ئەردۆگان توشی نەخۆشییەکی مەترسیدار بووە

ئەردۆگان توشی نەخۆشییەکی مەترسیدار بووە

1002 خوێندراوەتەوە

ئەستەمە هەفتەیەك، یان مانگێك تێپەڕ بووبێت و ئەردۆگان بەرەیەكی نوێی ململانێی نەكردبێتەوە، پێیوایە ململانێكان پێگەی خۆی و توركیا لەسەر ئاستی ناوچەكە بە هێز دەكات، بە پێچەوانەی ئەحمەد داود ئۆغڵۆی هاوڕێیەوە كە خاوەنی تیرۆری ( توركیای بێ كێشە و ململانێ لە پێناو گەشەپێدانی ئابوریدا ) هەر بۆیە توركیای سەردەمی دادود ئۆغلۆ بە یابانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەناسرا.

 

،،

ئه‌ردۆغان به‌ بڕیاره‌ سیاسی و سه‌ربازیه‌كانی هێدی هێدی توركیا به‌ره‌و هه‌ڵدێر ده‌بات و سه‌رئه‌نجامی ئه‌م ڕه‌فتارانه‌ش درك نه‌كردنی مه‌ترسیه‌كانی سه‌ر توركیایه‌ له‌لایه‌ن ئه‌ردۆغانه‌وه‌.

 

 

 بەڵام لە ئێستادا توركیا ململانێی لەگەڵ ٣١ دەوڵەتی جیهانی و ناوچەیدا هەیەو لە یەك كاتدا ٩ بەرەی شەڕی كردوەتەوە، كە دوا هەمینیان ئەمڕۆ بوو كە كەشتی یاوزی ڕەوانەی سنورە ئاوییەكانی میسر و قوبرس و توركیا كردووە بۆ دەرهینانی غاز، كە ئەمەش كاردانەوەی توندی میسر و قوبرس و یەكێتی ئەوروپای بەدوای خۆیدا هێنا.

 

 گرنگترین بەرە کانی شەڕی تورکیا:

 ١- بەرەی دەریای ناوەڕاست و كێشەی غاز: بەپێی ئاماری ناوەندی وزەی جیهانی ١٢٠ ترلیۆن مەتر سێجا غاز لە ژێر دەریای ناوەڕاستدایەو لە ساڵی ٢٠١٨ میسر و ئیسرائیل و یونان و قوبرس و ئیتاڵیا هاوپەیمانی غازی ڕۆژەڵاتی ناوەڕاستیان ڕاگەیاندو میسر دەستیكرد بە دەرهێنانی غاز لە دەریای ناوەڕاست>

 

  لە كێڵگەی (الظهر) كە ٦٠ ترلیۆن یەدەكی غازی تێدایەو كێڵگەی تامارا كە ئیسرائیل كاری تێدا دەكات ١٢ ترلیۆن یەدەكی هەیەو ئەفرۆدیتش كە قوبرس و یۆنان بە هاوبەشی كاری تێدا دەكەن ٦ ترلیۆن مەتر سێ جا غازی تێدایە.

 

 

 

 هەڵوێستی ئەو وڵاتانە بووە هۆی نیگەرانكردنی توركیا و توركیاش دەستی بە دەرهێنانی غاز كردووە لە سنورە ئاوییە جێناكۆكەكانی نێوان قوبرسی توركی و قوبرسی یونانی، ئەمەش كاردانەوەی توندی یەكێتی ئەوروپاو میسر و یۆنان و قوبرسی بەدوای خۆیدا هێناوەو نزیكبوو پێكادانی سەربازی ڕووبدات.

 

 ٢- ململانێکانی توركیا و بەرەی وڵاتانی عەرەبی: ڕەجەب تەیب ئەردۆگان، دەیەوێت توركیا بكات بەچەقی هێز لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕوستداو جێگای وڵاتانی عەرەبی بگرێتەوە، هەربۆیە توركیا لە گەڵ میسر و سعودیە و ئیمارات و بەحرەین وسوریاو لیبیا و تونس و سودان و عێراق لە ململانێدایە.

 

  بەهۆی پرسی هاوكاری ئیخوان موسلیمین و دەستێوەردانەكانی لە كێشەكانی سودان و لیبیا و سوریا و پرسی غازو پرسی پەكەكەو پرسی جەمال خاشوقچی و پرسی سەركردایەتیكردنی جیهانی ئیسلامی لە گرنگترین هۆكاری ململانێكانن.

