خوێندنەوەیەك بۆ كتێبی "كورد‌و عەجەم"ی نەوشیروان مستەفا

هاودەمی كورد‌و خوێن

خوێندنەوەیەك بۆ كتێبی "كورد‌و عەجەم"ی نەوشیروان مستەفا

619 خوێندراوەتەوە

 نەجات نوری

سەرەتایەك: زۆر كە من ئەو كەسانەی دەبن بە جەنگاوەر لە شۆڕشەكانداو دواتر دەتوانن لەگەڵ ئەو ئەركە گرانەدا نوسین‌و بەدواچوون بۆ كێشە گەورەو ئاڵۆزەكان بەتایبەت لە بواری مێژوودا بكەنە پیشەی خۆیان‌و لەوبوارەدا كۆمەڵێك پەرتوكی دانسقە بنوسن.

 

 لە ناو ئەو كەسانەدا لە كوردستانی عێراقدا كە نەوەیەك بەر لە راپەڕین تاڕادەیەكی زۆر وەكو سەركردەیەكی سیاسی‌و شۆڕگێڕ دەیانناسی، خوێنەرانی ئێمە كەمتر دەیانزانی ئەوەندە لێكۆڵینەوە‌و پەرتوكی هەیە، وەكو نوسەرو لێكۆڵەرەوە كەمتر بەرهەمەكانیان بینی بوو، كەمتر ئاشنای بەرهەم‌و بابەتە رۆژنامەوانی‌و مێژوویی‌و لێكۆڵینەوەكانی ببوون ئەو بەڕێزە (نەوشیروان مستەفا ئەمین) بوو لەپاش راپەڕینی بەهاری ساڵی 1991خوێنەرانی كورد ئاشنای كتێبەكان بوون لەوانە ( كورد‌و عەجەم ) (سەردەمی قەڵەم ‌و موراجەعات) (میرایەتی بابان لەنێوان بەرداشی رۆم‌و عەجەم) ‌و چەندین كتێبی تر لە بوارەكانی رۆژنامەوانی دا.

 

،،

كەم كتێب هەیە وەكو كتێبی (كورد‌و عەجەم) توانیبێتی ئاماژە بەو هەموو سەرچاوەو دۆكۆمێنتانە بكات كە دوژمنەكانی لە رۆژگارە جیاجیاكاندا بەسەر ئەم گەلەیاندا هێناوە.

 

 

 گرنگی ئەو سێ كتێبەی سەرەتا ناوم هێنان بۆ خوێنەرانی ئێمە دەروازەیەكی گرنگە تا خوێنەرانی ئێمە بتوانن لێوەی ئەو وێنە و مێژووە پڕ لە خوێن‌و ناكۆكیانە بەبیربهێننەوە‌و بخوێننەوە كە كورد چەند تاڵاویان بەدەستەوە چەشتووە. بایەخی ئەو سێ كتێبە رەنگە لای هەندێك كەس وەكو پێوویست نەبێت، بەڵام لای ئەو خوێنەرو لای ئەو كەسانەی كە درك بە حەقیقەتی روداو‌و مێژووە شاراوەكان دەكەن ئەو سێ كتێبە زۆر وەڵامیان دەداتەوە كە كورد چەند قوربانی فێڵ و نەخشە‌و رفتاری دەستی دوژمنەكانی بووە زۆر لەوە زیاتر ئەوەندەش قوربانی هەڵەو ڕەفتاری ناكۆكییەكانی ناوخۆی خۆی بووە.

 

  لەناو كۆی ئەو كتێبانە دا، كتێبی (كورد‌و عەجەم) رەنگە كتێبێك بێت كە بۆ خوێنەرانی ئێمە بایەخ‌و گرنگی تایبەتی خۆی هەبێت لە ڕووی مێژوییەوە. كەم كتێب هەیە وەكو كتێبی (كورد‌و عەجەم) توانیبێتی ئاماژە بەو هەموو سەرچاوەو دۆكۆمێنتانە بكات كە دوژمنەكانی لە رۆژگارە جیاجیاكاندا بەسەر ئەم گەلەیاندا هێناوە لەرووی جەنگ‌و قڕكردن‌و تاوانە بێبەزەییەكانیانەوە.

