دیار غه‌ریب له‌زارى هاوڕێیه‌كییه‌وه‌

  دیار غه‌ریب له‌زارى هاوڕێیه‌كییه‌وه‌

1261 خوێندراوەتەوە

 دیبلۆماتیک مەگەزین یەکێک لەهاوڕێ نزیکەکانی دیار غه‌ریب دەدوێنێت، ئه‌و یەکێکە لەو کەسانەی هاوڕێی گه‌ڕه‌ك‌و لاوێتی‌و قۆناغى زانكۆى دیار غه‌ریب بووه‌.

 

،،

له‌م چاوپێكه‌وتنه‌ی دیپلۆماتیك مه‌گه‌زین له‌گه‌ڵ یه‌كێك له‌هاوڕێكانی دیار غه‌ریب به‌ئامانجیده‌رخستنی ژیانه‌ شاراوه‌كه‌ی پشت ئه‌و كه‌سایه‌تییه‌ ده‌ربخات و ڕۆڵ و كاریگه‌ری ناوبراو بۆ خوێنه‌رانی زیاتر ده‌ربخات.

 

ئه‌و هاوڕێیه‌ى دیار غه‌ریب، سه‌باره‌ت به‌ سه‌رده‌مى گه‌نجێتى‌ دیار غه‌ریب‌و چۆنیه‌تى ئاشنابوونى به‌ ئۆجه‌لان‌و پارتى كرێكارانى كوردستان بۆ دیبلۆماتیك دوا.

    

ئه‌و هاوڕێیه‌ى دیار غه‌ریب، كه‌ ده‌نگ‌و گفتوگۆكه‌ى لاى دیبلۆماتیك پارێزراوه‌و پێیخۆشنه‌بوو ناوى بنووسرێت، لە سەرەتای دیدارەکەوە، سه‌باره‌ت به‌ كه‌سایه‌تى‌و سەردەمی گەنجى دیار غه‌ریب وتى:" ئێمە لەگەڕەکی بەختیاری شاری سلێمانی لەساڵی 1990وە بووین بە برادەرو هاوڕێی یەک.

 دیار کوڕێکی کەم دوو،  بێدەنگ بوو، زۆر حەزی بە نوکتەو پێکەنین نەبوو، جددی بوو، دڵساف و بێ کینە بوو، وە کوڕێکی زیرەکیش بوو، زۆر کەسێکی ڕەوشت بەرزبوو کە ڕەنگدانەوەی پەروەردەی خێزانێکی کورد پەروەربوو.

 

 

 

   لە ڕاپەڕینەمەزنەکەی ساڵی1990 برایەکی  لەکەرکوک لە شەڕی چیمەندا شەهید دەبێت و ئەو کارەساتە بەتەواوی کاریگەری لە سەر کەسایەتی ئەو دادەنێت".

 

سەبارەت به‌ ئاشنابوونى به‌ فیكره‌ى ئۆجه‌لان‌و په‌كه‌كه‌، ئه‌و هاوڕێیه‌ى دیار غه‌ریب وتى: چیرۆکی یەکەم ئاشنایەتی هەڤاڵ هەڵمەت بە فکرەی عەبدوڵا ئۆجەلان به‌مجۆره‌ بوو.

  لە ڕاستیدا ئەدەبیات و بڵاوکراوەکانی ئەوکاتە کە لە باشور دەرئەچوون هۆکارێکی سەرەکی بوون بۆ ئاشنا بوون بە ئایدۆلۆژیای پەکەکەو ئێمەش کۆمەڵێ هاوڕێبووین خولیای  شتی تازە بووین و خوێنەری باشیش بووین.

 

 

 

  داستانی ژیانەوەی ئاپۆ یەکەم کتێب بوو کە بە یەکەوە خوێندمانەوەو زۆر کاری تێکردین، پاشان ڕۆژنامەی " وڵات"ی ئەوکات کەبە بەردەوامی دەمانخوێندەوە،  ئەوەی ڕاستیبێت نوسینەکانیتری ئاپۆ کاریگەری تەواوی هەبوو لە سەرمان لە سەردەمی دوای زانکۆدا، سەرەتا منیش سەرسامی ئەو فکرەیە بووم، بەڵام بە ئەندازەی دیار نا.

  چونکە بیری ئایدیالیزم زۆر زاڵتر بوو بە سەرمندا، بۆیە وردە وردە من دوور ئەکەوتمەوەو ئەو قوڵتر دەبۆوە لە فەلسەفەی ئاپۆچی، ئەمەو هەر لە کاتانەدا ڕێکخراوەکانی پەکەکە وەکو بنکەی میزۆپۆتامیا لە سلێمانی کاریگەری زۆری هەبوو لە سەری".

