ڕۆژئاوای كوردستان، ناوچەی ئارام یان ناوچەی بە عەرەب كردن؟

ڕۆژئاوای كوردستان، ناوچەی ئارام یان ناوچەی بە عەرەب كردن؟

504 خوێندراوەتەوە

هەفتەی ڕابردوو توركیا و ئەمریكا لەسەر دروستكردنی سەنتەرێكی كاری هاوبەش بۆ چاودێری كردنی ناوچەی ئارام لە ڕۆژئاوای كوردستان ڕێك كەوتن، ڕێك كەوتنەكە دوای هەڕەشەكانی سەرۆكی توركیا هات.

،،

ئەو ناوچەیەی كه‌  بۆ كورد دیاری كراوه‌ و ناویان ناوه‌ ناوچه‌ی ئارام، دەبێتە ناوچەیەكی نائارام و لە هەمانكاتدا شوێنێكی گونجاو بۆ عەرەبی ئاوارە و گەڕاوە لە توركیا.

گەر ئەو ناوچەیە دروست نەكرێت ئەوا هێرش دەكاتە سەر ڕۆژهەڵاتی ڕوباری فورات و ناوچەكە داگیر دەكات و شەڕڤانانیش لەو ناوچەیە وەدەردەنێت، ڕێكەوتنەكە بەرژەوەندییەكانی توركیا و ئەمریكای پاراستووە، بەڵام ئەو ناوچەیە بۆ كورد دەبێتە ناوچەیەكی نائارام و لە هەمانكاتدا شوێنێكی گونجاو بۆ عەرەبی ئاوارە و گەڕاوە لە توركیا.

لەم ڕاپۆرتەدا باس لە مەترسیەكانی ناوچە ئارامەكە بۆ سەر كورد دەكەین و ئاماژەش بەو ناوچانە دەكەین كە دەكەونە ناو ناوچە ئارامەكەوە وباسیش لەو چارەسەرانە دەكەین، كە كورد دەتوانێت بۆ كەمكردنەوەی مەترسیەكان بیانگرێتە بەر:

 

 

 

ناوچەیەكی ئارام لە كورد:

ناوچەی ئارام واتە ناوچەیەكی دوور لە كورد و شەڕڤانان، چونكە ئێستا ئەو ناوچانە لەژێر كۆنتڕۆڵی شەڕڤاناندان و ئەنجومەنی نیشتیمانی كوردی بەڕێوەی دەبات و زۆرینەی دانیشتوانەكەشی كوردن،ناوچە ئارامەكە بە درێژایی460 كیلۆمەتر و بە قوڵی20میل(32 كیلۆمەتر )دروست دەكرێت، كە چەندین شارو شارۆچكەی ڕۆژئاوای كوردستان دەگرێتەوە، كە پێك دێن لە سێ پارێزگا (حەلەب، رەقە، حەسەكە)، هەروەها دیارترین ئەو شوێنانەی دەكەونە ناوچە ئارامەكەوە بریتین لە گوندەكانی سرین لە پارێزگای حەلەب ، عین عیسا(پارێزگای ڕەقە)، ئەمە جگە لەوەی ناوچە ئارامەكە شاری قامیشلۆ و شارۆچكەكانی (راس العین،دەرباسیە، عامودا،ووردیە، تل حمیس، قحتانیە،یعربیە، حسكە، كۆبانێ) دەگرێتەوە.

 

 

 

 

بە سەیركردنی ئامانجەكانی توركیا و كردەوەكانی لە شاری عەفرین، بۆمان دەردەكەوێت ئەو ناوچەیە دەبێتە ناوچەیەكی پێشێلكاری دەرحەق بە كورد و دەركردنیان لە شوێنی خۆیان و هێنانی عەرەبی هاوردە كە ئێستا لە توركیا نیشتەجێ كراون،بۆ ئەمەش بەڵگەی پێشێلكاریەكان دەهێنینەوە ،كاتێك توركیا لە ئازاری 2018 عەفرینی داگیر كرد، چەكدارە توندڕەوەكان كە هاوكاری سوپای توركیایان دەكرد، دەستیان كرد بە دزینی ماڵی ئەو(100 )هەزار كوردەی بەهۆی هێرشكەوە ئاوارە بووبوون، لەو كاتەشەوە تاكو ئێستا توركیا هیچ هەنگاوێكی بۆ ڕاگرتنی ئەو پێشێلكاریانە نەهاویشتووە ، وا دیاریشە هیچ نیازێكی لەو جۆرەی نیە، بۆیە بە هاتنی توركیا بۆ ئەو ناوچەیە كێشە و پێشێلكاریەكان زیاد دەكەن و كوردیش دووبارە دەبێتەوە زیانمەندی یەكەم.