 

 

 

 

 (كورد‌و عەجەم ) ئەو كتێبە گرنگەیە كە خوێنەرانی ئێمە بە مێژوویەك ئاشنا دەكات كە كورد چەند هاودەمی لەگەڵا خوێن‌و كوشت و كوشتاردا هەبووە. شوێنی كورد، یان سەر زەمینی دۆزەخ ؟

 

 چۆن بگەینە حەقیقەتی ئەو پرسیارانەی كە بۆ لە مێژووی پڕ لە ناكۆكی‌و ململانێی ناوخۆی‌و جیهانیەكاندا هەمیشە كورد وەكو نەتەوەیەكی سەرگەردان‌و لێقەوماو لەناو بازنەی جەنگ‌و دابەشكردنی سنورەكاندا كراوەتە قوربانی دەسەڵاتی هێزە سەركوتكەرو نەیارەكانی.

 

 ئەگەر كتێبی (كورد‌و عەجەم) دەروازەیەك بێت بۆ مێژووی كوردەكانی ئێران، ئەوا دەروازەیەكی گرنگیشە بۆ وەڵامی ئەو پرسیارانەی كە خوێنەران زەمەنێكی زۆرە لەبارەی كوردەوە بەشوێنیدا دەگەڕێن.

 

 

 

 

 كورد لەنێوان دەسەڵاتی ئیمپراتۆرە گەورەو بەهێزەكاندا چی بەركەوتووەو چی لەدەست داوە؟ نەتەوەی كورد تا بە ئێستا دەگات بۆچی جارێك لە جاران نەیتوانیووە وەكو پێویست بەدوا ئامانجی خۆی بگات لە بەرامبەر دوژمنەكانیدا.

 

 تۆبڵێیت كورد هەمیشە قوربانی دەستی ئەو دوژمنە سەرسەخت‌و خوێن رێژانە بووبێت یان هەمیشە قوربانی دەستی رفتارو كرداری ناوخۆی خۆی بووە‌و گوێی بە هەڵە بەردەوامەكانی خۆی نەداوە؟ بێگومان كاتێك ئێمە دەكەوینە بەردەم ئەمجۆرە پرسیارانەوە ناكرێت خۆمان لە هەردوو ئاراستەكە ببوێرین‌و نكۆڵی لێبكەین.

 

 بە هەدەردانی تواناكانی ناوخۆ لەلای كورد هۆكارێكی گرنگ بووە بۆ ئەوەی دوژمنەكانی بتوانن بەردەوام گەمە بە چارەنوس‌و خاكەكەی بكەن.

 

،،

كورد چەند گیرۆدەی هەڵكەوتەی جوگرافیای شوێنەكەی بووە،چەند كرابێتە قوربانی بەرژەوەندییە تایبەتیەكانی زلهێزەكانی دونیا، چەندین ئەوەندە لەناوخۆیدا كرداوەتە قوربانی دەسەڵاتی ناوخۆی خۆی.

 

 

 خۆ جارێك ئەگەر بەشێك لە كوردەكان توانیبێتیان بگەنە دەست خستنی مافەكانیان بۆ نەتەوەكەیان ئەوا بەشێك لە كورد خۆی بۆ مەرام‌و دەستكەوتی تایبەتی پشتیان كردۆتە ئەو كوردانەی هاوزمانیان‌و خوێناویترین روداویان بەسەرداهێناون.

 

 كورد چەند گیرۆدەی هەڵكەوتەی جوگرافیای شوێنەكەی بووە، چەند گیرۆدەی رفتاروكردارە تۆقێنەرو خوێناویەكانی دەسەڵاتە جۆر بەجۆرەكانی دەوروبەری بووە، چەند كرابێتە قوربانی بەرژەوەندییە تایبەتیەكانی زلهێزەكانی دونیا، چەندین ئەوەندە لەناوخۆیدا كرداوەتە قوربانی دەسەڵاتی ناوخۆی خۆی.