هاوڕێکەی دیار غەریب دەڵیت:" به‌ڵام لەزانکۆ بەهیچ شێوەیەک باسی ئەو مەسەلانەی نەدەکردو من وەک خۆشم هیچ هەستم بەوە نەدەکرد کە بۆچوونی پەکەکەی هەبێ، ئەوکاتەی کەرۆیشتیش زۆرم پێ سەیربوو، چونکە بۆ تاکە دەقەیەکیش هیچ باسی ئەو بابەتەی نەکردووە لەلای من، کە بڕیاری چونە ناو ڕیزەکانی پەکەکەی دابێت".

 

 

 

 

ده‌رباره‌ى ئه‌وه‌ى كه‌ دەگوترێت دیار غه‌ریب، خۆشەویستی هەبووەو کاتێک دەچێت بۆ قەندیل وازی لێ دەهێنێ، هاوڕێكه‌ى ده‌ڵێت:"حەز دەکەم لەم سایتەی بەڕێزتانەوە حەقیقەتی ئەم ڕووداوە باس بکەم‌و وەک ئەمانەتێک  بیڵێم.

  ئەویش ئەوەیە، بەڵێ ڕاستە دیار کچێکی خۆش دەویست لە زانکۆی سەلاحەدین وەک زۆربەی گەنجانی زانکۆ و ماوەیەکیش پەیوەندییان بەیەکەوە هەبوو، کچەکەش خەڵکی کۆیە بوو لە هەولێر نیشتەجێ بوون.

 بەڵام ئەوەی کەڕاست نییە ئەوەیە کە دەڵێن کاتێک دیار دەچێتە شاخ وازی لێدێنێ،  ئەمە ڕاست نییە بەڵکو زۆر پێش ئەوە دیار وازی لەو کچە هێنا، بەهۆی باری خێزانی هەردوولاوە، دواتر " دیار" بوو بە مامۆستا لە یەکێک لە گوندەکانی قەره‌داغ، ئەو چیرۆکە ڕاست نییە  ئەوەندەی من کەزۆر نزیکی بووم شتێکی وانەبووە بەڵکو ڕاستییەکەی ئەوەیە کەباسم کرد.

 

،،

كاتێك دیار له‌به‌ر خۆشه‌ویستی خۆی بۆنیشتیمان بڕیاری دا په‌یوه‌ندی به‌قه‌ندیله‌وه‌ بكات، زۆر كه‌س له‌ هاوڕێ و كه‌س و كاری هه‌وڵیان دا دیار له‌و بڕیاره‌ پاشگه‌زبكه‌نه‌وه‌.

 

ئەو وتیشی:" دیار کەسێکی خۆشوویست لە هەمان کۆلێژ بەیەکەوەبوون، بەڵام نەگونجا بەیەک بگەن، ئەو ڕۆژانەی دیار کەوتبووە ناو داوی  عەشقەوە  بەردەوام شیعرەکانی فەرەیدون بەرزنجی و گۆرانییەکانی کەمال محه‌مه‌دی ئەوتەوە، بەڵێ ئەو لەسەرەتاوە عاشق بوو وەک دیار، بەڵام دواتر عەشقی ئەو زۆر گەورەتر بوو.

  ئەو بوو بە هەڵمەتی عاشق،، عاشقی وڵات، ئەو ئامادە بوو واز لە هەموو خۆشی یەکانی دنیا بێنێت لە پێناوی وڵات و بیروباوەڕەکەیدا، ڕەنگە لەم زەمەنەی کە ئێمەی تێداین و بەهاکانی مرۆڤ داڕماون و وێران بوون، باوەڕ نەکەیت کە هێشتا کەسانێک هەن بە باوەڕەوە ژیان دەکەن لە نموونەی هەڵمەت".

 

 کاتێک دیار غه‌ریب  دەچێتە قه‌ندیل‌و بڕیار ئەدات کە ببێت بەپەکەکە، ئه‌م هاوڕێیه‌ى هه‌وڵ ده‌دات كه‌ڕازی بکات‌و بیگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ سلێمانى، ده‌رباره‌ى ئه‌م چیرۆكه‌ هاوڕێكه‌ى دیار غه‌ریب ده‌ڵێت:" ئەم پرسیارە ئەمباتەوە بۆ 23 ساڵ پێش ئێستە، چیرۆکەکە دوورودرێژە، حەزدەکەم بە کورتی باسی بکەم..