 

 

 

 

خاڵێكی دیكە بۆ تێكچوونی ئارامی كورد، ئەوەیە كە ئێستا لە توركیا نزیكەی( 3.6 ) ملیۆن ئاوارەی سوری هەیە،ئەم ئاوارانە لە ناوخۆی توركیا وەك كارتێكی فشار دژی پارتی دادو گەشە بەكاردەهێنرێن، بۆیە رەجەب تەیب ئەردۆگان سەرۆك كۆماری توركیا چەندین جار باسی لە گەڕانەوەی ئەو ئاوارانە كردووە بۆ وڵاتی خۆیان، بۆ ئەمەش داوای ڕێرەوێكی ئارام دەكات، هەروەها ئەوەشی نەشاردۆتەوە كە دوای دروستكردنی ناوچە ئارامەكە نزیكەی (700) هەزار ئاوارە لە ناوچەكە نیشتەجێ دەكات، ئەمەش دەبێتە یەكەم هەنگاوی كرداری حكومەتی ئەنكەرە بۆ گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە كوردیەكان، كە درێژكراوەی بەرنامەی بە عەرەب كردنی حكومەتی سوریایە، كە لە شەستەكان و حەفتاكانی سەدەی ڕابردوو پەیڕەوی دەكرد.

 

،،

سەرۆكی توركیا بە دروستكردنی ئەو ناوچەیە دەیەوێت لەو شكستە ڕزگاری ببێت كە بەهۆی هەڵبژاردنی شارەوانیەكانەوە توشی پارتەكەی هات، و ده‌یه‌وێت له‌م ڕێگه‌یه‌وه‌  لە هەڵبژاردنی داهاتوو دەنگەكانی زیادبكات.

 

 

گەڕانەوەی ئاوارە عەرەبەكان و نیشتەجی َكردنیان لە ناوچە كوردییەكان چەند ئامانجێكی توركیا دەپێكێت، گرنگترینیان:

نەهێشتنی فشاری ناوخۆییە كە ئاوارەییەكی زۆری سوریا لە توركیا نیشتەجێن و بارگرانیان بۆ دۆخی ئابووری توركیا دروست كردووە.


ئەكەپە خۆی لەو ڕەخنانە ڕزگار دەكات ،كە تۆمەتباری دەكەن بەوەی ئەو ئاوارانە بۆ مەبەستی سیاسی خۆی بەكاریان دەهێنێت.

 

 سەرۆكی توركیا بە دروستكردنی ئەو ناوچەیە دەیەوێت لەو شكستە ڕزگاری ببێت كە بەهۆی هەڵبژاردنی شارەوانیەكانەوە توشی پارتەكەی هات، بۆیە گەر وەك خۆی كارەكەی بچێتە سەر، ئەوە پێی وایە لە هەڵبژاردنی داهاتوو دەنگەكانی زیاد دەكەن و دەتوانێت وەك بانگەشەیەكی هەڵبژاردن بەكاری بهێنێت و دەنگدەرە نەتەوە پەرستەكان بۆ لای خۆی پەلكێش بكات.

 
بەهاتنی عەرەبە ئاوارەكان، كورد لە یەكتر دادەبڕێنرێن، واتە هیچ پەیوەندیەك لە نێوان كوردانی سوریا و عیراق و توركیا نامێنێت و پشتێنەیەكی عەرەبی لە یەكتریان جیا دەكاتەوە.

