکان تاکو ئێستا ئەو نوێ بوونەوەیە لەناویاندا ڕووی نەداوە.

،،

له‌سه‌رده‌می په‌یامبه‌ری ئیسلامدا، هیچ پاشگرێكی ئیسلامی له‌پێش ناوی ده‌وڵه‌توو ده‌سه‌ڵاته‌كه‌یه‌وه‌ نه‌بوو، به‌و شێوه‌یه‌ نه‌ گرفتی شه‌رعی نه‌گرفتی سیاسی بۆدروست نه‌بوو، له‌هه‌مانكاتیشدا ئه‌زمونێكی سه‌ركه‌وتووبوو.

 

دیبلۆماتیک مەگەزین: زۆرێک لە ڕۆشنبیرانی ئیسلامیەکان دەڵێن هۆکاری ئەوەی کەئیسلامیەکان لەچوارچێوەیەک کاردەکەن و ناتوانن گەورەبن پاشگرو ناوی ئیسلامیە ،و بەڕێزت لەنوسنێک ئاماژە بەمە دەکەیت و دەڵێت پاشگری ئیسلامی پێیویست نییە، ئایە هۆکاری سەرکی گەورەنەبوونی ئیسلامیەکان ئەمەیە؟

 

تۆفیق کەریم: ئەوە هۆکاری سەرەکی نییە، ئەوە بەشێکە لەو نوێ نەبوونەوەیە ئێمە ئەیڵێین، چونکە من وادەزانم هەندێک شت ئیسلامیەکان لەخۆیان کردویانە بەکۆت‌و بەند نەدینەکە وادەڵێت، زەروروت‌و واقیعەکەش ئەوەیان لەسەر فەرزەکات.

 

  کاتێک کەباسی پاشگری ئیسلامی دەکەین ئێمە کاتێک سەیری دەوڵەتی پێغەمبەر (د.خ) دەكەین كە دایمەزراندووە هیچ پاشگرێکی پێوە نەبوەو دەوڵەتێکی ڕێکو پێک و باشیشی دروستكردووە.

 

 لەدوای خۆشی کە خەلیفەکان دێن و دەوڵەتەکان دێن بەدرێژای تەئریخ دەوڵەتێکمان نییە کە پاشگری ئیسلامی پێوەبێ، چونکە ئیسلام بریتییە لەو ڕۆحە کە دادگەری و خۆشگوزەرانییەی کەپێشکەشی ئەو خەڵکە ئەکرێ، تۆ لە ناوەڕۆکدا مولتەزیم بی بە دینەوە ئەو ڕواڵەتانە دەبێت بە پێی سەردەمەکە بگۆڕێت.

 

 

 

  من وادەزانم ئەو بارودۆخەی ئەمڕۆ ئێمە پابەندبین بەناوەڕۆکی ئاینەوە بەداخوازیەکانی ئاینەوە بەڕۆحی ئاین خۆیەوە بەو پەیامەی کەبەئاینەوە هەیە ئیتر دروشمەکانی دیکە شتەڕواڵەتییەکان دەبێت لای ئێمە نەبوونیان زۆر ئاسایی بێ.

 

 من یەكێکم لەو کەسانەی کە وادەزانم هەندێک پاشگر دەبنە ڕێگر لەبەردەم پێشکەوتنی ئێمەو لەبەردەم نوێبوونەوەی ئێمە، لەبەردەم ئەوەی کە خەڵکی بەشێوەیەکیتر مامەڵەمان لەگەڵ بکات، ئەگەر ئەمانە ببنە مایەیی ڕێگر، ئەوا ئەو شتە ڕواڵەتیانە لەخۆمان دوربخەینەوە ئاساییە.

 

 

 

 

دیبلۆماتیک مەگەزین: ئەو ڕێگانە چییە کەدەبێت ئیسلامیەکان بیکەن بۆ خۆ نوێکردنەوەیان و گەورەبونیان؟

 

تۆفیق کەریم:

یەکەم، بەخۆداچوونەوە، بەومانایەی کەهەموولایەک بەتایبەتی سەرکردایەتی ئیلا دەبێت بیربکەنەوەو بەخۆیانا بچنەوە، ئەو هەڵانەی کردوویانە دووبارەی نەکەنەوە، وەئەو ڕێگایانەی کەدەبوایە بیگرنە بەرو نەیان گرتۆتە بەر لەمەولا بیگرنە بەر.

 

دووم: ئەبێت ئیسلامیەکان بیر لەئیشێکی هاوبەشی فراوان بکەنەوە، ئەم ماڵە بچووکانە بەڕاستی خزمەت بە کاری ئیسلامی‌و بیری ئیسلامی ناکات، ئەبێت هەموو لایەنە ئیسلامیەکان پێکەوە دانیشن پێکەوە بیر لەوە بکەنەوە کە ئێمە چی ئیشێکی هاوبەش بکەین، یاخود ئەگەر ناتوانن ئیشێکی هاوبەش بکەن، خۆ ئەتوانن یەک سەرکردایەتی هاوبەشیان هەبێ.

 

 

  من وادەزانم کە زەرورەتی ئیسلامیەکان کە سەرکردایەتیەکی هاوبەشیان هەبێ، بەرەیەکی هاوبەشیان هەبێ، ڕیگە زۆرە بۆئەوەی كە ئیسلامییەکان کاری هاوبەشیان هەبێ، یەکێک لەنەتیجەکانی ئیسلامەیەکان ئەمڕۆ بۆ ناو خۆیان و دەرەوەی خۆیان، پەرت بوونیان کە لەکاتێکدا کە جیاوازی گەورە نەماوە لەنێوانیاندا جیاوازی فیکری.

 

 جیاوازی عەقیدەیی، هەتا جیاوازی سیاسیش، بەتایبەتی ئێستا کەدەرکەوتووە کۆمەڵ و یەکگرتوو هەردووکیان ئەبنەوە بۆئۆپۆزیسیۆن، کەوابوو زەمینە زۆر سازە بۆئەوەی بیر لەئیشێکی هاوبەش بکەنەوە.

 

خاڵی سێیەم: ئەبێت جۆرێک لەکرانەوەیان هەبێت بۆپێشکەوتنی خۆیان، کرانەوەی فیکری، کرانەوەی کەلتوری، کرانەوەی دەساودەستکردنی دەسەڵات، ئەبێت کرانەوەیەک ڕووبدات لەعەقڵ‌و لەفیکر و لەمامەڵەی ئیسلامیەکان لەناوخۆیاندا، لەگەڵ دەرەوەی خۆشیاندا.

 

author photo

ڕۆژنامەنوس