تـــێـــڕوانــینی کـــورد بـــــۆ ئایــن

محمود پاشاى بابان‌و باوه‌ تاهیرى هه‌مه‌دانى به‌نمونه‌

تـــێـــڕوانــینی کـــورد بـــــۆ ئایــن

595 خوێندراوەتەوە

محـــەمـــەد بەکــــر

 بەڕادەی شارەزایی خۆم بۆ مێژووی کورد، دەتوانم بڵێم کوردان بە بەراورد بە نەتەوەکانی دراوسێیان کەمتر لەڕووی ئاینیەوە توندڕەو بوون، ئەم چیرۆکە کە میری بابان بۆ " ڕیچ"ی گەڕیدەی ئینگلیزی گێڕاوەتەوە تاڕادەیەک گوزارشت لە دیدی کوردان دەکات لەمەڕ جیاوازی ئاینی.

 

 

 

 پێش ئەوەی چیرۆکەکە باس بکەم دەبێت ئەوە بڵێین هەر ڕیچ خۆی زیاد لەجارێ وەسفی خواپەرەستی میر دەکاو دەڵێ زەحمەتە مرۆڤێکی تری وا لەڕۆژهەڵاتدا ببینی و باس لەوەدەکا میر هەمیشە دەم بەزیکری خودایەو چیرۆکێکیش لەسەر باوەڕ قایمی میر باس دەکات.

 

میر دەڵێ:" ئەوکاتەی شازادە محەمەد عه‌لی میرزای قاجاری وڵاتی گورجی داگیرکرد منی لەگەڵدا بووم، ئازاترین کەسێک لەژیانمدا بینیبێتم سەربازێکی ڕووسی بوو... ئەم سەربازە بە دیلی کەوتبووە دەست ئێرانییەکان، هەندێک نامەی پێبوو.

شازادە لێی پرسی چ کارەیت؟

 وتی کاری من لەو نامانەدا دەردەکەوێ کە پێمن و بەزمانی ڕووسین ئەگەر دەتوانیت بیانخوێنەرەوە.

شازادە کە بۆی دەرکەوت ناتوانێ هیچ دەنگوباسێکی لێ وەربگرێ، داوای لێکرد ببێتە موسڵمان.

بەڵام سەربازەکە بەقسەی نەکرد...

شازادە هەڕەشەی لێکرد ئەگەر نەبێتە موسڵمان گەورەترین ئازاری دەدا.

کەچی سەربازەکە ورەی بەرنەدا...

شازادە فەرمانی کرد گۆڕێک هەڵکەنن.

  بەڵام لەو ماوەیەدا سەربازەکە هەرپێ دەکەنی.. ئەگەرچی شازدە سەرلەنوێ داواکەی دووبارەکردەوە بەڵام کابرا هەر ملی نەدا. بۆیە شازادە فەرمانی کرد هەر لەوێدا بەزیندوێتی بینێژن... منیش "میری بابان" هەرچەندم کرد ئەو کارە نەکا بەڵام کەڵکی نەبوو.... بەڕاستی شتێکی ناخۆشە یەکێکی ئاوا ئازا بە بەرچاوتەوە ببێتە قوربانی ئاینەکەی... باشە شازادە هەقی چیبوو بەسەر ئاینی ئەو کابرایەوە؟؟"

 

 

 

 

ئەم وتانەی میری بابان تاڕادەیەکی زۆر گوزارشت لە تێگەشتنی کۆمەڵی کوردەواری دەکات بۆ ئاین لەڕابردوودا.. هەڵبەت سەدان چیرۆکی لەم شێوە هەیە کە زوڵم لە موسڵمانانیش کراوە بەهۆی ئاین و باوەڕیانەوە، لەلایەن شوێنکەوتەی باوەڕو ئاینەکانی دیکەوە.