 

 ئەو خوێنەرانەی كتێبی (كوردو عەجەم)یان خوێندبێتەوە گرنگی شوێن ‌و هەڵكەوتەی جوگرافیای كوردستانیان بۆ روندەبێتەوە كە چۆن چۆنی ئەم هەڵكەوتەیە بۆتە هۆكارێكی گرنگ بۆ چارە ڕەشی كورد ( ئەگەر فاكتەری جیۆپۆلەتیك دەورێكی كاریگەر یا كەمی لەبڕیاردانی چارەنووسی گەڵان دا نەبێ، ئەوا لێكۆڵینەوەی مێژووی كون‌و نوێی نەتەوەی كورد بەئاشكرا دەری ئەخا كە هەڵكەوتەی جوگرافی شوێنی ژیانی كورد لەسەر ئەرز دەوری بڕیاردەری هەبووە لە دیاریكردنی چارەنوسی رابردو‌و ئێستای دا.. لا5)

 

 ئەم هەڵكەوتە گرنگە هەمیشە بۆ كورد ئەوەندەی بەزیان بۆ دابەشكردن‌و قڕكردنی گەڕاوەتەوە ئەوەندە نەیتوانیوە ببێتە هۆكارێك بۆ سەربەخۆی‌و پێكەوە ژیانی كوردەكان.

 

 

 

 

 ئەم هەڵكەوتەی شوێنە كە رۆژانێك جێگەی پێكدادان ‌و شوێنی ململانیەكانی ئیمپراتۆرە گەورەكانی دونیابووە. كورد جارێك لە جاران بۆ گرنگی شوێنەكەی نەیتوانیوە بەسودی خۆی نەیارەكانی یان هێزە گەورەكان ناچاربكات سودێكیان لێوەربگرێت ‌و بیكاتە كارتێكی گوشار لە بەرامبەر ئەو هێزانەدا داوای ماف‌و خواستەكانی خۆیان بكەن لە بری بەكارهێنانی خاكی كورداندا، ئاخر ئەگەر وەڵامەكە بۆ ئەو پرسیارە ئەوەبێت كورد وەكو خێڵ ژیاون‌و خەریكی شوانكارەو كۆچەری بوون‌و نەتەوەیەكی یەكگرتوو دەوڵەتێكیان نەبووە لەسەر ئەو خاكە گرنگە، خۆ دەبوو لەناویاندا كەسێك یان خێڵێكیان بۆ گرنگی ئەرزەكەیان داوایەكی ئاوایان لەو زلهێزانە بكردایە (... لەو سەردەمەدا كە ئیمپراتۆریی ئێران لە رۆژهەڵات‌و ئیمپراتۆرییەكانی یۆنان‌و رۆمان لە رۆژئاوا، دوناوەندی زلهێزەكانی دنیا، لەململانێی فراوانخوازی‌و پەلهاویشتندا بوون، هەندێ لە لەشكركێشیە گەورەكانیان بەناو شوێنی ژیانی ئێلەكانی كوردا رائەبوورد‌و هەندێ لەشەڕە قورسە خوێناوییەكانیشیان لەسەر ئەرزی كوردستان ئەقەوما...لا5).

 

 

 

 

 

 لەسەرەتای ئەم كتێبەوە پێوویستیمان بەو قسەو باسە وەهمیانە نابێت‌و نامێنێت كە لەملاولا بۆ شوێنی كورد دەكرێت‌و كردویانە، مێژوو، ‌و بەڵگەكان ئەوە دەردەخەن لەم كتێبەدا كە جوگرافیا یان شوێن بەدرێژایی مێژو بۆ كورد دەبێتە شوێنێكی دۆزەخ ئاساو تاك‌و خێڵی كورد دەكاتە سوتەمەنی زلهێزە گەورەكان‌و خاكی كوردان دەبێتە شوێنێكی مەرگ هێنەر بۆ كورد، خوێنەران دەگەنە ئەو راستییەی كە ئەم كتێبە دەروازەیەكی گرنگە تا بتوانن لێوەی ئەو دۆزەخە ببینن كە كورد بەهۆی گرنگی شوێنەكەیەوە بەردەوام تووشی هاتووە.

