عەفرین، قوربانیی ڕێکەوتنی نێوان ئەردۆغان و پۆتین

دیوی پشتەوەی ڕێکەوتنی تورکیا و ڕوسیا لەسەر عەفرین

عەفرین، قوربانیی ڕێکەوتنی نێوان ئەردۆغان و پۆتین

22905 خوێندراوەتەوە

لە ٢٠ی کانونی دووەمی ٢٠١٨ وە، تورکیا ئۆپراسیۆنی سەربازیی بۆ سەر عەفرین دەستپێکردووە و تا ئێستا ٥٨ ڕۆژە بەردەوامە، ئەم هێرشە هێندەی تر بارودۆخی نا سەقامگیریی سوریای ئاڵۆزتر کرد، لەم بابەتەدا تێڕوانینی لێکۆڵەران مارک بییرینی، ڕۆبێرت فۆرد، د.موهەنەد عەلی، عومەر جەلیک) دەربارەی عەفرین و داهاتووی سوریا خراوەتە ڕوو.

بە بڕوای د.موهەنەد عەلی ( (Mohanad Hage Ali) بەڕێوەبەری ڕاگەیاندن و پەیوەندییەکان لە ناوەندی کارنیگی بۆ خۆرهەڵاتی ناوەڕاست لە بەیروت، لە ٢٠ی کانونی دووەمی ئەمساڵدا تورکیا بە هەڵکردنی گڵۆپی سەوزی ڕوسەکان هێرشی بۆ سەر عەفرین دەستپێکرد.

،،

بەڕێوەبەری ڕاگەیاندن و پەیوەندییەکان لە ناوەندی کارنیگی بۆ خۆرهەڵاتی ناوەڕاست:  هێرشی سەر عەفرین  پرۆسەیەکی ئاڵوگۆڕی خاکە، عەفرین  بە ناوچەی ئەبو زهور و بەری خۆرهەڵاتی هیڵی کۆنی ئاسنینی حیجاز لە پارێزگای حەلەب، ئەمەش لە داهاتوودا، ڕێگە دەدات بە چەکدارە سورییەکانی هاوپەیمانی تورکیا بۆ کۆنترۆڵکردن و دەستبەسەردا گرتنەوەی چەند ناوچەیەک وەک شاری تل ڕەفعەت.

 

د.موهەنەد عەلی دەڵێت، هێرشی سەر عەفرین  پرۆسەیەکی ئاڵوگۆڕی خاکە، عەفرین  بە ناوچەی ئەبو زهور و بەری خۆرهەڵاتی هیڵی کۆنی ئاسنینی حیجاز لە پارێزگای حەلەب، ئەمەش لە داهاتوودا، ڕێگە دەدات بە چەکدارە سورییەکانی هاوپەیمانی تورکیا بۆ کۆنترۆڵکردن و دەستبەسەردا گرتنەوەی چەند ناوچەیەک وەک شاری تل ڕەفعەت.

 

AFR
دەروازەی شاری عەفرین

 

 لە بەرامبەریشدا تورکیا دەبێت ملکەچ بێت بۆ هەوڵەکانی هێزەکانی حکومەتی سوریا کە ڕوسیا پشتیوانیان دەکات بۆ کۆنترۆڵکردنەوەی شارۆچکەی ئەبو زهور بنکە سەربازییە ستراتیژییەکەی لە پارێزگای ئیدلب، لەگەڵ دووبارە کۆنترۆڵکردنی بەرەی خۆرهەڵاتی هێڵی ئاسنینی حیجاز، کە لە باشورەوە لە پارێزگای حەلەب درێژ دەبێتەوە بە ئاڕاستەی دیمەشق.

 

،،

" تورکیا و ڕوسیا، وەها رێکەوتوون هەر هێزێکی سەربازیی بە تەنها بەرەنگاریی "دوژمن" ەکەی ببێتەوە، دەرەنجامەکەشی ئاڵوگۆری خاک و ناوچەکانە، شتێک هاوشێوەی سەردەمی ئیمپریالیزم، لە مەشدا هێزە ناحکومییەکانی وەک یەکینەکانی پاراستنی گەل ـ یەپەگە ـ لە عەفرین باجەکەی دەدەن لە ڕێگەی ناچاربوون بە چۆڵکردنی ناوچەکانیان".