 

  بەڵام ئەوەی بۆ ئێمە گرنگە لەئەمڕۆدا ئاین نەکەینە وەسیلەیەک بۆ توندو تیژی و خوێنڕشتن چون نابێت نمایندەی نیگەرانی فریشتەکان بین کاتێک خودا ئاگاداریکردن دەیەوێ بریکارێک "مرۆف" لەسەر زەوی دروست بکات، وتیان تۆ کەسێ دێنی لەوێدا خراپە بکاو خوێن بڕێژێ....... "سورەتی بەقەرە ئایەتی ۳۰ "

 

 

  

 

  تێڕوانینى بابه‌ تاهیری هەمەدانی بۆ ئایین

هەمەدان کە دەکاتە "ئەکباتانا"ی پایتەختی مێژوویی مادەکان، زێدی عارف و سۆفی گەورەی کورد باوە تاهیر بووە، هەڵبەت هەزارساڵێک لەمەوبەر هەمەدان ئاوا لە کورد خاڵی نەبوو. ئەو زەمان هێشتا لوڕەکان لەباری ناسنامەوە لە کوردان جیانەبوون.. بۆیە ئێستاش ڕۆحی ئەو پیاوەی کە گڵکۆکەی بەسەر یەکێک لەگردەکانی ئەم شارەوەیە بەڕۆحی ئێمە ئاشنایە و نامۆنییە.

 

باوە تاهیر کە بە " عوریان"یش ناسراوە کە مانای ڕووت و ڕەجاڵ دەدات، شاعیرێکی سۆفی بوو، کە ئێستاش لای برایانی ئەهلی هەق خاوەن ڕێزو پێگەیەکی بەرزی ئاینیە و شیعرەکانی بووەتە بەشێک لە ئەدەبیاتی ئاینی ئەم کۆمەڵەیە، هەڵبەت نازناوی "باوە" ش ئەم پەیوەندیە پشت ڕاست دەکاتەوە، چۆن باوە هەمان پێگەی پیری هەیە لای ئەوان.... ( باوە یادگار، باوە گوڕگوڕ، باوە نور، باوە شاسوار، باوە....هتد)

 

 

 

 

باوەتاهیر وەکو خواناس بوو، خۆناسیش بوو، ئەو دەڵێ من ڕەندێکم ئەگەر یاخی بوون پیشەم بێ هی ئەوەیە ڕەگ و ڕیشەم لەئادەم و حەوایە، تۆ کەلافی بێ گوناهی لێدەدەی بڕۆ فریشتەبە...ئەم تێگەشتنەی باوەتاهیر لەمرۆڤ یەکجار قوڵە ئەو وەک داروین مرۆڤ ناباتەوە بۆ هاوباوانی لەگەڵ مەیمون.

 

 

،،

پێچه‌وانه‌ی په‌یره‌وانی ئاینی ئیسلام له‌ناوچه‌كه‌دا، كه‌ ئامانجیان به‌هه‌شت و خۆشیه‌كانێتی، به‌لام كوردی مسوڵمان ئاماجی ته‌نها گه‌یشت به‌ دیداری خودا و نزیكیه‌تی له‌و به‌دیهێنه‌ره‌ی، ئه‌مه‌ش زۆر له‌به‌هه‌شت لای ئه‌وان به‌بایه‌ختره‌.

 

  وە بەو چەشنەش نیە کە ئەهلی شەریعەت بەوە لێی تێدەگەن کە بیانوویەک بێت بۆ سەرپێچی کردن، نا لای باوەو پەیڕەوانی عیرفانی کوردی بەهاتنە دەرەوەی ئادەم لە بەهەشت مرۆڤ کەوتۆتە سەر ڕێگەی تەریقەت و عیرفان تا بەپلەی "فنافی للا" بگا کە پلەیەکی سەرتر لەبەهەشتە..

 

 ئەم تێگەشتنە لەخەیاڵدانی ئێمەی کورددا وای کردووە خودا ئامانج بێت نەک بەهەشت و حۆری و بۆیە لەم دونیاش وەک مێژوو نیشانی داوە وەک نەتەوەکانی دراوسێمان بەدوای کەنیزەکدا هەڵپەمان نەکردووە.