 

 ئەوەی یارمەتیمان دەدات قسە لەسەر گرنگی شوێن‌و خاكی كوردبكەین گرنگی سەرەتاكانی ئەم كتێبەیە، شوێن ئەگەر ئاوا كەوتە بەردەم هێزی لەشكركێیە گەورەكانەوە‌و كرایە مەڵبەندی پێكدادانە سەختەكان، دەبێ كورد چۆن چۆنی تەماشاكەری ئەو رووداوە خوێناوی‌و پێكدادانە ترسناكانە بووبێت. ئەی دەبێت بۆچی جارێك لە جاران وەڵامێك بۆ ئەوە نەبووبێت لەلایەن كوردەوە كە ئیتر شوێنی كورد نابێ ئاوا بكرێتە دۆزەخ بۆ نەتەوەكەی؟

 

،،

ئەم خاكە ئەوەندەی سودی بە هێزە داگیركەرەكان بەخشیوە بۆ سەركەوتنی جەنگەكانیان، بۆ كورد خۆی ئەوەندە دەروازەیەكی گرنگ نەبووە.

 

 

  بۆ دەبێت لەبەر نەبوونی تاكێكی هەڵكەوتوی كورد وەكو سەركردە یان وەكو رابەرێكی مەزن لەناو كورد دیارنەبێت‌و نەیتوانیبێت سود لەو خاكە گرنگ‌و هەڵكەوتە مەزنە وەربگرێت.

 

  خۆ ئەگەر كوردێك وەكو سەرۆكێك لەو رۆژگارە خوێناویانەدا هەڵبكەوتایە دەبوو قەردی ئەو خاكە بخاتە بەردەم نەیارو سەرۆك لەشكرەكانەوەو داخوازییەك لەبەرامبەر بەكارهێنانی ئەو خاكە بخاتە بەردەم ئەو ئیمپراتۆرە زەبەلاحانەوە تا شتێك بۆ كورد لە پێناو مافەكانیدا بەدەستبخات.

 

 

 

 

 لەكاتێكدا كە كورد خاوەنی ئەم سەرزەوییە فراوان‌و گرنگانە بووە تا بە ئێستا دەگات ئەم خاكە وەكو شوێن بۆ كورد بۆتە شوێنێكی كوشندەو خوێناوی، ئەم خاكە ئەوەندەی سودی بە هێزە داگیركەرەكان بەخشیوە بۆ سەركەوتنی جەنگەكانیان، بۆ كورد خۆی ئەوەندە دەروازەیەكی گرنگ نەبووە تا لێوەی بەخواست‌و مافەكانیان بگەن، شوێن كاتێك دەبێتە شوێنی ماڵ كاولی‌و قڕكردن بۆ ئەو نەتەوەیەیی كە لەسەری دەژین‌و لەبەرامبەریشدا كەسێك هەڵناكەوێت وەكو پێویست گرنگی ئەو شوێنانە بخاتە بەرژەوەندی نەتەوەكەیەوە، ئیتر گەشەی نەتەوەكانی تر‌و دوژمنەكانی لەسەر بێدەنگی‌و بێ بەرنامەی پێ دەنێتە ئاستێكی ترسناكەوە‌و دوژمنەكانت دەگەنە ئەو پەڕی گەشەكردن ‌و كورد خۆیشی دەبێتە میوان لەسەر خاكە لە مێژینەكەی (خولاسە لە ئیستیلای تورك دا وڵاتانی كورد كە لەسەرەڕێگەدا بون زۆر زۆر زەرەریان دی، ئەو نیفاق‌و تەفرەقەی كە لە بەینیانابو نەی هێشت كە بە كۆمەڵی‌و برایەتی بەرامبەر ئەو لافاوە بە قووەتە بوەستن، كەلەبەر ئەمە موقابەلەی مونفەریدەیان بێ فائیدەبو، بەسەروماڵا زۆر زەرەریان دی‌و هیچ قەومێكی تر بەقەد كورد لە ژێر دەست‌و پێ دا نەچو.. لا 13)

 

 

 

 

 