 

 

 

 

 ٣- ململانێكانی توركیاو ئەمەریكا : ململانێكانی توركیا و ئەمەریكا لە ئێستاداو لە سەردەمی دۆناڵد ترەمپدا لە مێژووی پەیوەندیەكانیاندا هاوشێوەی نەبووە.

 

 گرنگترین پرسی جێناكۆكی نێوانیان بریتییە لە هاوكاری توركیا بۆ حەماس و ئێران و پرسی دەستێوەردانی لە سوریا و لیبیا و عێراق و فەلەستین و كڕینی سیستەمی موشەكی s400 و تەسلیم نەكردنەوەی فەتحولا گولەن و هاوكاری ئەمەریكا بۆ پەكەكەو پەیوەندیەكانی توركیا و ڕۆسیا و چین و هەندێك كێشەیتر.

 

 

 

 

 ٤- ململانێكانی توركیا و بەرەی ئەوروپا: توركیا لە ئێستادا كێشەو ململانێی قوڵی لە گەل ١٣ وڵاتی ئەوروپی دا هەیە كە گرنگترینیان فەرەنسا و بەریتانیا و ئەڵمانیا و ئیتاڵیا و هۆڵەندا و قوبرس و یۆنان و بەریتانیایە.

 

  هۆكاری ئەم ململانێیانە پەیوەستە بە پرسی غازی دەریای ناوەڕاست و هەوڵی توركیا بۆ زیندوكردنەوەی خەلافەتی عوسمانی و كێشەی مافی مرۆڤ. و دۆزی كورد و جینۆسایدی ئەرمەنەكان و پشتیوانی توركیا لە ڕێكخراوە توندڕەوەكان و دەستێوەردانی هەردوو لا لە كاروباری ناوخۆی یەكتر.

 

  ٥- توركیا و ڕوسیا: سەرەڕای ئاساییبونەوەو لێكنزیكبوونەوەی توركیا و ڕووسیا، بەڵام هێشتا لەسەر چەند پرسێكی ستراتیژی لە ململانێی قوڵدان گرنگترین پرسە جێناكۆكەكان بریتییە لە كیشەی سوریا و پارێزگای ئیدلب و داگیركردنی بە شێك لە خاكی سوریا و پرسی دەستێوەدانی توركیا لە كاروباری و مسوڵمانی ڕوسیاو هاوكاری گروپە چەكدارییە چیچانییەكان

 

،،

له‌پێش ده‌سه‌ڵاتی ئاك پارتی، په‌یوه‌ندێكانی نێوان توركیا و ئیسڕائیل له‌باشترین ئاستدا بوو، به‌ڵام دوای هاتنه‌ سه‌رته‌ختی ئه‌ردۆغان په‌یوه‌ندێكانیان به‌قۆناغێكی زۆر دژواردا گوزه‌ر ده‌كات.

 

 ٦- ململانێكانی توركیا و ئیسرائیل: پەیوەندییەكانی ئیسرائیل و توركیا ستراتیژین و توركیا یەكەم دەوڵەت بوو دانی بە ئیسرائیلدا ناوە، لە ساڵی ١٩٥٥ هاوپەیمانێتییان دژی شوعیەت و یەكێتی سۆڤیەت ڕاگەیاند ، دوای ساڵی ١٩٧٣ كۆتای هاتنی شەڕی عەرەب ـ ئیسرائیل، ئیسرائیل ڕۆڵی گرنگی هەبوو لە پڕچەكردنی سوپای توركیا و ڕاهێنانیدا.

 

 بەڵام لە دوای هاتنەسەركاری ئەردۆگان لە ٢٠٠٣ پەیوەندیەكانیان ساردو سڕی تێكەوت، بە هۆی پشتیوانی ئەردۆگانەوە بۆ بزوتنەوەی حەماس و ئیسرائیلیش هاوكاری پارتی كرێكاران ( پەكەكە) دەكرد، لە ٢٠١٠ دوای هێرشی ئیسرائیل بۆسەر كەشتی مەمەڕەی توركی كە دەیویست گەمارۆی ئابوری غەزە بشكێنی و لە هێرشەكەدا ٩ هاوڵاتی تورك كوژران.

