بۆچی دەبێت كتێب بخوێنینەوە؟!

حەوت بەڵگە بۆ كتێب خوێندنەوە

بۆچی دەبێت كتێب بخوێنینەوە؟!

408 خوێندراوەتەوە

و. لە فارسییەوە: موسعەب ئەدهەم

(ماریۆس بارگاس یوسا) براوەی خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیات بۆ ساڵی (2010) و لە بەناوبانگترین نووسەرانی ئەمریكای لاتین، لە كۆتا وتاریدا حەوت بەڵگەی بۆ پێویستبوونی خوێندنەوەی كتێب چیرۆك باسكردوە، (یوسا) نووسەری كتێب گەلی وەك (سور بز) و (گفتوگۆ لە كاتدرال) ، كتێب خوێندنەوە بە پرۆسەیەكی جادوویی دەزانێت كە مۆڵەتی ئەوەی پێدەدات چەندین جار بژی.

 

لەم رووەوە گووتەیەتی، هەستەكان و دەركی من لە ژیان و مەرگ، ئەم نیگا و روانینەی بۆ دروست كردووم كە ژیان تەنها ئەم ژیانە سنووردارە نییە لەگەڵ مرۆڤەكان، بەڵكو ژیانێكی دیكە هەیە كە لە لایەن نووسەرە مەزنەكانەوە دروستكراوە.

،،

ئەدەبیات باشترین چەكە لە بەرامبەر دەمارگیریدا.

 

لە كۆتا وتاریدا لە زانكۆی (د لا سالی) فلیپین، كە خەڵاتی دكتۆرای فەخری پێبەخشی، حەوت بەڵگەی بۆكتێب خوێندنەوە خستەڕوو.

1-كتێبە باشەكان، بەرزە فڕی مرۆڤ دەجوڵێنن. فێربوونی خوێندنەوە گرنگترین رووداوی ژیانم بوو و پیشەی چیرۆك نووسینی من زادەی هەر ئەم بەهرەیە و لێهاتوویە بوو.

  هیچ بەڵگەیەكی بینراو بۆ سەرەنجام گەیاندنی رۆمانێكی باش بوونی نییە، بەڵام ئەدەبیات هەمیشە كاریگەری خۆی لەسەر خوێنەر بە جێ‌ دەهێڵێت، ئەمە رەنگە بە شێوەی هەستێكی رەزامەندی بێت، یان گۆڕانكاری رووەو باشە و چاكەكان. هەر هەستێك بێت، ژیانی مرۆڤ بە خوێندنەوەی كتێب دەوڵەمەند دەبێت.

 

 

 

2- ئێمە بە خوێندنەوەی كتێبە باشەكان، لە پەنهانترین و شاراوەترین لایەنی كەسایەتی مرۆییمان بە هۆی هەستی نزیكییەوە، بە فەرهەنگێك دەگەین. خوێندنەوە هەر بەو جۆرەی كە ئارەزوو، شەوق و تاسە و هەستەكان، رەفتارەكانمان دیاری دەكەن، خوێندنەوە دەروونناسیمان دەوڵەمەند دەكات.

3- ئەدەبیات باشترین چەكە لە بەرامبەر دەمارگیریدا. بە بۆچوونی من كتێبە باشەكان، باشترین بەرگرین لە بەرامبەر بیروباوەڕە لادەرانەكانی خەڵكی، زمانەكان، باوەڕەكان و دابو و نەریتە جیاوازەكان.

 

 

 

  لەگەڵ بوونی هەموو ئەم جیاوازیانە، ئەوەی هاوبەشە لە نێوان ژنان و پیاوان بە پێشەینەی جیاوازەوە فەرمان دەكات، لە هەموو شتێك گرنگترە. لەبەرئەوەی هەموومان مرۆڤین و هەموومان لە لایەن كێشەكان و رێگری لێكچوو بەرەو رووی قەیران رادەكێشرێین، كێشەگەلێك كە دەبێت بۆ مانەوە بە زیندوویی و ژیانكردن، بەسەریاندا زاڵ بین.

4- ئەدەبیات، دوژمنی سروشتی هەموو دیكتاتۆرەكانە. ئەدەبیات گەشە بە ناڕازبوون دەدات لە جیهاندا و خوێندنەوەی هەستی ئومێد و ئارەزووی بوونی كۆمەگەیەكی باشتر لە ناخ و دەروونی هاووڵاتیان بەدی دەهێنێت.

 

،،

باشترین و چاكترین چەك بۆ ڕوبەڕوبونەوەی نەخۆشی و دەردەكانی كۆمەڵگە خوێندنەوەیە.!

 

 جێگەیەك كە خەڵكی بتوانن ئازادانە بە دوای خەونەكانیانەوە بن. كاتێك كەسێك دەخوێنێتەوە، رووگەی رەخنەگرانە پەیدا دەكات تاكو واقیعیەت لە دونیای كتێبەكانەوە نزیك بكاتەوە.