ئاماژەكانی ناو لاپەڕەكانی ئەم كتێبە هەموومان دەخاتە سەر ئەو باوەڕەی كە ئەگەر جارێك لەجاران دەسەڵاتێكی كوردی یان ئیماراتێكی بچوك كورد خۆی دروستیكردبێت ئەوا لەبەر ئەنجامی ناكۆكی‌و نەبوونی یەك هەڵوێستی لە بەرامبەر دوژمنەكانیاندا ئەو شێوە حوكمڕانیانە بەرگەی ساڵانێكی زۆری حوكمكردنیان نەگرتووە‌و زۆر زوو پوكاونەتەوەو بوونەتە داردەستی رژێمە جۆر بەجۆرەكان. لەگەڵ گەورەبوون‌و پێگەیشتنی دەوڵەتە نەیارەكانی كوردا، كورد بەردەوام لەسەر خاكی خۆی بچوك تر بۆتەوە‌وناكۆكی نێوانیان گەیشتۆتە ئاستێكی ترسناك‌وخوێناوی.

 

  راستە ئەو دوژمنانە لەڕووی كەرەستەی جەنگی‌و سەربازییەوە لێهاتوتربوون‌و رەنگە سەد ئەوەنەدە هێزیشیان لە كورد زیاتر بووبێت، دڵ رەقی‌و بێبەزەی ئەو دوژمنانە رۆژگارێك گەیشتۆتە ئاستێك كە رەحمیان بەهیچ شتێك نەكردوە بۆ سەركەوتنی خۆیان، بەڵام ئەمە ناكاتە ئەوەی كە كورد نەیتوانیبێت خۆی رێكبخات‌و ببێتە هێزێكی گەورە لەبەرامبەر ئەو دوژمنە یەك لەدوای یەكانەدا.

 

،،

نوسەری ئەم كتێبە ئاوا ئاماژە بە دڵڕەقی‌و كارە تۆقێنەرەكانی هەندێك لە شاكان دەكات: ( شا ئیسماعیل لە لەشكركێشییەكانی دا ئەو پەڕی دڵڕەقی‌و دڕندایەتی بەرامبەر دوژمن‌و نەیارەكانی بەكار ئەهێنا..

 

 

 وێنە كانی ناو ئەم كتێبە بۆ دڕندەی دوژمنەكانی كورد‌و گەلانی تر هێندە قێزەونە كە هیچ كەسێك بە خوێندنەوەی بۆ یەكجار نەتوانێت ئیتر لەبیری بچێتەوە. نوسەری ئەم كتێبە ئاوا ئاماژە بە دڵڕەقی‌و كارە تۆقێنەرەكانی هەندێك لە شاكان دەكات: ( شا ئیسماعیل لە لەشكركێشییەكانی دا ئەو پەڕی دڵڕەقی‌و دڕندایەتی بەرامبەر دوژمن‌و نەیارەكانی بەكار ئەهێنا..

 

 لە شەڕی شیروان دا دوای كوشتنی فرخ یسار، ئێسك‌و پروسكی خەلیل ئەڵڵای باوكی فرخی لە گۆڕ دەرهێناو سوتاندی. دوای گرتنی تەورێزیش بەهەمان شێوە ئێسقانی نەیارەكانی باوك‌و باپیرەی لەگۆڕ دەرهێنا، ئاگری تێ بەردا. لە بەغداش ئێسقانی ئەوبو حەنیفەی لە گۆڕ دەرهێناو سەگێكی لە جێگەی ناشت...لا17 ) (بە فەرمانی شا ئیسماعیل خۆی ، مریدەكانی گۆشتی مرادبەگی شا هلویان كردە كەباب، گۆشتی شیبك خانی ئۆزبەكیان بەكاڵی خوارد..)

 

 ئەم وێنانە شان بەشانی كوردە ناكۆك‌و لەبەریەك هەڵوەشاوەكان لەسەر خاكی خۆیان‌و لەپێناو بەرژوەندیە تایبەتیەكاندا بۆخۆی ئەو راستیانە دەردەخەن كە لە مێژودا نەیارو دڕندەی ئاوا داویانە بەسەر خاك‌و گەلانی ناوچەكەدا‌و تەنانەت دەستیان لە گۆڕو ئێسقانی مردۆكانیش نەپاراستوە، لەنەبوونی ئیرادەیەكی یەكگرتووە‌و پتەودا لەبەرامبەر ئەو هێزە دڕندەو تۆقێنەرانەدا كورد ئاوا ژیاوە، بۆتە قوربانی، ئاوارەبووە، لێی كوژراوە، هەزاران خوێنی بە ناهەق رژاوی بەبێ دەستكەوت لێ ونبووە، داگیركراوە بەشێك لە كورد خۆی بۆتە نۆكەر‌و چاوساغی ئەو دایگركەرە تۆقێنەرانە...

