د. فایه‌ق گوڵپى بۆ دیبلۆماتیك: ئەگەر پەکەکە لە قەندیل نەمێنێ، کۆڵەکەیەکی بنەڕەتی  ئاسایشی هەرێمی کوردستان دەڕمێ

لێدانی شۆڕشەکانی پارچەکانیتری کوردستان، سیاسەتێکی بەردەوامی دەسەڵاتدارانی باشوری کوردستانە

د. فایه‌ق گوڵپى بۆ دیبلۆماتیك: ئەگەر پەکەکە لە قەندیل نەمێنێ، کۆڵەکەیەکی بنەڕەتی  ئاسایشی هەرێمی کوردستان دەڕمێ

1517 خوێندراوەتەوە

له‌م دیداره‌ تایبه‌ته‌دا له‌گه‌ڵ " دیبلۆماتیك مه‌گه‌زین"، دكتۆر فایه‌ق گوڵپى، كه‌سایه‌تى سیاسى نزیك له‌ په‌كه‌كه‌ ده‌ڵێت": کێشەی کورد لەباکوری کوردستان هەر دەبێت لەڕێگەی ئاشتییه‌وە چارەسەر بکرێ‌و ستراتیجی کەجەکەش لەم کاتەدا چارەسەری ئاشتیانەی کێشەی کوردە  به‌  ئاشتى نەک بەشەڕ، لەو باوەڕەدام دەرفەتێک هەیە بۆچارەسەری ئاشتیانەی کێشەی کورد، ئەگەر بێت‌و جارێکیتر پڕۆسەی ئاشتی دەست پێبکاتەوە پەیوەندی نێوان ئاک پارتی‌و هەدەپە و (پ ک ک) باش ببێت بۆ هەموو لایەک سودی هەیە".

،،

یەكێك لەو خاڵە نەرێنی و كوشندانەی كەلە پارتە سیاسییەكانی  ئێستای كوردستاندا هەبووە و هەیە، دژایەتی و لەمپەڕ دروستكردن بووە بۆ بزوتنەوە و جوڵەی سیاسییە كوردییەكان لەپارچەكانی دیكەی كوردستانی گەورە بووە.

 

 

دكتۆر فایه‌ق گوڵپى ده‌شڵێت:" یەکێک لەسیاسەتە خراپەکانی هێزە سیاسەکانی باشوری کوردستان چ ئەوکاتەی کە تەنها حیزب بوون و هێزی چەکداریان هەبووە، چ ئێستا کەبوونەتە حکومەت و هێزی پێشمەرگەو دامودەزگای تریان هەیە،   لێدانی شۆرشەکانی پارچەکانی تری کورستان بووەو ئەمەش سیاسەتێکی بەردەوامی دەسەڵاتدارانی باشوری کوردستانە.

 لەساڵانی ڕابردوداو به‌تایبه‌ت دوای ڕاپەڕین چەند جارێک هێزی پێشمەرگەی هێزو لایەنە سیاسیەکانی باشوری کوردستان شان بەشانی سوپاسی تورکیا هێرشیان کردۆتە سەر گەریلاکان".

 

 

 

دیبلۆماتیک مەگەزین: لەدوای چەند ساڵێک لەگۆشەگیرکردنی ڕێبەری پارتی کرێکارانی کوردستان، پەکەکە، لەماوەیەی ڕابردوودا ڕێگەدرا کە هەم خێزانەكه‌ی‌و پارێزەرەکانی بیبینن، بەبڕوای تۆ ئەم سیاسەتە چیبوو کە ئەم چەند ساڵە عه‌بدوڵا ئۆجەلان گۆشەگیری خرایەه‌سەری؟

د. فایەق گوڵپی: عه‌بدوڵا ئۆجەلان زیندانى کرا بۆئەوەی ڕاو بۆچوونەکانی لەخەڵک داببڕن، واتە دیوارێک لەبەینی خەڵکو گەریلا و عه‌بدوڵا ئۆجەلان دروست ببێ، بەڵام ئۆجەلان توانی لەڕێگەی نامەکانیەوە لەڕێگەی کتێبەکانییەوە، لەڕێگەی پارێزەرەکانیەوە  ئەو دیوارە بشکێنێ و پەیوەندی لەنێوان خۆی و خەڵک و گەریلادا دروست بکاتەوە.

