پرۆژەیه‌كى ئیسرائیلیی نەخشەی ناوچەكە دەگۆڕێت

پرۆژەیه‌كى ئیسرائیلیی نەخشەی ناوچەكە دەگۆڕێت

1090 خوێندراوەتەوە

سعودیە بۆ یەكەمینجارو دوای ٧١ ساڵ لە دامەزراندی ئیسرائیل بە فەرمی ئاسمانی خۆی بە ڕووی فڕۆكە ئیسرائیلیەكاندا كردەوە، بەپێی ڕاپۆرتی ڕۆژنامەی جیرۆلیزمی ئیسرائیل نەخشەى هێڵی شەمەندەفەری تەلئەبیب - قودس - حیجاز ( مەككە و مەدینە) تەواو بووەو لە چوارچێوەی پرۆژەی ئابوری نیۆمی سعودیەدا دەخرێتە بواری جێبەجێكردنەوە.

،،

ڕێگای هاتوچۆكردن له‌نێوان وڵاتانی عه‌ره‌بی پێش جه‌نگی جیهانی یه‌كه‌م و دروست بوونی ده‌وڵه‌تی قه‌واره‌ی جوله‌كه‌ زۆرپته‌و بووه‌، به‌تایبه‌ت له‌ڕێگه‌ی سكه‌ی قیتار به‌ڵام دواتر ئه‌و ڕێگه‌یه‌ كوێر كرایه‌وه‌.

  پرۆژەی هێڵی شەمەندەفەری قودس - حیجاز؟

پرۆژەی هێڵی شەمەندەفەری قودس - حیجاز دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی عوسمانیەكان.  و ساڵی ١٩٠٠ لەسەردەمی سوڵتان عبدالحمیدی دووەمدا دەستی پێكردو لە ساڵی ١٩٠٨ تەواو بوو، هێڵی شەمەندەفەرەكە لە شارەكانی یافا و عه‌ككا و قودسەوە دەستی پێدەكرد تا مەككە و مەدینە.

 

 

 

 ئەم هێڵی شەمەندەفەرە درێژیەكەی ١٣٥٠ كیلۆمەتر بوو، بە تێچووی ٣.٥ ملیۆن لیرەی توركی بنیات نرا، كە بە گەورەترین پرۆژەی ئابوری عوسمانیەكان دادەنرێت و وڵاتانی ئیسرائیلی ئیستا و فەلەستین و لوبنان و ئەردەن و سوریاو سعودیە و توركیای پێكەوە دەبەستەوە، بەڵام ئەم هێڵە لەكاتی شۆڕشی وڵاتانی عەڕەبیدا لەسەردەمی جەنگی جیهانی یەكەمدا تێكدراو هێڵی دوەمیش لە سەردەمی شەڕی عەرەب ئیسرائیلدا لە ١٩٤٨ تێكدرا.

 

 

 

  پرۆژەكەی ئێستا چۆنەو لە كوێوە دەست پێدەكات؟

بنیاتنانەوەی هێڵی شەمەندەفەری حیجاز خەونێكی ئیسرائیلییە بۆ یەكەمینجار ساڵی ١٩٩١ شەمعۆن پێرێزی سەرۆك وەزیرانی ئەوكاتی ئیسرائیل لە كۆنگرەی ئاشتی مەدریدا خستیەڕوو.

 

 

 

  وەك هەوڵێك بۆ بەستنەوەی ئیسرائیل بە وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامییەوە.

لەساڵی ٢٠١٦ كاتزی، وەزیری هاتوچۆی ئەوكاتی ئیسرائیل كە ئیستا وەزیری دەروەی ئیسرائیلە و سیاسیەكی توندڕەوە بە شێوەیەكی چڕوپڕ كاری لەسەر ئەنجامدانی پرۆژەكە كرد و توانی سعودیەكان ڕازی بكات و هێڵی شەمەندەفەری تەلئەبیب مەككە و مەدینە بوو بەشێك لەپرۆژەی ستراتیژی نوێی سعودیە.

 لە دوای دەستپێكردنی پرۆژەی ڕێكەوتنی سەدەوە ئەم پرۆژەی هێڵی شەمەندەفەرە گرنكیەكی زۆری پێدەدرێت، چونكە تاكە ڕێگایە بتوانێت ئیسرائیل بە وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامیەوە ببەستێتەوەو هۆكارێكیشە بۆ ئاسایكردنەوەی پەیوەندیە سیاسی و ئابوری و بازرگانیەكانیان.

،،

پێچه‌وانه‌ی زۆربه‌ی گه‌ل و نه‌ته‌وه‌كانی تر، قه‌واره‌ی جوله‌كه‌ خه‌ون و ویسته‌كانیان هه‌مووی هێناوته‌دی و به‌رجه‌سته‌یان كردووه‌، له‌سه‌ر  ئه‌رزی واقیع.

 

 بەڵام بۆ ئیسرائیلیەكان پرۆژەكە گرنگیەكی زۆر زیاترى هه‌یە لە ڕوانگەی ستراتیژیەوە، چونكە هەنگاوی یەكەم و دەستپێك دەبێت بۆ بەدیهێنانی خەونی دەوڵەتی ئیسرائیلی گەورە كە ناوچەو وڵاتانی نێوان ڕوباری فورات و نیل سنورەكەیەتی.

 

 

 

 ڕەنگە بەلای زۆرینەمانەوە بنیاتنانی دەوڵەتێكی لەو شێوە بۆ ئیسرائیل خەیاڵ و خەون بێت، بەڵام جولەكەكان ( هرتزلی) بەوەناسراون هەمیشە خەونەكانیان كردوە بە ڕاستی بەپلان و ستراتیژ و ئارامگرتن.

 بۆنمونە دوای ٣١ساڵ لە وەعدی بەلفۆر ئیسرائیلیان دامەزراند و دوای ٧٠ساڵ قودسیان گێڕایەوە بۆ سەر ئیسرائیل، ئەوەی بۆ ئەوان گرنگە بە دیهێنانی ئامانجە گرنگ نییە چۆن و بۆچی و كێ بە دیدەهێنێت، ئه‌وان نەوە دوای نەوە لە پیناو ئامانجەكانیاندا تێدەكۆشن.

 

author photo

لێكۆڵەر لە ناوەندی ئیمارات بۆ لێكۆڵینەوەی ستراتیژی