 

 

 

 

 خاكەكەی بەش بەش كراوە، لەناو خۆیاندا ناكۆك‌و دوژمن بەیەك بوون، ئێسك‌و پروسكی مردۆكانیان لە گۆڕدەردەهات، ئیتر دەبێ بۆچی دوژمنەكانیان بە هێزو ئاوا دڵڕەق نەبن؟ ئەمە ئەو پرسیارانەیە كە لەم كتێبەدا بێ وەڵام ماونەتەوە. كوردو عەجەم‌و چەند پرسیارێكی بێ وەڵام؟

 

 هەموو باسەكانی ناوكتێبی (كوردو عەجەم) ئێمەی خوێنەر‌و شارەزایانی بواری مێژو دەخەنە بەردەم بەئاگاهاتنەوەیەكی دوورە وەخت ‌و لەئاست دوو هۆكاری گەورەدا رامان دەگرن،

 

 یەكەمیان: دوژمنانی كورد بەدرێژای ئەو هەموو رۆژگارە دوورو درێژانە بۆ مانەوەی خۆیان ئەوپەڕی ئامادەباشیان كردوەو بەهێزو بیرو باوەڕەوە بەرگریان لەخاك‌و بوونی خۆیانكردوە.

 

 

 

 

 دووەم: بەڵام كورد لەپای نەبوونی هێزێكی پتەو، هەمیشە ناكۆك‌و لاوازبوون بۆ بەرگریكردن لەخاك‌و نەتەوەكەیان. لەنێوان دوو هۆكاری ئاوا دژبەیەكدا دەبوو ئەمە بەشی كوردبێت تا بەم رۆژگارەی ئێستا دەگات. ئەم كتێبە لاپەڕە بە لاپەڕە دەست دەخاتە سەر ئەو هەموو برین ‌و ناكۆكی‌و داگیركاریە دڕندانەی كە توشی كورد هاتووە، ئەو خوێنەرەی بیەوێت بەشوێن گرنگی شوێنی كورد لە مێژودا بگەڕێت ‌و ئاشنانی ئەو داگیركاریە خوێناویانەی بەسەر كوردا سەپێندراوە شارەزای پەیدابكات رەنگە لەم كتێبەی باشتر دەست نەكەوێت.

 

 ئەوە سەرچاوە گرنگ‌و بەپێزەكانی ناو ئەم كتێبەیە كە خوێنەران لە زۆر رووەوە ئاشنادەكات بەوەی كە كورد لە روی نەتەوەی‌و ئاین‌و خاكەكەیەوە لە مێژودا‌و لەسەر دەستی داگیركەرە جۆر بە جۆرەكانیدا بەردەوام سەرەڕای خاڵی ناكۆكی نێوان كورد خۆی توشی چ كارەسات‌و قڕكردنێك بۆتەوە. نوسەر ئاماژە بە رفتارەكانی شا ئیسماعیل دەكات بەمجۆرە:

 

سیاسەتی كوردیی شا ئیسماعیل لەسەر 3 كوچكە دامەزرابو:

 1/ نەهێشتنی دەسەڵاتی سەردارە خۆجێییەكانی كورد‌و دانانی سەرانی قزلباش بە خۆیان‌و هۆزەكانیانەوە لە جێگەی ئەوان.

 

 2/ ناچاركردنی خەڵكی ناوچە داگیركراوەكانی كوردستان بۆ دەس هەڵگرتن لە مەزەبی سوننی ‌و چونە سەر مەزەبی جەعفەری.