ئەم پەیوەندییە کاریگەری هەبوو لەسەر سیاسەتی پەکەکەو هەدەپەو ڕێخراوە سیاسیەکانیتر، سودی بۆکورد هەبوو، وە زیانی بۆ دەسەڵاتدارانی تورکیاو ئاک پارتی هەبوو، بۆیە لە ٢٠١٣ گۆشەگیری بەردەوامیان خستە سەر بەڕێز ئۆجەلان لەزیندانی ئیمراڵی.

  بەڵام لەماوەی ڕابردوا پاش ئەوەی حیزبی دادو گەشەپێدان گەیشتە ئەو قەناعەتەی کە گۆشەگیرییەکە ئەو ئامانجانەی کە هەیبوە بەدەستی نەهێناوە، وەپاش ئەوەی گەلی کورد لەتورکیاو لەئەوروپاو وە لەشوێنەکانیتر هەڵمەتێکی مانگرتن لەخواردن تا مردنیان بۆ نەهێشتنی گۆشەگیری سەر ئۆجەلانیان دەست پێکردو فشارێکی زۆریان خستەسەر حکومەتی تورکیا، حکومەتی تورکیا ناچار بوو گۆشەگیری لەسەر بەڕێز ئۆجەلان هەڵبگرێ.

 

 

 

 

دیبلۆماتیک مەگەزین: لە تازەترین پەیامی ئۆجەلانلەسەروبەندی هەڵبژاردنەکانی شارەوانی ئەستەمبوڵدا داوایکرد کورد بێ لایەنی خۆی بپارێزێت، بەشێک لەچاودێران دەڵێن ئەم پەیامە لە سودی ئۆردوگان بوو، ئایە تا چەند ئەم قسەیە ڕاستە؟

 

د. فایەق گوڵپی: له‌به‌ر ئه‌وه‌ى عەبدوڵا ئوجه‌لان  له‌ زینداندایە، مرۆڤ گومان دەکات ئایە ئەوە پەیامی خۆی بووە، یان ئەوە دروستکراوی پارتی دادو گەشەو ڕاگەیاندنەکانی سەر بەپارتی دادوگەشەبووە، لەبەرئەوەی لەوکاتەدا هەدەپە نوێنەرایەتی کوردو ئازادیخوازانی تورکیای دەکردو هاوپەیمانی لەگەڵ جەهەپە هەبوو.

  قسەیەکی وا قازانجی ئاک پارتی تێدایە، بەڵام بەپراکتیک نە هەدەپە نە کوردەکانی ئەستەمبوڵ بەو شێوەیە هەڵسوكەوتیان نەکرد، بەردەوامبوون لەسەر هاوپەیمانی خۆیان لەگەڵ جەهەپە، سەلاحەدین دەمیرتاش لەزیندانەوە داوای لەخەڵک کرد کە ئەمجارەش دەنگ بۆجەهەپە بدەن، لەبەر ئەوە تۆ ناتوانی بڵێی ڕەئی ئۆجەلانیش بەونامەیە بووە کە بێلایەن بن.

 

 

 

  مەبەست بێلایەنی چییە واتە ئیلتیزام نەکەن بەو هاوپەیمانییەی لەگەڵ جەهەپە هەیانە، ئەگەر بهاتایە کوردەکانی ئەستەمبوڵ ئیلتیزامیان بەو رێکەوتنەوە نەکردایە کە لەگەڵ جەهەپە هەیانبوو.

  ئەو قسەیەی عەبدوڵا ئۆجه‌لان بەقازانجی ئەردۆگان دەشکایەوە، بەڵام لەپراکتیکدا وا دەرنەچوو، کوردەکانی ئەستەمبوڵ جارێکیتر دەنگیان دایەوە بە نوێنەرەکەی جەهەپە.