 

د.موهەنەد عەلی پێیوایە، لێکتێگەیشتنی تورکیا و ڕوسیا سنورێکی نوێی لێدەکەوێتەوە لە نێوان هەردوولادا، وەها رێکەوتوون هەر هێزێکی سەربازیی بە تەنها بەرەنگاریی "دوژمن" ەکەی ببێتەوە، دەرەنجامەکەشی ئاڵوگۆری خاک و ناوچەکانە، شتێک هاوشێوەی سەردەمی ئیمپریالیزم، لە مەشدا هێزە ناحکومییەکانی وەک یەکینەکانی پاراستنی گەل ـ یەپەگە ـ لە عەفرین باجەکەی دەدەن لە ڕێگەی ناچاربوون بە چۆڵکردنی ناوچەکانیان.

 

دەشڵێت، بەلای تورکیاوە عەفرین خاڵێکی میحوەرییە بۆ پەیوەندیبەستن لە ڕێی سنورەکانی نێوان عێراق و سوریا و تورکیا.

،،

"ناوچەیەکی ئارام لە دەوروبەری عەفرین ڕێگریی لە یەکینەکانی پاراستنی گەل دەکات کانتۆنەکانیان لە جزیرە و کۆبانی ببەستنەوە بە کانتۆنی عەفرینی دابڕاو لێیان، ئەوەش دەبێتە کۆسپ لە بەردەم پلانی دروستکردنی ڕێڕەوێک کە لە کوردستانی عێراقەوە درێژ دەبێتەوە بۆ سەر دەریای سپی ناوەڕاست"

 

مەترسییەکانی تورکیا بۆ بەستنەوەی ئابوریی و سیاسیی کوردستانی عێراق بە خۆرئاوای کوردستانەوە،  شتێکی شاراوە نییە، ئەوەتا عومەر ئۆزکیزل جەلیک، شیکەرەوەی سیاسی تورکیاش لە نوسینێکدا ئاماژەی بەوە کردووە "ناوچەیەکی ئارام لە دەوروبەری عەفرین ڕێگریی لە یەکینەکانی پاراستنی گەل دەکات کانتۆنەکانیان لە جزیرە و کۆبانی ببەستنەوە بە کانتۆنی عەفرینی دابڕاو لێیان، ئەوەش دەبێتە کۆسپ لە بەردەم پلانی دروستکردنی ڕێڕەوێک کە لە کوردستانی عێراقەوە درێژ دەبێتەوە بۆ سەر دەریای سپی ناوەڕاست"

 

مارک پیرینی  (Marc Pierini)، لێکۆڵەر لە ناوەندی کارنیگی  دەڵێت، تورکیا پێیوایە "هاوپەیمانێتی سەربازیی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و یەکینە کوردییەکان، هەنگاوێکی دوژمنکارانەیە بەرامبەر ئەنقەرە"، خاڵێک ئاشکرایە ئەوەیە کە تورکیا بەهیچ شێوەیەک ڕازیی نییە بە پشتیوانی واشنتۆن بۆ یەکینە کوردییەکان لە سوریا، ئەوەش زیاتر مەسەلەی ئاڵۆز کرد ئەوەیە ئیدارەی ترەمپ پشتیوانییەکانی بۆ یەکینە کوردییەکان زیاد کرد، لە کاتێکدا تورکیا هیوای خواست پێچەوانەکەی ڕووبدات.

،،

مارک پیرینی: ئەگەر تورکیا بیەوێت بەرەو منبج بڕوات، ئەوا مەترسی ڕاستەقینە بۆ دروستبوونی ناکۆکی لە نێوان هێزەکانی تورکیا و ئەمریکا دێتە ئاراوە، بەوەش ستراتیژیی واشنتۆن لە سوریا زۆر زیاتر ئاڵۆز دەبێت.

 

df
مارک پیرینی، لێکۆڵەر لە ناوەندی کارنیگی

 

مارک پیرینی، باس لەوە دەکات، لە ئێستادا هێزی ئەمریکیی لەو ناوچانەدا نییە کە تورکیا ئۆپراسیۆنی سەربازی تێدا بەڕێوەدەبات، بەڵام ئەنقەرە نیەتی ئەوەی هەیە و ڕاشیگەیاندووە دوای عەفرین بەرەو منبج دەڕوات کە سەربازە ئەمریکییەکانی تێدایە، هەروەها ئەمریکییەکان بە درێژای ٤٥٠ کم لە نێوان ڕووباری دیجلە و فورات بڵاوبوونەتەوە.