 

  

 

 لەسەره‌تاوە کاتێک ئەوەم بیست کە دیار چۆتە دەرەوەو پاشانیش لە بیقاع و لەسەردەستی ئۆجەلان پەروەردە وەرئەگرێت و ئەگەڕێتەوە سلیمانی،، ئەوکات لە ڕێگەی باوکی ڕەحمەتییەوە زانیم کە لە " بۆتێ" یە، بۆتێش سەربازگەی ئەوکاتەی پەکەکەبوو، بڕیارم دا بچم بۆلای و قسەی لەگەڵ بکەم تاوەکو قەناعەتی پێبکەم بگەڕێتەوە.

  دەمەو ئێوارە گەیشتمە بۆتێ و دوو گەریلای لاوازو ماندووم بینی کە هەر بەتەماشاکردنی چاویان دنیایەک چیرۆکی پڕ ئازارو مەینەتیت دەخوێندەوە. پاش سڵاو وتم هاتووم بۆ لای هەڤاڵ هەڵمەت.

   دەمەوێت هەڤاڵ هەڵمەت ببینم، وتیان زۆر باشە دانیشە ئەو لە سەر چیایە و شەو دێتە خوارێ، دنیا تەواو تاریک بوو، فەرموویان لێکردم کە برۆین، سەعاتێک زیاتر بە پێ ڕۆیشتین بە ناو شیو و دۆڵ و درەختە چڕەکاندا کە تەنها دەنگی پێی ئێمە دەهات.

 

 

 

 گەیشتینە ژوورێکی قوڕی قەراغ چەمێک، وتیان لێرە دانیشەو چاوەڕوان بە هەڤاڵ هەڵمەت کەمێکیتر دێت، تیشکی لایتێک بەدەرکەوت کە بەرەو ڕوومان دەهات، بەڵێ ئەو بوو دیار لەگەڵ دوو هاوڕێی تری گەریلا دەرکەوت، زۆر گۆڕابوو، دوای خواردنی شۆربایەکی نیسک کە نەمزانی چۆن و لە کوێ ئامادەکرا، گفتوگۆی سیاسی دەستی پێکرد.

  بەردەوام و بێپسان قسەیان دەکرد، وەک ئەوەی گەریلایەکی تازە پەروەردە بکەن، منیش تەنها گوێم گرتبوو، چونکە ئامانجی من لەو چوونە تەواو پێچەوانەی خواستی  ئەوان بوو،  شەو درەنگی کردو من وتم دەخەوم، چونکە بەیانی دەبێت بڕۆمەوە".

ئه‌و درێژە به‌ چیرۆكه‌كه‌  ئەدات‌و دەڵێت:" هەڤاڵەکانی هاوڕێی دیار لەنیوەشەودا خەویان لێکەوت، زۆر بە هێواشی و بە چرپە پێموت(دیار من هاتووم پێت بڵێم کە ئەبێت واز لەم کارەت بێنیت و بگەڕێیتەوە، ئەم ڕێگەیەی تۆ هەڵتب ژاردووە زۆر مەترسیدارەو تیا دەچیت).

بە تۆنێکی گاڵتە ئامێزەوەو بە هێواشی وتی من ئێستە ناوم هەڵمەتەو ئەگەر بۆ ئەوە هاتوویت بۆلام بەیانی زوو بگەڕێرەوە، تۆ لێرە میوانیت‌و ئەبێت ڕێزت لێبگرین".

 

دیار غه‌ریب

 

 

هاوڕێکەی دەڵێت:" ئەو کاتە زانیم کە دیار، قەندیل بە ماڵی خۆی دەزانێت، بۆشم دەرکەوت کە خاڵی گەڕانەوە لای ئەو هیچ مانایەکی نییە".

 

به‌ وته‌ى ئه‌و هاوڕێیه‌ى، هەڵمەت زۆر هەوڵی ئەدا کە ئه‌و و هاوڕێکانی قەناعەت بەو فیکرەیە بێنن، دەڵێت:" کاتێک کە ئەگەڕایەوە بۆ سلێمانی ئەهات بۆ لام و هێشتا هیوا بڕاو نەبوو، ئەیویست من و هەموو هەوڕێکانیتری بکات بە هەڵمەت،، بەڵام کەسمان گرنگیمان پێنەدا وەک ئەوەی پێویست بوو.

  ئا خر ئێمە هەر یەکێکمان سەرقاڵی ژیانێکی بچکۆلانەو ئامانجی بچکۆلەمان هەبوو، وەک بوونی ماڵێک، منداڵێک، کارێک، یان دۆزینەوەی ڕێگایەک بۆ دەرباز بوون لەو جەهەنەمەی کە پێی دەڵێن نیشتیمان، کەچی ئەو هێشتا نیشتیمان هەموو شتێک بوو لەلای، دایکی بوو، باوکی بوو، منداڵەکانی بوو، کارەکەی بوو.