 

دیبلۆماتیک مەگەزین: لەهەڵبژاردنەکانی ئەستەمبوڵ حیزبی دادو گەشەپێدان توشی شکستێکی گەورە هات، بەبڕوای تۆ هۆکاری ئەم شکستە چیبوو؟

د. فایەق گوڵپی: کاتی خۆی کە حیزبی دادو گەشەپێدان دروست بوو و حوکمی گرتەدەست، حسابی ئەوەی بۆکرا کە ببێتە حیزبێکی ئیسلامی ئیسلاحی، بۆیە پشتیوانی نێودەوڵەتی و جەماوەری و نێوخۆیشی هەبوو، بەڵام ئێستا ئەو حیزبی دادو گەشەپێدانەی ڕابوردو نییە.

 ئێستا بۆتە حیزبێکی توندڕەی نەتەوە پەرست، سیاسەتی نادیموکراتی پەیڕەو دەکات، بۆنمونە پەیوەندی لەگەڵ بزوتنەوەی فەتحوڵلا  گولەن زۆر خراپە، پەیوەندی لەگەڵ کوردا ئەوەیە دەیبینیین، پەیوەندی لەگەڵ وڵاتانی پەیمانی ناتۆدا تا دێت بەرەو خراپی ده‌روات.

 

 

 

 پەلاماری سوریای داوەو داگیری دەکات، خەریکی داگیرکارییە لەعێراقدا، خەریکی داگیرکاریە لەلیبیا، ئەمە وایکردووە بەهای لیرەی تورکی زۆر زۆر دابەزێت.

 

 ئەردۆگان خۆی هاوار دەکات کە ژمارەی زیندانییەکان لەتورکیادا زیاد دەکەم، هاوار دەکات دەڵێت ئەگەر پەڕلەمان یاسای لەسێدارەدان دارێژێتەوە ئیمزای دەکەم، ئەمانە وایکردوە کەخەڵکی تورکیا چیتر بڕوایان بە ئەردۆگان و ئاک پارتی نەمێنێ.

  بۆیە لە هەڵبژاردنی شارەوانیەکانی ئەمساڵدا ئەکپارتی لەشارە گەورەکان شکستی هێنا، وە بەبڕوای من لەهەڵبژاردنی ئایندەشدا لەشارو لەگوندە بچوکەکانیش شکست دەهێنێ.

 

دیبلۆماتیک مەگەزین: خەباتی چەکداری لەکوردستانی باکور بەکوێ دەگات؟ ئایە پڕۆسەی ئاشتی لەباکور گەیشتۆتە بنبەست یان دەتوانرێ ئەو پرۆسەیە کاری بۆبکرێتەوە بەتایبەتی لەتازەترین  پەیامی ئۆجەلان کە بەڕوونی باسی پڕۆسەی ئاشتی دەکرد؟

 

د. فایەق گوڵپی: کاتی خۆی کەپارتی کرێکارانی کوردستان دروستبووە لەساڵی ١٩٧٨ خەباتی چەکداری دەست پێنەکردووە، لەساڵی ١٩٨٣ خەباتی چەکداری دەست پێدەکات، لە ٧٨ بۆ ٨٣ لەو نێوانەدا، داوای چارەسەرکردنی کێشەی کوردی کردووە بە ئاشتی، لە دوای نەوەدەکانیشەوە.

 

 

 

  زۆربەی کات بەتایبەتی ١-٩ هەمووساڵێکدا کەڕۆژی ئاشتی جیهانییە ئۆجەلان ئاگربەستی راگەیاندوەو داوای چارەسەی ئاشتیانەی کێشەی کوردی کردووە، وە ئامادەبووە خەباتی چەکداری ڕابگرێ، هەندێکجار حکومەتەکانی تورکیا وەڵامیان داوەتەوە، بەڵام وەڵامدانەوەکان تاکتیکی بوون، یان لە ژێر فشاردا نەیانتوانیوە ئەو ئاشتییە بکەن.