 

  و ٤٥ دیكە بریندار بوون، بەو هۆیەوە پەیوەندیەكانی لەگەڵ ئیسرائیلدا بچڕاند. دای ٣ ساڵ و لە ٢٢ مارسی ٢٠١٣ ناتانیاهۆ داوای لێبوردنی لە توركیا كرد وقەرەبووی قوربانیەكانی كردەوەو بەوهۆیەوە پەیوندییەكانیان ئاسای بویەوە، بەڵام هێشتاش پەیوەندیەكان ساردو سڕە بە هۆی پرسی سوریا و پەكەكەو حەماس و پرسی دەرهێنانی نەوت و غازی دەریای ناوەڕاستەوە.

 

 

 

 

  - ئەردۆگان بۆچی ئەم بەرانەی شەڕ دەكاتەوە؟

ئامانجی ئەردۆگان لە کردنەوەی ئەم بەرەی شەڕانە بەهێز کردنی پێگەی خۆی و تورکیایە، بەڵام ئەوەی جێگای پرسیارە ئایا ڕەجەب تەیب ئەڕدۆگان لە یەكاتدا توانای بەڕێوەبردنی ئەم هەموو ململانێیانەی هەیە؟ لەکاتێکدا لە ناوخۆدا تورکیا لەململانێی سەختدایە.

 

 چونکە ئەوەی جێگای مەترسییە گەورەکەیە بۆ ئەردۆگان ناو خۆی توركیایە بەتایبەت دوای شكستە گەورەكەی لە هەڵبژاردنی ناوخۆی توركیادا. ئێستاش لەلایەن عەلی باباجانی ئەندازیاری سەركەوتنەكانی ئابوری توركیا و پارتی ئاكەپە.

 

 

 

  بە هاوكاری عەبدوڵا گویل و ئەحمەد داود ئۆغلۆ هەوڵی پێكهێنانی حیزبێكی نوێ دەدرێت، مانگی ٩ ئەمساڵ ڕادەگەیەنرێت، بەوەش مەترسی بۆسەر دەسەڵاتی ئەردۆگان دروست دەبێت و ئەستەمە بتوانێت بەردەوام بێت لە دەسەڵات.

 

بۆیە ئێستا ئەوەی تێبینی دەکرێت ئەردۆگان توشی شێتی خۆ بەگەورە زانین( جنون العظمه) بووەو گرنگی بە مەترسییەکان نادات و گوێ بۆ ڕاوێژکارەکانی ناگرێت، زۆرینەی سەرکردەکانی پارتی داد و گەشەپێدانی بەهۆی ڕەخنەوە لە کار دورخستوتەوە، ئەمەش وایکردوە ئەو ئەردۆگانەی کە بە پیاوی ئابووری و گەشە پێدان و ڕزگارکەری تورکیا ناسراو بوو ئێستا لەسەر ئاستی ناوخۆی تورکیا و دەرەوەش بە پیاوی شەڕ و ململانێ و قەیرانەكان بناسرێت.

 

 

 

- نەخۆشی (جنون العظمه) چییە؟

لە زانستی دەروناسی سیاسی دا زۆر باس لە لەنەخۆشی (جنون العظمه- شێتی خۆ بەگەورە زانین) کراوە، کە جۆرێکە لە نەخۆشی و گرێی دەرونی کە بەهۆی غرورەوە کەسایەتی سیاسی سەرکەوتوو دوای مانەوەی لەدەسەڵات و بەهیزبوونی پێگەی و زیادبوونی دەسکەوت خۆی بە کەسێکی نائاسای و زاناتر و شارەزاتر لە لە هەموان دیتە پێشچاو. ئەمەش بەرەو خەڵەفاوی و ساویلکەی دەبات.

 

  هەموو دیکتاتۆرەکان و ئەو سەرۆكە شەرعی و دیموكراسیانەی كە ماوەیەکی زۆر ماونەتەوە لەدەسەڵاتدا توشی ئەم گرێ دەروونییە بوون، کە دوایی بووەتە هۆی لە ناوچوونیان بەهۆی گۆی نەگرتنەوە لە چواردەورو ڕاویژکارەکانیان.

 

 نمونەیەکی بچوک ئەم تیۆرە هیتلەرە، کە کاتێك سوپای سور گەشتبوونە دەوروبەری بەرلین، کەچی هیتلەر پیلانی دووبارە داگیرکردنەوەی پۆلەندای دا دەڕشت.

 

author photo

لێكۆڵەر لە ناوەندی ئیمارات بۆ لێكۆڵینەوەی ستراتیژی