 

باوەتاهیر وەک خەیام ژیانی بەوچانی ڕاگوێزانێک دەزانی، دیدێکی مرۆڤ دۆستانەی هەبوو، دەیگوت مرۆ شوشەیەو مەرگ بەردی شکانە، کەوایە دەست لە ئازاردانی یەکتر هەڵگرن.

 

،،

كاریگه‌ری ئاین و خۆشه‌ویستی خودا، به‌ئه‌ده‌بیاتی به‌شێكی زۆری شاعیرانی كوردییه‌وه‌ دیاره‌و كه‌ ئامانج و داواكاریان به‌ده‌ست هێنانی ڕه‌زامه‌ندی خوداو هه‌ژماره‌ كردنیان له‌ڕیزی پیاوچاكانی پێشوو.

 

 

 بەڵام وەک خەیام چێژ بەو ڕادە لای فەزیلەت نەبوو ئەو پیری سەرقافڵەی کاروانی دڵ بێداران بوو... بۆیە ئەدیبێک لای وایە ئەگەر "فیتز جیرالد"ێک هەبوایە ئەوا باوە تاهیر ئێستا ڕەقیبێکی شایستەی خەیام دەبوو لەجیهانی ئەدەب و وێژەو بیردا.

 

باوەی سوتە دڵ، لەو گۆشەیەی دونیادا بەبێ هات و هاوار لە خۆشەویستی خوادادا تەمەنێکی بەسەربرد، ئەیگوت یەک ڕووگەم هەیە ئەویش تۆی خوایە جا لەهەر کوێ بم لە خەرابات یان لە کلێسەو مزگەوت بۆم گرنگ نیە گرنگ تۆی هەر تۆ ڕووگەمی خوایە.

 

 

 

 

 واتە لەڕووی جیاوازی ئاینیەوە داخراو نەبووە، ئەگەرچی گۆشەگیر و ژیانێکی دەروێشانە ژیا وەلێ خۆی لەبەرپرسیارێتی خەڵک نەدەدزیەوەو لەڕۆژانی پڕ نەهامەتی شاردا ئەوێک کە هیچی لەماڵی دونیا نەبوو تا بیدۆڕێنێ دەبووە قەڵغانی پارێزەری سەروماڵی خەڵکی وەک لەم بەسەرهاتەیدا دەردەکەوێ:

 

مێژوو ئەڵێ زەمانێک کە سوڵتانی تورک " توغرول بەگ" ی سەلجوقی هەمەدانی داگیر کرد و سوپای هێنایە ناو شارەوە، باوە تاهیرو دوو لە هاوەڵانی لە دەروازەی شاردا چاوەڕوانی بوون، کە پێی گەیشتن باوە پێی دەڵێ:" ئەی تورک بەنیازی چی لەگەڵ خەڵکی خودادا بکەی؟

 سوڵتان لەوەڵامیدا وتی: ئەوەی فەرمان دەکەی ئەوە دەکەم.. باوە تاهیر وتی ئەوە بکە کە خودا دەیهەوێ، خودا دەفەرموێ "ان اللە یامر بالعدل و الاحسان" سوڵتان وتی وادەکەم.

 

 دەڵێن باوە تاهیر لەوکاتەدا گەرووی مەسینە شکاوەکەی کە وەک ئەنگوستیلەیەک لە قامکی کردبوو بەخشیە سوڵتان و پێی فەرموو هەموو سامانی دونیام خستۆتە ناو دەستت بۆیە لەدوای وەرگرتنی ئەم دیاریەم دادپەروەربە ئەی سوڵتان... دەڵێن سوڵتانیش گوێڕایەڵی نواندوە.

 

مێژوو هیچ نیشانەو شوێنەوارێکی ڕق و بوغز شک نابا کە لە تاهیری هەمەدانی بەجێ مابێ هەتا دوا ساتی بەجێهێشتنی ئەم کاروان سەرایەش....وا هەزار ساڵێکیشە چووەتە لای میهرەبانی خودا وەلێ پەیامەکانی هێشتا زیندوون