 ئەدەبیات حەز و مەیلی دەروونییەی كە بۆگۆڕانكاری و گۆرین و وەستان لەبەرامبەر دەسەڵات كە لە لانكەوە تاكو گۆڕ هەوڵی كۆنترۆڵكردنی ئێمەی هەیە، بێدار دەكاتەوە.

 

خوێندنەوەی كتێبی باش، رێگەیەكە بۆ ئامادەكاری و ئامادەسازی بیروباوەڕەكان و رووبەڕووبوونەوە لەگەڵ هەر شتێكی نادروست لەو جیهانەی كە تێیدا دەژین، رێگەیەك كە لێیەوە بتوانین هەوڵ بۆ گۆڕینی جیهان بدەین و بە دونیای ئەو خەیاڵانەی كە بە بوونی كەموكوڕییەكان و سنووردارییەكانمان بەدی مان هێناوە، نزیك بكەینەوە.

 

 

 

 

5- خوێندنەوە باشترین جۆری سەرگەرمی و مژۆڵییە. تەنانەت كاتێك ووشەكان لەگەڵ یەكدا تیكەڵ دەبن، رەنگ و بۆنێكی جادوویی لە خۆ دەگرن و دەبنە دەروازەیەك بۆ ژیانكردنی ئەزموونەكانی دیكە...

 

6- خوێندنەوە دامەزراوەی پەروەردەكرنی مرۆڤە ئازادەكانە. لە كۆمەڵگە ئازادەكاندا، چەمكێك بوونی هەیە، بینا لەسەر ئەوەی كە خوێندنەوە سەرگەرمی و چێژێكە و دەكرێت لە ئەزموونی گشتی تاكەكان لاببرێت و نەهێڵرێت، بە بۆچوونی من ئەمە هەڵەیەكی گەورەیە، نەبوونی ئازادی لە لایەنەكانی، ماددی، رۆحی و فەرهەنگی، ژیانی تاكەكان و هەموو كۆمەڵگەش دوا دەخات.

 

 

 

 من بیردەكەمەوە كتێبە باشەكان گەشە و پێشكەوتن بە ئومێد بە گۆڕینی ژیان و ئەوەی كە كۆمەڵگەكان رۆژێك بەسەر ئەم سنوورداربوونەیان زاڵ دەبن و كۆمەڵگەی دادپەروەرانەتر دێنە بوون، كۆمەڵگەگەلێك دێنە بوون و دروست دەبن كە لە دونیای خەیاڵی ئێمە نزیكترن.

شتە واقیعییەكان لە ناوەوەی كتێبە باشەكانەوە سەر دەردەهێنن و رەنگ و بۆنی واقیع دەگرن.

7- خوێندنەوە كتێبە باشەكان، مرۆڤ گەلی باشترمان لێ‌ دروست دەكات، دەبێت منداڵانمان رازی بكەین كە خوێندنەوە بە دڵنیاییەوە چێژێكی سەرو ئاساییە. بەڵام لە هەمان كاتدا باشترین رێگە بۆ باشتربوون. خوێ،دنەوە رێگەیەكە بۆ ئامادەبوونی زیاتر لە رووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئەو قەیرانانەی بە درێژایی تەمەنمان ئامادەگیان هەیە.

 

 

 

 

(ماریۆ بارگاس یوسا) لە دایكبووی (1936)ە، لە دیارترین كەسە دیارەكانی ئەمریكای لاتین دادەنرێت، لە پێنج دەیەی رابردوودا بەرهەم گەلی وەك: "ماڵی سەوز" و "گفتوگۆ لە كاتدرال" و "شاری سەگەكان" بەرهەم هێناوە. لە بوارەكانی سیاسەت، شانۆ و وتارنووسینیشدا توانای باشی هەیە.

 

ئەم نووسەرە لە ساڵی (2010)دا خەڵاتی نۆبَلی ئەدەبیاتی بەدەست هێناوە. نزیكەی (20) ساڵی ناوی لەناو كاندیدەكانی ئەم خەڵاتەدا بوو، لە ساڵی (1994)دا بە ناونیشانی ئەندامی ئەكادیمیای ئیسپانیا هەڵبژێردرا و لە ساڵەكانی رابردوودا لە زۆرێك لە زانكۆكانی ئەمریكا، ئەمریكای باشووری و ئەوروپادا وانەی گووتەوەتەوە.

 

 

 

 

(یوسا) توانی لە ساڵی (1995) خەڵتی (سیرڤانتس)، كە گرنگترین خەڵاتی ئەدەبی نووسەرانی ئیسپانی زمانە، بەدەست بهێنێت و هەروەها لە ساڵی (1996) بوویە براوەی خەڵاتی ئاشتی ئەڵمانیا.

 

author photo

تایبه‌ت به‌ دیپلۆماتیك