لەو باوەڕەدام کێشەی کورد لەباکوری کوردستان هەر دەبێت لەڕێگەی ئاشتییه‌وە چارەسەر بکرێ، ستراتیجی کەجەکە یان پەکەکە لەم کاتەشدا چارەسەری ئاشتیانەی کێشەی کوردە نەک بەشەر چارەسەر بکرێ، وە هێزی گەریلا بۆپاراستنی ڕەوایە.

لەدواین وتاری جەمیل بایک کە لە واشنت پۆست بڵاو بۆتەوە، دیسان لەو ڕۆژنامەیە باسی چارسەری ئاشتیانەی کێشەی کورد دەکات. بۆیە من لەو باوەڕە دام کە دەرفەتێک هەیە بۆچارەسەری ئاشتیانەی کێشەی کورد.

  حیزبی ئاک پارتی دەبێت ئەوە بزانی یەکێک لەو کێشانەی کەڕووبەڕووی بۆتەوە کێشەی کوردە کە ئامادە نییە دانیپیدابنێت و بە شێوەیەکی دیموکراتیانە چارەسەری بکات، ئەگەر بێت و جارێکیتر پڕۆسەی ئاشتی دەست پێبکاتەوە پەیوەندی نێوان ئاک پارتی و هەدەپە و پ ک ک باش ببیت بۆ هەمو لایەک سودی هەیە.

 

 

 

دیبلۆماتیک مەگەزین: لە چەند ڕۆژەی ڕابردودا لەلایەن تورکیاوە بۆمبارانی کۆمەڵێک ناوچەی سنوری باشوری کوردستان کراو بەو هۆیەوە یەکێک لە سەرکردەکانی کەجەکە شەهید بوو ئەم ڕووداوە لەڕوانەگەی ئێوە وە چی لێ دەخوێندرێتەوە؟

 

د. فایەق گوڵپی: پێش ئەوەی ئەکەپە حزبی دەسەڵاتداری  تورکیا بێت، بڕیارێکی دەوڵەتی تورکیا هەیە کە ئەبێت ئەوەی دامەزرێنەری پەکەکەیە بکوژرێت. چەندین هەوڵداراوە بۆ کوشتنی دامەزرێنەرانی پ ک ک.

  بۆنمونە ساکینە جانسس کەشەهید کرا لەگەڵ دووهەڤاڵیدا لەچوارچێوەی ئەو سیاسەتەی تورکیادا بووە، چەندج ارێکیش هەوڵدراوە  جەمیل بایک تیرۆر بکەن.

 چونکە یەكێکە لەدامەزرێنەرەکانی پەکەکە. شەهیدکردنی هەڤاڵ دیار غەریبیش لەچوارچێوەی سیاسەتی ئاک پارتیدایە، یان دەوڵەتی تورکیادایە، کە دەیەوێت سەرکردەکانی ک ج ک بکوژێت.

،،
هاوكاری و بەدەمەوەهاتنی بەرپرسانی هەرێمی كوردستان بۆخواستی توركیا و لەهەمانكاتدا دەستگیرۆی كردنیان لە جێبەجێكردنی پلانە سەربازی و سیاسییەكانی ئەو وڵاتە لەهەرێم و ناوچەكە، بۆتەهۆی شەهید كردنی چەندین سەركردەی پەكەكە. 

 

ئەو پەیوەندییەی سوپای تورکیا لەگەڵ دەسەڵاتدارانی باشوری کوردستان هەیەتی، یارمەتی دەرە بۆ ئەوەی لەڕێگەی فڕۆکەوە بەئامانجەکانی بگات، لەڕێگەی فڕۆکەوە هەوڵی تیرۆرکردنی سەرکردەکانی پەکەکە بدات، ئەمەی شەهید دیار غەریبیش لەچوارچێوەی ئەوسیاسەتەی تورکیادابوو کەبەداخەوە ئەنجامیدا.

  هیوادارین خەڵکی کوردستان لەو سیاسەتەی دەوڵەتی تورک تێبگات، بەس دەبێت تورکیاش ئەوە تێبگات کە بەشەهیدکردنی سەرکردەیەک خەڵکی کورد زیاتر لەو توڕەدەبێت، پەکەکە زیاتر بەهێز دەبێت.