 

 

 

 

چارەسەر چیە؟

دروستكردنی ناوچەی ئارام یان هێرشی سەربازی بۆتە كارێكی حەتمی و هەر ڕوودەدات، بۆیە كورد لێرەدا گرنگە ڕۆڵی خۆی ببینێت و بەر لەو مەترسیانە بگرێت كە لەسەرەوە ئاماژەمان پێكردن، بەوەی ئەلتەرناتیڤی بۆ هەڵسوكەوت كردن لەگەڵ ئەو پرسەدا هەبێت، كە گرنگترینیان ئەوەیە ڕێگا نەدات ناوچە ئارامەكە لە پێنج كیلۆمەتر زیاتر بێت، چونكە بە زیادبوونی ناوچەكە، مەترسیەكانیش زیاتر دەبن و فرسەتی گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە كوردیەكانیش زیاتر دەبێت.

هەروەها بۆ هێنانی عەرەبە ئاوارەكان، پێشنیاری شاری (گردە سپی)بكات، كە ئێستا زۆرینەی عەرەبن، هەرچەندە ئەو شارە لە سەدەكانی ڕابردوودا زۆرینەی كورد بووە، بەڵام بەهۆی سیاسەتی بە عەرەب كردن ئێستا ئەو شارە بۆتە شارێكی زۆرینە عەرەب، بۆیە باشترین بژاردە ئەوەیە كە عەرەبە گەڕاوەكان لەو شارەدا نیشتەجێ بكرێن.

 

 

 

 

خاڵێكی دیكە، ئەوەیە كە هێزەكانی سوریای دیموكرات داوا بكەن چەكدارانی سوپای سوریای ئازاد، كە لە چەند گروپێكی توندڕە پێكدێن هیچ ڕۆڵێكیان لە ناوچە ئارامەكە پێنەدرێت و دوور بخرێنەوە لە ناوچە كوردییەكان، چونكە ئەوان پێشینەی تاوانكاریان هەیە و لەسەر ئاستی جیهانیش بە تیرۆریست ناسێنراون.

لە كۆتایدا ماوەتەوە بڵێن، دروستكردنی ناوچەی ئارام لە بەرژەوەندی ئەمریكاو توركیادایە و هیچ سودێك بە كورد ناگەیەنێت، تەنها ئەوە نەبێت كە لە هێرشی چاوەڕوانكراوی توركیا دەیانپارێزێت، بەڵام ئەم هەنگاوە نابێتە هۆی ڕاگرتنی لەشكركێشی توركیا،جیاوازیەكە تەنها ئەوەیە كە توركیا بەهۆی جەنگەوە ناچێتە ناوچەكە، ئەمەش ڕێگا ئاسانەكەیە بۆ توركیا.

 

 

 

 

هەروەها بەرژەوەندی ئەمریكاشی تێدایە، بەوەی ك ڕێگا بە كورد نادات لەگەڵ حكومەتی وسوریا ڕێك بكەوێت، بۆیە لەم نێوەندەدا تەنها ماف و چارەنوسی كورد دیار نیە، كە ئەمەش سەرەتایەكی خراپە و پێویستە لایەنەكانی ڕۆژئاوای كوردستان قسەی جدیان هەبێت و ڕێگا نەدەن بە بێ ئاگاداری ئەوان ڕێكەوتنەكە ئەنجام بدرێت، بۆ ئەمەش دەتوانن چەندین كارتی فشار بەكاربهێنن وەك شەڕی داعش، كە خودی ئەمریكا ئێستا بانگەشەی دووبارە گەڕانەوەی دەكات، ئەمە جگە لەوەی ڕێككەوتنیان لەگەڵ حكومەتی دیمەشق لە ژێر چاودێری مۆسكۆدابكاتە فشار، كە ئەمریكا بەهیچ شێوەیەك نایەوێت ئەوە ڕووبدات.

 

author photo

 بروانامەی بەکالۆریۆس لە زمان و ئەدەبی عەرەبی

ئەزمونی پێنج ساڵ کاری ڕۆژنامەوانی و وەرگێڕان