 

 3/ بەكارهێنانی ئەوپەڕی توندوتیژی بۆ چاوترساندنی خەڵك‌و، سەركوتكردنی بێ بەزەییانەی هەمو جۆرە بەرهەڵستی‌و ملنەدانێ لا 19 ئەمە ئەو دەسەڵاتە تۆقێنەرەی شا ئیسماعیل بووە شان بەشانی ئیمپراتۆرو لەشكرەكانی تر ئاوایی بە رۆح‌و گیانی كورد كردوە، دەبێ كوردانی ئەو رۆژگارە ترسناك‌و پڕ لە پێكدادانە خوێناویانە چۆن چۆنی بەبێ شایەك بەبێ میرێكی مەزن بەبێ كەسێكی هەڵكەوتە كرابێتنە قوربانی‌و بێ بەزەییانە قڕكرابن.

 

 

 

 

 لەبەرامبەر ئەم هۆكارە توندو بێ بەزەییانەدا كە دەرهەق بەكورد‌و خێڵە كوردەكان لەلایەن نموونەكانی شا ئیسماعیل‌و ئەو دوژمنە سەر سەختانەوە پەیڕەوكراوە كورد لەو ساڵە خوێناویانەدا بەبێ پشت و پەنا، بەبێ هێزێكی یەكگرتووە دەبێ چەند خەسارەتی گەورەی دابێت، لە هەلومەرجێكی ئاوادا نەك بۆ ئەو رۆژگارە خوێناویانە تا بە ئێستا دەگات دوژمنەكانی كورد لەپای بەهێزیان توانیان ببنە خاوەنی خاكی خۆیان‌و بوونە خاوەنی نەتەوەكانیان‌و سنورەكانی خۆیان پاراست.

 

 بەڵام كورد لەو رۆژگارە بۆ ئێستا باجی دابەشبوون‌و ناكۆكی‌و لاوازی خۆی دەدات، دوژمنەكانی كورد زۆركات لەسەر لاوازی كوردو ناكۆكیەكانیان توانیان بۆ ئێستا خۆیان بكەنە نەتەوەیەكی پتەو لێهاتوو. كەچی كورد تا بە ئێستا دەگات بەردەوامە لە هەڵە مێژویەكانی‌و بەردەوام كار لەسەر ئەو هەڵە كوشندانە دەكات كە دوژمنەكانیان پتەودەكەن‌و خۆیان دەكەنە قوربانی هەندێك بەرژەوەندی سواو هیچ لەسەر حسابی نەتەوەیەك كە دەبوو زۆر لە مێژەوە ببووایە بە دەوڵەتێكی كارامەو بەهێزو سنورێكی فراوانی خۆی هەبووایە.

 

 

 

 

 ئەوەی لەو مێژوە پەندێك وەرنەگرێت ناتوانێت حساب بۆ هیچ كاتێكی خۆی بكات.

ئەگەر رۆژگارێك شێخێكی كورد یان میرێك هەستی نەتەوایەتی وایلێكردبێت پەنا بۆ شۆڕش‌و بەر هەڵستی دوژمنەكانی كورد ببات ئەوا زۆر زوو ئەو جۆرە جوڵانەوانە لەلایەن دوژمنانی كوردەوە دامركاوەتەوە، یەكێك لەو هۆكارانانەی كەوایی كردوە ئەو جۆرە جوڵانەوانە زوو لەناوبچن دەگەڕێتەوە بۆ بێ پشتوپەنایی لەلایەن خێڵ‌و تیرەكانی تری كوردەوە، یان ئەو جۆرە جوڵانەوانە لە گۆشەیەكی دوورە دەستەوە سەری هەڵداوە‌و كەمترین هێزو پێداویستی جەنگی هەبووەو لەسەر دەستی كەسانێكدا بووە كە هیچ ئەزمونێكی لە جەنگ‌و شۆڕشكردن نبووە، لەبەرامبەریشدا دوژمنەكانی زۆر لەوان كارامەترو بەهێزتربوون‌و بەشێك لە كوردیان كردوە بە قەڵای پاراستنی سنورەكانی خۆیان.

 

 

،،

  كاتێك لە باسەكانی ناوكتێبی (كوردو عەجەم)ەوە لاپەڕە بە لاپەڕە بە رۆژگارە ترسناك‌و پڕ لە خوێناویەكان بە ژیانی كوردا گوزەردەكەین دەگەینە ئەو باوەڕەی كە چۆن چۆنی ئێمە بۆ ئێستا ماوینەتەوە.