 چونکە پەکەکە سیستەمێکی هەیە سیستەمی دروستکردنی مرۆڤە، هەمووڕۆژێک کادرێک سەرکردەیەک دروست دەکات، دیار غەریب شەهید دەبێت لەشوێنی دیار غەریب دەیان سەدان کەس دەچنە سەنگەرەکانی بەرگری و بەرخۆدانەوە.

 

 

 

 

دیبلۆماتیک مەگەزین: پەکەکە دەڵێت تۆڵە دەکەینەوە لەو کەسانەی کە بوونە هۆی شەهید بوونی هەڤاڵ دیار غەریب، ئایە پەکەکە کارێکی دروست دەکات یاخود دەبێت بۆ ئه‌م ڕووداوه‌ لێكۆڵنه‌وه‌ى زیاترو وردتر بكرێت؟

د. فایەق گوڵپی: ئەوەی کەشەهید دیار غەریبی شەهید کردوە، دەوڵەتی تورکیایە، هێزی ئاسمانی دەوڵەتی تورکیایە، دەبێت ئاڕاستەی یەکەمی تۆڵەکردنەوە ڕووبەڕووی هێزە ئاسمانیەکانی دەوڵەتی تورکیا بێتەوە.

  ئەو فڕۆکەوانانەی کەڕۆژانە بۆردومان دەکەن لەکوێن؟ لەئەنقەرەن، لەئەستەمبوڵن، لەشارەکانی تری تورکیان، دەبێت ئەوانە بکرێنە ئامانج، چونکە ئەمانە کردەوەی تیرۆری ئەنجام ئەدەن.

 ئەوانەی کەهاوکاریان دەکەن یان جاسوسی ڕاستەوخۆی تورکیان، یان هەواڵگری  حیزبە سیاسیەکانن هاوکاریان دەکەن، ئەمە مەسەلەیەکە لێکۆڵینەوەی دەوێت، لەهەموودنیادا کەسێک ببێتە سیخوڕی داگیرکەرو دەوڵەتانی دوژمن، سزائەدرێت ئەوکەسانەی سیخوریان کردووە تاوانبار و خۆفرۆشن و دەبێت سزای گەل وەربگرن.

 

 

 

 

دیبلۆماتیک مەگەزین: هەڵوێستی حکومەتی هەرێم‌و  دەسەڵاتی باشوور چۆن هەڵدەسەنگێنن بەرانبەر هێرش و پەلامارەکانی ئه‌م دواییەی تورکیا؟

 

د. فایەق گوڵپی: یەکێک لەسیاسەتە خراپەکانی هێزە سیاسەکانی باشوری کوردستان چ ئەوکاتەی کە تەنها حیزب بوون و هێزی چەکداریان هەبووە، چ ئێستا کەبوونەتە حکومەت و هێزی پێشمەرگەو دامودەزگای تریان هەیە، لێدانی شۆرشەکانی پارچەکانی تری کورستان بووە، ئەمە سیاسەتێکی بەردەوامی دەسەڵاتدارانی باشوری کوردستانە.

زۆر هەوڵیاندا ئەوەی بەسەر ڕۆژهەڵاتی کوردستانیان هێنا بەسەر باکوری کوردستانیشدا بیهێنن، بەڵام دەرەقەتی پەکەکە نەهاتن. لەساڵانی ڕابوردودا دوای ڕاپەڕین چەند جارێک هێزی پێشمەرگەی هێزو لایەنە سیاسیەکانی باشوری کوردستان شان بەشانی سوپاسی تورکیا هێرشیان کردۆتە سەر گەریلاکان، بەلام ئەنجامێکی وایان بەدەست نەهێناوە.

 بەبڕوای من ئەمجارەش ڕێکەوتنیان لەگەڵ تورکیادا کردووە ئێستا دیار نییە شەڕی سوپای تورکیاو پێشمەرگەیە پێکەوە دژی گەریلا دەیکەن یان نا، ئەوەی تاکو ئێستا دەرئەکەوێت بۆردومانی فڕۆکە جەنگیەکانی تورکیایە لەگەڵ زانیاری لایەنە بەرپرسەکانی هەرێمی کوردستان یان بۆ ئیستیخباراتی تورکیا.