 

دەشڵێت، ئەگەر تورکیا بیەوێت بەرەو منبج بڕوات، ئەوا مەترسی ڕاستەقینە بۆ دروستبوونی ناکۆکی لە نێوان هێزەکانی تورکیا و ئەمریکا دێتە ئاراوە، بەوەش ستراتیژیی واشنتۆن لە سوریا زۆر زیاتر ئاڵۆز دەبێت.

 

،،

مارک پیرینی پێیوایە، سیاسەتەکانی ئەردۆغان لە کۆتاییدا دەچێتە خزمەتی ڤلادیمێر پۆتینەوە، ئەویش لە ڕێگەی ئەوەی دوو هێزی تەقلیدی ناتۆ (پەیمانی باکوری ئەتڵەسی) دەخاتە بەرامبەر ڕوبەڕوبوونەوەی یەکتر، لەبەر ئەمەشە ناتۆ هیچ ئاسودە نییە بەو بارودۆخەی لە سوریادا هەیە.

 

پیرینی، پێیوایە سیاسەتەکانی ئەردۆغان لە کۆتاییدا دەچێتە خزمەتی ڤلادیمێر پۆتینەوە، ئەویش لە ڕێگەی ئەوەی دوو هێزی تەقلیدی ناتۆ (پەیمانی باکوری ئەتڵەسی) دەخاتە بەرامبەر ڕوبەڕوبوونەوەی یەکتر، لەبەر ئەمەشە ناتۆ هیچ ئاسودە نییە بەو بارودۆخەی لە سوریادا هەیە.

 

gh
ڕۆبێرت فۆرد، دوایەمین باڵوێزی ئەمریکا لە دیمەشق

 

ڕۆبێرت فۆرد (Robert Ford) دوایین باڵوێزی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا  بووە  لە سوریا لە نێوان ساڵانی ٢٠١٠ ـ ٢٠١٤، پێشتریش باڵوێزی ئەمریکا بووە لە جەزائیر،هەروەها چەندین پۆستی دیکەشی لە باکوری ئەفریقا و خۆرهەڵاتی ناوەڕاست هەبووە لە میسر، تورکیا، بەحرەین، عێراق، ئێستا لێکۆڵەری یەکەمە لە پەیمانگەی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست لە واشنتۆن  بارودۆخی سوریا بە مەترسیدار وەسف دەکات و دەڵێت، ڕەنگە سوریا گەورەترین تراژیدیایی مرۆیی بێت لە دوای جەنگی دووەمی جیهانییەوە.

،،

ڕۆبێرت فۆرد (Robert Ford) دوایین باڵوێزی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا  لە دیمەشق،  بارودۆخی سوریا بە مەترسیدار وەسف دەکات و دەڵێت، ڕەنگە سوریا گەورەترین تراژیدیایی مرۆیی بێت لە دوای جەنگی دووەمی جیهانییەوە.

 

دەربارەی ئەگەری پێکدادانی نێوان ئەمریکا و تورکیا لە سوریا، فۆرد گومانی لەوە هەیە کە  تورکیا بتوانێت هێرشی راستەوخۆ بۆ سەر هێزە ئەمریکییەکان لە سوریا ئەنجام بدات، بەڵام بارودۆخی ئەمریکا لە خۆرهەلاتی سوریا مەترسیدارە.

 

فۆرد هیوایەکی کەمی بەوە هەیە بارودۆخ لە سوریا سەقامگیر بێت و ئاشتی سەراپای وڵاتەکە بگرێتەوە، پێشبینی شەڕی زیاتر دەکات لە ئیدلب و غۆتەی خۆرهەڵات لە نێوان حکومەتی سوریا و هێزی ئۆپۆزسیۆنی چەکداردا.

 

 

 

author photo

ماستەر لە پەیوەندیە گشتییە سیاسییەکان

ڕۆژنامەنوسی تایبەتمەند لە بواری لێكۆڵینەوەی سیاسيی