لوتكەی G7 لە ناو ئاگری شەڕدا

لوتكەی G7 لە ناو ئاگری شەڕدا

669 خوێندراوەتەوە

د. سەنگەر سەید قادر

دوێنێ، لەشاری "بیارێتز"ی فەرەنسا یەكێك لە گرنگترین كۆبوونەوەو لوتكەكانی جیهان دەست پێکرد، جگە لە سەركردەی ٨ وڵاتە گەورە پیشەسازییەكەی جیهان و پێنج سەرۆكی وڵاتانی دیكە بەشداری لە خولی ٤٥ی لوتكەی G7 دەكەن، لە ڕووی ئابورییەوەو ٧ وڵاتی ئەندامی G7، خاوەن بەهیزترین پیشەسازی جیهانن و ئابوریەكەیان. لە سەدا ٣٩% ئابوری جیهان پێك دەهێنێت و خاوەنی لەسەدا ٦٣% داهات و سەرمایەی جیهانن و لەڕووی هەناردە كردنەوە بەرهەمە پیشەسازییەكانی G7 لە سەدا ٥١% هەناردەی جیهان پێكدەهێنت و لە دوای لوتكەی G20 بەهێزترین كوتلەی ئابوری ودارایی جیهانەو لەسەدا ٥٨% كەرتی پیشەسازی جیهانیان كۆنترۆڵكردووە.

،،

لوتكەی وڵاتانی خاوەن پیشەسازی گەورەی جیهان  لەلایەن بەهۆی بایكۆتی هەناردەكردنی نەوتەوە لەلایەن وڵاتانی كەنداوەوە بۆئەوروپادامەزراوە

 

ئەندامانی لوتكەی G7 كێن؟

لوتكەی وڵاتانی خاوەن پیشەسازی گەورەی جیهان ــG، بۆیەكەمینجار لەساڵی ١٩٧٥ لە دوای قەیرانی ئابوری و دارایی جیهان و قوڵبونەوەی ململانێكانی جەنگی سارد و قەیرانی نەبوونی سوتەمەنی بەهۆی بایكۆتی هەناردەكردنی نەوتەوە لەلایەن وڵاتانی كەنداوەوە بۆئەوروپا لوتكەی شەش وڵاتە پیشەسازیەكەی جیهان بە بەشداری ( ئەمەریكا و ئەڵمانیا و فەرەنسا و بەریتانیا و ئیتاڵیا و یابان) دامەزراو دواتر كەنەداش بوو بە ئەندامی لوتكەكە.

ساڵی ١٩٩٨ لە دوای هەڵوەشاندنەوەی یەكێتی سۆڤیەت، ڕووسیا بوو بە ئەندامی لوتكەكە و ناونراG8 ، بەڵام دوای ٢٠ ئەندامێتی ساڵی ٢٠١٤ بەهۆی كێشەی ئۆكرانیاوە ڕوسیا لە لوتكەكە دەركرا.

لوتكەیەك لەناو ئاگری شەڕدا

كۆبونەوەی لوتكەی G7 لە كاتێكدا بەڕێوە دەچێت كە جیهان گیرۆدەی دەیان كێشەی گەورەیە كە لە مێژووی ٢٠٠ ساڵی ڕابردودا هاوشێوەی نەبووە لەوانە ( جەنگی ئابوری چین و ئەمەریكا و جەنگی پڕچەكکردنی سوپا لە نێوان ڕوسیاو ئەمەریكاو ناكۆكی ئێران و ئەمەریكا و شەڕی یەمەن و سوریا و لیبیا و مەترسی داڕمانی ئابوری جیهان و كێشەی ئەوروپا و بەریتانیا و كێشەی كوریا و خۆپیشاندانەكانی هۆنگ كۆنگ و چەندان كێشەیتر كە جیهانی خستوە بەردەم مەترسی جەنگێكی جیهانی ڕانەگەیەنراو.

،،

لە لوتكەی G7 چەند پرسێك باس دەكرێن 

ئەجێندای لوتكەی G7 چییە؟

لە لوتكەی G7 گرنگترین ئەو پرسانەی باس دەكرێن بریتن لە:

١- پرسی ئاشتی جیهانی و كەمكردنەوەی گرژی و ئاڵۆزییەكانی جیهان و شەڕی تیرۆر و پاراستنی ئاسایشی بازرگانی جیهان.

٢- پرسی نایەكسانی لە دابەشكردنی داهات و دۆزینەوەی میكانیزمێك بۆ دابەشكردنی سامان بە شێوەی دادپەروەرانە لە پێناو كەمكردنەوەی هەژاریدا.

٣- ڕەخساندنی خزمەتگوزاری تەندروستی و پەروەردەی بۆ تەواوی جیهان. بە جۆرێك كە ڕێژەی مردن و نەخوێندەواری و بڵاوبوونەوەی نەخۆشییە گواستراوەو درێژخایەنەكان كەمبكرێتەوە.

٤- پرسی پاراستنی ژینگەی گۆی زەوی و مەترسی بەرزبونەوەی پلەی گەرمای گۆی زەوی و دیاردەی بەبیابان بوون و تێكچوونی هاوسەنگی ژینگەی زەریاكان.

٥- پرسی بەكارهێنان و سود بینین لە پێشكەوتنە تەكنەلۆژییەكان بە شێوەیەكی ئەخلاقی و لە پێناو خۆشگوزەرانی مرۆڤایەتیدا.

٦- پرسی كێشەكانی قاڕەی ئەفریقاو مامەڵەكردنێكی دادپەروەرانە لەگەڵ وڵاتانی هەژاری ئەفەریقادا.

كێشەكانی لوتكەی G7

ئەگەر چی لوتكەی G7 لوتكەیەكی گرنگە، بەڵام ئەم لوتكەیە ڕووبەڕەوی چەندین كێشە بوەتەوە، لەوانە، نەگەڕانەوەی ڕوسیا بۆ نێوی ئەندامێتی وڵاتانی پیشەسازی جیهان، كە بەهۆی كێشەی ئۆكرانیاوە لە ساڵی ٢٠١٤ لە لوتكەكە دەركراوە، جگە لە ڕوسیا، ڕێكخراو و كۆمەڵە ژینگەییەكان وەك ناڕەزایەتیەك لەبەرامبەر مامەڵەی خراپی وڵاتانی پیشەسازی لەگەڵ ژینگەدا بایكۆتی لوتكەكەیان كردووە.

گرنگترین كێشەی لوتكەكە نەبوونی ئەنجامە كە لە ٤٤ خولی پێشوی لوتكەی G7 هیچ دەرئەمجامێكی ئەتۆی نەبووە، بەهۆی ناكۆكی قوڵی وڵاتانەوە ڕۆژ بە ڕۆژ هەژاری و نەخوێندەواری و دۆخی ئابوری جیهان و ژینگەی زەوی بەرەو خراپتر دەچێت، بە جۆرێك جیهان لە جەنگێكی ڕانەگەیەنراوی جیهانیدایە و لەڕووی ژینگەیشەوە ئەمساڵ بەڕزترین پلەی گەرما لە مێژودا تۆمار كراوە و چاوەڕوان دەكرێت تاساڵی ٢٠٧٠ پلەی گەڕمای هەندێك ناوچەی گۆی زەوی بگاتە ٦٥ پلەی سەدی.

 

author photo

لێكۆڵەر لە ناوەندی ئیمارات بۆ لێكۆڵینەوەی ستراتیژی