 

 سوڵتان سلێمانی عوسمانی لە وەڵامی دایكیدا جارێك ئاوا وەڵام دەداتەوە كە ئەو دیوارێكی گەورەی لەنێوان خۆیان‌و دوژمنەكانیاندا دروستكردوە هیچ زەپەریان پێ نابات (دایكە من ئەو دیوارەم لە گۆشت‌و خوێن دروست كردوە، بەڕێوەبردنی ئەو ناوچانەم بەرەوڕوی هۆزە كوردەكان كردۆتەوە، دوژمن ناتوانێ زەفەریان پێ بەرێ‌و بگاتە ناو دەوڵەتی ئیسلام لا 24) لەئەنجامی نەبوونی ئیرادەیەكی نەتەوەیی بە هێزدا ئاوا كوردەكان لە رۆژگارە جۆر بە جۆرەكاندا هەمیشە بوونەتە پاراستنی هێزە دوژمنەكانی خۆیان‌و خۆشیان بە گورگان خواردوداوە بە دوژمنەكانیان‌و هەزاران هەلی گرنگیان بۆ چارەنوسی خۆیان لەدەستداوە.

 

  كاتێك لە باسەكانی ناوكتێبی (كوردو عەجەم)ەوە لاپەڕە بە لاپەڕە بە رۆژگارە ترسناك‌و پڕ لە خوێناویەكان بە ژیانی كوردا گوزەردەكەین دەگەینە ئەو باوەڕەی كە چۆن چۆنی ئێمە بۆ ئێستا ماوینەتەوە، ئەوە سەیرە هەمیشە بەشێك لە كورد پشتوپەنایی دوژمنەكانی خۆی بووە‌و خۆی بۆ كردۆتە قەڵایەكی پتەو، هەردەبوو شائیسماعیلی سەفەوی ‌ومستەفاكەمال ‌و سوڵتانەكانی عوسمانی ‌و والیەكانی بەغاو، ‌وخەلیفەكانی ئیسلام‌و داگیركەرانی تر بگەن بە دوائامانجی خۆیان...

 

 

 

 

 هەموومان دەزانین گەلێكجار بۆ سەركەوتنی ئەم جۆرە داگیركەرانە كورد خۆی پشتووپەنایان بووە‌و لە زۆر جەنگ‌و پێكداداندا هاوكاریی مادی‌و مەعنەوی ئەو لەشكرە دژ بە كوردانەیان كردوە.

 

  كتێبی (كورد‌و عەجەم) بە هەموو باسە بە پێزو سەرنج راكێشەكانیەوە بۆ خوێنەرانی كورد یەكێكە لەو كتێبانەی كە لە زۆر روەوە پێمان دەڵێت: كورد بە خاكە فراوان‌و كەلتورە مەزنەكەیەوە هێشتا نەوەكانی لەنێوان خۆیاندا بێهێزو لاواز لە زۆر روەوە دەردەكەون، كەمجار دەبینین لە جیهانی كون‌و نوێدا میللەتێك هەبووبێت بەقەدەر كورد هاودەمی خوێن ببوبێت، هێشتا بیری پێكەوە ژیان‌و مانەوە لە پێناو نەتەوەیەكی یەكگرتوو دێرینی مەزندا خواستی هەموویان نیە‌و لە مێژەوە بەرژەوەندەیە تایبەتیەكان وایانكردوە كە كورد قوربانی هەڵەكانی گەلێك لە سەركردە و میرەكانی خۆی بێت.

 

 ئیتر دەبێ لە پایی ئەم لاوازیی‌و نەبوونی ئیرادەیەكی یەكگرتوو لە دوای ئەو مێژوە خوێناویانە چارەنوسی كورد بگاتە كوێ؟ ـ كورد‌و عەجەم ــ مێژوی سیاسی كوردەكانی ئێران. ــ- نوسینی ــ نەوشیروان مستەفا ئەمین. ــ لە بڵاو كراوەكانی سەنتەری لێكۆڵینەوەی ستراتیجیی كوردستان ــ ساڵی 2005 ــ 660 لاپەڕە.