 

 

 

،،

دوای بێهیوابوونی بەشێك لەچالاكوانانی مەدەنی لە بەرهەڵستیكردنی حكومەت و لێپرسراوانی حكومەتی هەرێمی كوردستان، لەلەشكركێشی سوپای توركیا بۆ سەرخاكی باشووری كوردستان، ئەو چالاكوانانە بەناچاری  ئێستا ڕویان لەحكومەت و پەرلەمانی عێراق ناوە بۆ ئەوەی لەو ڕێگەیەوە خاكی هەرێمی كوردستان لەدەستی سوپای توركی پارێزراوبێ، هەرچەندە ئەوانیش لەئاست پێویستانین.

 

 

  بێدەنگی حزبەکان  و دەسەڵات بەرامبەر ئەو دەستدرێژیانەی کەتورکیا دەیکات بەرامبەر  هەرێمی کوردستان، تاوانێکی تری دەسەڵاتی باشوری کوردستانە، هەرکەسێک دەنگی لێوەبێ ئەمان سەرکوتی دەکەن، کۆمەڵێک رۆشنبیری کەسایەتی داوایان لە پەرلەمان و حکومەت کردووە بێدەنگی بشکێنن.

  داواکاریان داوەتە پەڕلەمانی هەرێمی کورستان و پەڕلەمانی عێراق کە نوێنەری کوردی تێدایە بۆئەوەی لەپەڕلەمان ئەم دەستدرێژیانەی تورکیا سنورێکی بۆدیاری بکرێ، بەڵام هیچ دەنگێکی نییە هیچ ڕەنگێکی نییە، بێجگە لەوە ئێمە دەزانین کە سەرۆککۆماری عێراق بەرپرسی سیادەی عێراقەو کوردە.

  بەڵام بەرامبەر ئەودەستدرێژیانەی تورکیا چ هێرشی کردۆتە سەر خاکی عێراق چ هێرشی کردۆتە سەر هەرێمی کوردستان هیچ دەنگێکی لێوە نایه‌ت، لەبەر ئەوە بەبڕوای من ئەمجارەڕێکەوتنێک هەیە لەنێوان بەرپرسانی هەرێم و تورکیا و عێراق، تورکیا  هەندێک ئیمتیازات بەمان بدات بەرامبەر بەوە ئەمانیش قسەکە نەکەن، تا تورکیا  پەکەکە لە قەندیل دەربکات.

 

 

 

  بەڵام ئەمە هەڵەیەکی زۆرگەورەیە ئەمە گەمژەییەکی سیاسیە، چونکە تورکیا ئەگەر هات‌و پەکەکەی لەوێ نەهێشت، خۆچٶڵی ناکات بۆ پارتی و یەکێتی. ئەو ناوچەیەی بەخوێن گرتوە، قەت ناگەڕێتەوە، ئەگەر بشگەڕێتەوە کۆمەڵێک خەڵکی سەربەخۆی دائەنێت کەخەڵکی شۆڤێنی توندڕەوی ئیسلامی بن.

  بەریان دەداتە گیانی دەسەڵات داران و دەستەکەوتەکانی ئێمە لەباشوری کوردستان، ئەگەر تورکیا لەم شەرەدا سەربکەوێت، پەکەکە زیانی بەردەکەوێت، بەڵام ئەوەی کەزیانی زۆری بەردەکەوێت، هەرێمی کوردستانە،.

 چونکە تاوەکو ئێستا قەڵای پاراستنی هەرێم، شاخەکانی کوردستان بووە، ئەگەر گەریلاکانی پەکەکە لە قەندیل، نەمێنن کۆڵەکەیەکی بنەڕەتی پاراستنی ئاسایشی هەرێمی کوردستان ئەڕمێ، ئەوکاتە شکستی زیاتر ڕووبەڕوی هەرێمی کوردستان دەبێتەوە.

 

author photo

ڕۆژنامەنوس