 منیش بەردەوام ئەم وت کاکە ئەم کارە زۆرسەختەو واز بێنە ڕێگەتان زۆر سەختەو خیانەتیش وەک مۆتەکە بە دواتانەوەیە و بگەڕێرەوە، ئەویش  ئەیوت  خۆشترین کاتی ژیانم ئەو کاتانەیە کە لەگەڵ دێهاتییە ماندووەکانی بناری قەندیلدا بەسەری ئەبەم، ئەمجارە لەبەرخۆیەوە گۆرانی ئەحمەد کایاو شیعرەکانی شێرکۆ بێکەسی ئەوتەوە.

 

،،

هه‌ڤاڵ دیار زمانی توركی شاره‌زابوو،! چونكه‌ ئه‌وپێی وابوو بۆ ئه‌وه‌ی وه‌ڵامی دوژمن بده‌ینه‌وه‌، پێویسته‌ له‌زمانه‌كه‌یان  تێبگه‌ین و به‌زمانی خۆیان وه‌ڵامیان بده‌ینه‌وه‌.

 

 

لەبیرمە جارێک گۆرانییەکی کایای ئەوتەوە بە تورکی (ئاه...خۆزگە بمتوانیایە بیدەم بە هەر دایکێک کە دڵ لەسەر دەست ڕادەکا..وڵاتێک بە دیاری)، وتم فێری تورکیش بوویت؟ وتی ئەبێت زمانی دوژمنیش فێربیت"!

 

سه‌باره‌ت به‌ بیستنى شه‌هیبوونى دیار غه‌ریب هاوڕێكه‌ى ده‌ڵێت:" هه‌واڵه‌ دڵتەزێن بوو بۆ من، هەواڵێکی جەرگبڕ بوو، ناخۆشییەک کە تەسەوری ناکەیت، تەنانەت نەشم توانی بچمە پرسەکەیەوە،   ئەو کەسێکی زۆر گەورەبوو، وە بۆدواجار ئێمەی بەجێی هێشت بەلام ئەوەشمان بیر نەچێت هەڤاڵ هەڵمەت بەجەستە نەماوە.

 

 

  بەڵام یادگاریەکانی بۆ هەتا هەتایە لەناو دڵماندا دەمێنێتەوەو هەمیشە ناوی بەبەرزی دەمێنێتەوە لەمێژوو، زۆر مرۆڤ هەن بوونیان پێویستە وەک دیار، وە زۆر مرۆڤیتر هەن خۆزگە دەخوازی کە هەر نەبوونایەو لەبار چونایە لە نمونەی ئەو سیخوڕو بەکرێگیراوانەی کە هاوکار بوون لە شه‌هیدکردنیدا.

  ئه‌و بە بەرزی ژیاو لە لوتکەدا ئاوابوو، لێمان ببورە کە لە سەرەتاو نیوەی ڕێدا جێمان هێشتی، ئاخر کاری مەزن کەسی مەزنی ئەوێت.ئه‌گەر تۆمەزن نەبویتایە لە ژوورە تاریکەکانی ئەنقەرەو و تۆڕی خیانەتی ناوخۆوە نە ئەکرایتە ئامانج".

 

دیار غه‌ریب

ساڵی 1973 لە ناحیەی سێوسێنانی سەر بە قەزای قەرەداغ لە پارێزگای سلێمانی لە دایكبووە.

ـ نازناوی هەڵمەت دیار بووە.

- كۆلێژی زانستەكان - بەشی فیزیای زانكۆى سه‌لاحه‌دینى تەواو كردووە.

- ساڵی 1992 پەیوەندی بە پارتی كرێكارانی كوردستان ـ پەكەكە كردووە .

- ساڵی 2008  بووەتە سەرۆكی پارتی چارەسەری دیموكراتی كوردستان، كە بە باڵی پەكەكە لە باشوری كوردستان دەناسرا.

- ئەندامی كۆنسەی سەرۆكایەتیی كۆما جڤاكێن كوردستان ـ كەجەكە بوو.

- ڕۆژى 5- 7- 2019، له‌ هێرشێكى سووپاى توركیادا بریندار ده‌بێت‌و دووڕۆژ دواتر هه‌واڵى شه‌هیدبوونى ڕاده‌گه‌یه‌نرێت.

 

author photo

ڕۆژنامەنوس